Sannleikurinn ea plani?


mbl.is i, elsku Brynjar minn
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Jarlfarnir aftur komnir kreik

N eru eir sprottnir fram enn og aftur gmlu Geysir green energy heimsmetshafarnir trs og boa hvorki meira n minna en byltingu heimsvsu.

eir eru ekki af baki dottnir jarlfarnir sem vluu hitaveituholurnar af almenningi eftir a bjarstjrnirnar hfu verifbjnavddar.

Hva jarlfarnirtla svo a gera viheimsmeti er hulin rgata. Nema kannski a nju vireisn s tla a veita vilnanirfyrir hnd skattgreienda til a reisafleiri ksilver ttbli.

En a vefst n varla fyrir Bjarna ice-hot, orgeri klu, Bensa frnda og sakleysingjanumhenni rdsi a finna t r v, samt hinum lfunum alingi.


mbl.is Gti leitt til byltingar heimsvsu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Grasa-grautur

Grasagrautur

Landnmu er sagt fr Atla graut irandasyni sem nam austurstrnd Lagarfljts .e. fr Atlavk t undir Vallanes. Viurnefni grautur segir jsagana Atli hafi fengi vegna fjallagrasa sem hann sau graut eftir a hann hafi veri dmdur skgarmaur, .e. 20 ra tleg fr slandi, rttdrpur ella. Atli vildi ekki yfirgefa landnm sitt og leyndist Hallormstaaskgi og lifi grsum og v sem bndadttirin Hallormsta gaukai a honum. jsgurnar greina va fr v a slenskir tilegumenn hafi lifa fjallagsum. a arf reyndar ekki jsgur til, v enn dag eru margir sem tna fjallagrs sr til lfsnausynlegrar heilsubtar seyi ea grautinn.

Alla okkar bskapart hfum vi Matthildur mn haft a fyrir si a fara berjam, fyrst barnanna okkar vegna og nna seinni t vegna barnsins okkur sjlfum. Aallega er tnt upp sig og berin tin dag hvern mean berjatminn erog getur hann stai htt tvo mnui. Ef vel virar fara v margir eftirmidagarnir t um fur r hvert. au blber sem ekki er torga berjatnslutmanumfara svo frost og eru hf t hafragrautinn morgnanna. Frosnu berin hafa enststku sinnumfram yfir ramt og ereftir a srt sakna fram nsta haust.

v frum vi fyrir nokkru san a huga a fleirusemhgt vri a hafat r v a farat um fur sem mtti nota grautinn. Fljtlega l svari ljst fyrir og hafi legi fyrir ftum okkar alla t, en a voru fjallgrs. Fjallagrsin m auk ess tna allt ri og hafa au nna sustu rin gefi okkur stu til a fara msarfjallabaksleiir egar vel virar, v hvaer betra fyrir slina en tna fjallgrs vi svanasng og sl heii. N er svo komi a fna gangurinn er orinn a fkn og minn maulaur vi morgunnverarbori svo til allt riv byrgir af frosnum blberjum endast nori nnast allan veturinn og fjallagrsin m nlgast um lei og snja leysir.

IMG_0267

Morgunngrauturinn hefur v rast tmans rs r v a vera venjulegur hafragrautur me sm msl og rsnum saman vi, magnaangrasa-graut me blberjum og ru gmmelai. Uppistaan er auvita fram gamli gi hafragrauturinnme ristuum sesamfrja og hessleyhnetu msl, en soin me lka af fjallgrsum og salti grautinn Himalaya. t etta er svo sldra hampfri, grfu kkosmjli og hnetukurli. Auk ess a vera braggur er essi grasagrautur einstaklega sejandi, maur finnur ekki til svengdar nstu 5-6 klukkutmana. En a var ekki fyrr en g fr a kanna a gugla g komst a v sem mig grunai, a essi grautur er meinhollur.

Rtt eins og landnmsdgum Graut-Atla er fjallagrsum nnast hgt a lifa enn ann dag dag. ri 1972 safnai jminjasafniupplsingum um notkunslendinga fjallagrsum gegnum tina. aum nota til matar margvslegan htt, auk ess sem au hafa lkningarmtt og styrkja nmiskerfi. Lknablainu 4. tbl. 2000 er frleg grein um fjallagrs eftir Hallgeri Gsladttur. Hn segir m.a.: "slendingar notuu fjallagrs grarmiki fyrri ldum til a drgja naumt kornmeti brau og grauta. Auk ess voru au mikill lknisdmur,,," og eru auannig notu enn dag, hr landi og var. Sem dmi hafa sk heilbrigisyfirvld samykkt notkun fjallagrasa til a mehndla slmharertingu munni og hlsi, eins eru au va seld drum dmum aptekum og heilsubum.

Ntmavsindisegja mislegt um gagnsemi fjallagrasa t.d. gegn hsta, kvefi, ndunarfrakvillum og magalgu. Uppistaan fjallagrsum - 40-50 % - eru slmkenndar fjlsykrur. Slmi enst t og verur a hlaupkenndum massa egar a kemst snertingu vi vatn og sefar annig og verndar vikvmar slmhimnur sem vera aumar og blgnar vegna kvefs, hsta ea rltrar barkablgu. Slmsykrurnar meltast rmum og a tskrir hvers vegna elisvsun flks rak a til ess a leggja sr fjallagrs til munns til a sefa og fylla magann egar a hafi ekkert anna til a bora.

VarandiBlberhefur a lengi veri ekkt a au eru full af andoxunarefnum sem vinna mti hrrnun lkamans og einnig hefur veri snt fram me ntma rannsknum a blber geta fyrirbyggt ristilkrabbamein. Blber eru lka sg holl hjartanu ar sem au vinna slma klesterlinu og au gagnast einnig vi vagfraskingum. Blberin eru einstaklega holl meltingunni ar sem au bi verka niurgang og harlfi. au minnka einnig blgur meltingarvegi og vinna gegn bakteruskingum.

Salt er ekki bara salt v gott salt hefur fjlda steinefna sem eru holl lkamanum, envenjulegt borsalt er raun inaarframleisla v sem nst gjrsneytt steinefnum.Himalaya salthefur fjlmrg steinefni umfram hefbundiborsalt, sem hefur oft tum veri hreinsa af steinefnum um lei og mengunarefni hafa veri askilin vi vinnslu. Himalayasalt er margra milljna ra gamlirbergkristallar, v hreint og snorti af ntma mengun. a inniheldur84 steinefni sem eru lkamanum nausynleg. Himalayasaltigengur undir nafninu"hvta gulli" fyrir mannslkamann.

Hafrareru uppistaan grautnum, og um arf ekki a hafa mrg or, svo vel ekkja flestir til hafragautsinssem helst hefur haft a or sr a vera tengdur vi nnasarhtt og kenjar. Um hollustu hafra hefur aftur mti enginn urft a efast. Auk ess a vera lgir kalorum innhalda eir miki af trefjum og prtni, eitthva sem fer fram r villtustu vonumeirra sem versla inn drindis fubtarefni.

Ef dgurflugan hefur fari me rtt ml um ri egar hn suai a a vri "jlegasti siur a koma tsinu niur" m segja a a svona grautarger s hreinasta afdalamennska sinni trustu mynd.

29


Missing Links


mbl.is Heitasta ri fr 1880
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Lygin sem vi lifum

Vinnuvikan

Undanfari hef g veri a lesa bkina "Leitin af svarta vkingnum". etta er bkar sem Bergsveinn Birgissonrithfundur og norrnu fringur segir fr v hvernig hann fr a v a skrifa sgu Geirmundar heljarskinns. Eins leyndardmsfyllstalandnmsmanns slandssgunnar. Geirmundur var sagur dkkur og ljtur, me monglska andlitsdrtti af konunglegum uppruna, "gfugastur landnmsmanna" samkvmt Landnmu, og a hafa rii um sveitir slands me ttatu vgamenn, tt mrg strb ar sem hann hlt mrg hundru rla. Lti meira er til um hann fornum heimildum, en Bergsveinn grfst fyrir eftir krkaleium um hver maurinn var og ritai sgu hans fyrir nokkrum rum sem kom upphaflega t 2013 norsku undir heitinu "Den svarte viking", en ri 2015 slensku sem "Saga Geirmundar heljaskinns".

n ess a g tli a tunda frekar hr hvers Bergsveinnvar skynja um Geirmund, m segja stuttu mli a rlaveldi Geirmundar vi noranveran Breiafjr, Vestfjrum og Hornstrndum var tilkomi vegnarostunga. En t r rostungaskinni og lsi tti t nausynleg heimsmarkasvara til gerar og vihalds vkingaskipa. En a sem mr tti ekki minna athyglivert var hvernig hfundurinn lsti rlahaldi upphafstmum slandsbyggar og hvernig a m sj slitin r allt til okkar daga. a m segja a rlahaldi hafi gengi undir msum nfnum gegnum tina s.s. mansal, vistarband, vertrygging, mismunandi eftir v hvort rlahfinginn s um fi og hsni skiptum fyrir vinnuframlag.

Bergsveinn segist vera kominn 30. li af Geirmundi, reyndar setti g sjlfan mig inn slendingabk og komst a v sama. En a sem ekki sur ermerkilegt bk Bergsveins er a sem hann segir fr sinni fjlskyldu sem bj landnmi Geirmundar s.s. af bsetu afa sns og mmu Hrappsey Breiafiri.

"Hr bj murfjlskylda mn fr 1940-1945; foreldrar mur minnar, Magns og Aalheiur me brnin sn tu; au uru rettn allt. Fjlskyldan hefur einatt veri fml um rin Hrappsey og smsaman hefur mr ori ljst hversvegna. Einar einn murbrra minna, sagi sar ef ekki hefi veri fyrir byssu afa mns, hefu au haft lti sem ekkert a bora. Leigan fyrir a ba Hrappsey var nefnilega 24 kg af hreinsuum ardn sem var nkvmlega a sem eyjan gaf af sr. tilteknum tma rlega tti a afhenda dninn Magnsi Staarfelli, en hann var forsvarsmaur Hskla slands, sem var orinn eigandi essa eggvers. Eitt ri nu au ekki a safna 24 klum. Ekki fru menn ml vi au af essum skum, en af heimildum a dma l eim vi refsingu. Afi fr margsinnis land og reyndi a semja um a f leiguna lkkaa en allt kom fyrir ekki.,,,Afi og amma voru v tekjulaus mean au bjuggu Hrappsey. Allt vinnuframlag eirra gekk upp leigukostna."

Geirmundur

Hugsanlega hefur landnmshfinginn "heljarskinn" veri svona tlits

bk Bergsveins kemur fram a dgum Geirmundar heljarskinns voru dmi ess a rlar vi Breiafjr hefu keypt sr lausn me riggja ra launum af vinnusem eim til fll samhlia rldmnum. "Afi Magns hefi hefi hinsvegar aldrei n a kaupa sr lausn fr Hrappsey ef hann hefi veri rll ar".

Hvers vegna erum vi fangelsi egar dyrnar standa galopnar?

Flestir kannast vi a a egar eir eru fri lur tminn hratt og eyslan miar a v a peningarnir endist t fri, svo framarlega sem "draumafer krser" um karabska hafi hefur ekki veri valin. Oftast er tilhlkkunin fyrir nsta fri og hugsanir skjta upp kollinum fyrstuvinnudgum eftirfr "arf etta a vera svona". N dgum egar a er til of miki af llu m segja aa sem helsta vantar s lti.

a eru nokkur r san a g neyddist til a fara vking til Noregs, riggja ra tleg, ar sem hver einasta krna tilegunnar gekk upp skuld vi bankann, "heljarskinns"okkar tma. essi skuld var ekki beint tilkomin vegna hsnis heldur vegna tmabundinnar persnulegrar byrgar atvinnurekstri byggingastarfsemi, starfsemi sem hvarf hruninu. Noregi eignaist g samt anna vermtara en peningana sem bankinn fkk, en a var skilningurinn v hverju vermti eru flgin, ea frelsinu me v a raeigin tma.

stafestists vissaa hgt vri a lifa gtu lfi af mun minni vinnu og v sem nemur lgri tekjum, meir a segja heima slandi. En umhverfi er yfirleitt annig a maurvinnur 40 tma vinnuviku ea hefur ekki vinnu. Atvinnurekendur, viskiptavinir og vinnuflagar eru venjulega ttsetinni 40 tma-pls vinnuviku rtnu, svo a er varlaraunhft a bija um a hafa fri eftir hdegi, jafnvel hgt vri a sannfra sjlfan sig og vinnuveitandann.

Fyrir rmum tveimur rumhafi g frt etta oftar en einu sinni tal vi vinnuflaganaenfengi drmar undirtektir um a etta gengi upp samvinnuvi ara. Svo gerist a um svipa leiti,a heilsan bilai og g var tilneyddurtil a sl af og virtist sem a myndi vera varanlega. En vinnuveitandinn bau mr a vera fram ann htt sem g vildi og gti. ljs koma heilsunni hfir ca. 4 tma vinnudagur. g hef v fengi tkifri v a sannreynakenninguna.

Hefbundinn tta tma vinnudag m rekja til inbyltingarinnar Bretlandi 19. ld. En tkni og aferir hafa rast annig a starfsmenn llum atvinnugreinum eru frir um a framleia meira en rf er fyrir styttri tma. etta hefur vissulega leitt til til styttri vinnudaga en var tmum inbyltingarinnar egar eir voru jafnvel 14-16 tmar, en samt ekki stillt vinnutmafyrir arfir einstaklingsins.

a er vegna ess a 8 klst vinnudagar eru arbrir fyrir hagkerfi, ekki vegna ess a afkst tta tma su endilega hagkvmust annig (mealtals skrifstofumaurinn fr minna en 3 tma verkefni 8 tma vinnudegi og v fer miki af vinnudegi hans a lta tmann la). Ef hefur heyrt um Parkinsons lgmli veistu a; v meiri tmi sem hefur veri gefinn til a koma einhverju verk, v meiri tma mun a taka. a er trlegt hverju er hgt a koma verk tuttugu mntum ef aeins tuttugu mntur er boi. En ef hefur heilt sdegi, myndi a lklega taka a sem v nemur. etta sama lgml var tskrt stuttu mli lei a hgt vri a setja stofn 500 manna vinnusta n ess a a yrfti nokkhverntma a leita a verkefnum tfyrir hann, vinnustaurinn yri sjlfbr hva verkefni varai.

Vegna ess hva a gerir miki fyrir kaupgetu almenningser tali sttanlegt a str hluti vinnustaatknisamflagsins inni af hendi vinnu sem engin hefur rf fyrir. Til ess a hmarka eyslu almennings arf frjls tmi jafnframt a vera af passlega skornum skammti, sem geri a a verkum a flk borgi meira fyrir myndu gindi og hafiminni tma til a komast upp lag me a skipuleggja eigin tma. etta heldur m.a. flki virku utan vinnu vi a horfa sjnvarpi, og auglsingar af v sem er sagt a v vanti.

black-friday

Vi erum fst menningu sem hefur veri hnnu af frustu markasfringum a gera okkur reytt, eftirltsm af reiti, tilbin til a borga fyrir gindi og skemmtun, og sast en ekki sst fyrir a sem hefur ekki a sem arftil a uppfylla vntingarokkar. annig hldum vi fram a vilja a sem vi gerum til a geta keypt a sem okkur vantar ekki, vegna ess a okkurfinnsteitthva skorta.

Vestrn hagkerfi neyslunnar hafa annig veri bygg upp tspekleraanhtt til a ba tilfkn og fullnga henni me arfa eyslu. Vi eyum til a hressa okkur upp, til a verlauna okkur, til a fagna, a fresta vandamlum, a gera okkur meiri augum nungans og sast en ekki sst til a draga r leiindum. getur rtt mynda r hvernig a myndi leika hagvxtinn ef vi httum a kaupa dt sem okkur vantar ekki og hefur ekkert raunverulegt gildi lfi okkar til lengri tma. a vri hgt a stytta vinnudaginn, minka vi sig hsni (ar me hsnislnin) og gera sorphiruna verkefnalausa.

Vandaml, svo sem offita, sjkdmar, mengun og spilling, eru tilkomin vegna kostnaarirns vi a halda uppi hagvexti. Heilbrigu, hamingjusmu flki finnst v ekki urfa svo miki af v sem a hefur ekki, og a ir a a kaupir minna af rusli og arf minn af afreyingu sem a finnurekki sjlft.

Vinnumenningin er hagvaxtarins flugasta tl, ar sem launin gera a kleyft a kaupa eitthva. Flest okkar fara ann htt me peninga a v meir sem er na v meiru er eytt. g er ekki a halda v fram a a veri a forast vinnu og fara ess sta t um fur berjam. En a er hverjum og einum holt a gera sr grein fyrir hverju hinn heilagi hagvxtur rfstog hvort hanns s leitogisem vi fylgjum essum heimi. a hefur veri lg a mld vinna a hanna lfstl sem byggir v a kaupa a sem vantar ekki fyrir peninga sem ekki vera til fyrr en hefur lti frelsi itt skiptum, jafnvel vilangt.

rlaveldi Geirmundar heljarskinns lei undir lok egar rostungum hafi veri gjreytt r landnminu, fru sgur af rlum sem teknir voru fyrir suajfna. Fereins fyrirrlum hagvaxtarins, missa eir mltir rlahfingjans egar kemura v a peningar eru allt?


vissir af fiylgifiskum htanna - You've Felt It Your Entire Life


Hr er enginn gu

IMG_3786

gegnum tina hafa fjllinfanga auga ogfjarlgin sem gerir au bl, hugann. Eitt af eim fjllum sem etta vifr v a g fr a muna eftir er Skagafelli sem klfur Fagradal, ar sem jvegurinn liggurfr Hrai til Reyarfjarar, fr v sem kalla var inn Dlum af Eiainghrmnnum. En nefndist Eyvindardalur fornsgum, og er kallaur Eyvindarrdalur dag ar su dalir inn af dal. Einu nafni hafaessir dalir stundum veri kallair Reyarfjarardalir svo eir su efraen ekki nera.

Eins og einhverjir gtu hafa teki eftir, hef g undanfari haft huga torfbjum. Einn s br sem g hef veri a snudda kringum tftirnar af eru urarstair sem mun hafa veri efsti br svoklluum Eyvindardal. g hef nokkrum sinnum gert mr fer arna upp eftir enda ekki nemanokkurramntna akstur fr Egilsstum. Gallinn er bara s svo a ttturnar su mjg skrar tninu eru urarstair n fingarsvi skotveiimanna. v hef g oftar en ekki urft fr a hverfa enda er skotlnan ttina a tftunum, ea rttara sagt bakkann ar sem r standa. a fr samt svo a fyrir rest tkst mr a skoa r nokku vel, bi stanum og me v a fljga yfir Google earth.

urarstair tttur

Meiningin var a reyna a gera mynd af bnum eftir frsgnsem g hafi lesi. egar g fr a leita eftir lsingum af torfbjum fr sama tma rakst g ara frsgn Mlaingi sem einmittsegir fr bygg Eyvindarrdal, og viti menn ar er tilgtumynd af bnum urarstum teiknu af Pli Sigfssyni. Er sta til a tla a hann hafi teikna myndina eftir frsgn v Sigfs fair hans bj nsta b, Dalhsum 1928-1931. annig a arna var g komin me kollinn ljslifandimynd af bnumar sem ekki hefur veri bi san 1905, - me v a skoa tftirnar og tilgtumynd Pls, sem passar vi hsaskipan tftanna, og lesa lsingu Hrlfs Kristbjrnssonarfr vinnumanns risnu urarstum. Hafi g allt etta svo brinn hafi horfi ofan svrinnlngu fyrir mna t.

Mlaings greininni er remur efstu bjunum Eyvinarrdal ger skil og v sem m finna heimildum um flki ar, srstaklega urarstum. En essir bir voru Dalhs, Klfhll og urarstair. Brinn Klfhll var aeinstil um skamman tma, en hann var byggur 1850 og fr eii 1864. Klfhll var byggur af Magnsi Jnsyni f. 1803 og var hann uppalinn Strnd og Kollstaageri en ar hafi fair hans bi. Magns var tvkvntur og a var me seinni konunni, uri rnadttir fr Svarenda Lomundafiri sem hann bj Klfhl. au bjuggu ar me fjgur brn, tv r fyrra hjnabandi Magnsar og tv eigin, auk ess tti ururdttir sem lst upp hj fur snum Gsla Nikulssyni sem kemur vi sgu urarstum.

IMG_4836

Eyvindarrdalur sur fr Egilsstaahlsi, me Gagnheii, Tungufelli, Skagafelli og Hntu baksn. Brinn Klfhll hefur stai fyrir miri mynd skugganum af Gagnheii

Vori 1860 verur Magns ti Eskifjararheii, psturinn Nels Sigursson fann lk hansseinna um sumari undir strum steini me baggann bakinu og skrandi makinn t og inn um vitin. urur br Klfhl me brnum eirra eftir a eitt r. egar a Rsa dttir hennar og Gsla urarstum er farin a ba Nab Hlsfjllum flytur hn til hennar og san me fjlskyldunni til Amerku. Vori 1861 flytja Bjarni Eyjlfsson og Eygerur Gsladttir Klfhlog bjuggu ar til 1864 og lauk ar me 13-14 ra b. Hvergi getur um skrum heimildum, og ekki jsgum, a bi hafi veri Klfhl annan tma, en hsin ar munu hafa verinotu sem beitarhs fr Dalhsum fram til 1945 egar htt var a ba eim b.

Tali er a bi hafi veri urarstum af og til gegnum aldirnar og er jafnframt tali a tt s vi urarstai Austfiringasgum brinn s ar ekki nafngreindur. jsagan segir a fyrst til a ba urarstum hafi veri urur blkinn og hn hafi veri systir Gru Eyvindar. Ef jsagan fer me rtt ml er allar lkur a urarstair hafi egar veri bfyrir ri 1000 og jafnvel fr landnmi. Skrar heimildirs.s. annlar, kirkju- og dmabkur virast ekki hafa a geyma jafn langa bsetusgu v fyrst er binn minnst me nafni Gslamldaga 1575, sem eyijarar. Mlaingsgrein Sigurar Kristinssonar "Heimbygg Heiardal" er sagt a brinn hafi veri upp byggur 1856.

"Sknartal greinir fyrst fr blinu aprl 1857. Hefur v veri byggt ar upp sumari 1856. a geri Gsli Nikulsson fr Dalhsum f. um 1785 og kona hans Margrt rnadttir fr Gilsrteigi, 64 ra. Hfu ur bi Dalhsum og Breiavai, ttu mrg brn uppkomin og flest gift. En hj eim var telpa tlfta ri. Ht hn Rsa og var dttir Gsla. Nrri sextugur tk hann fram hj konu sinni me uri rnadttur fr Svarenda Lomundarfiri. Hn var vinnukona Mihsum. essi urur giftist svo Magnsi Jnssyni og au byggu upp Klfshl 1850. En Gsli og Margrt su um uppeldi stlkunnar, sem fluttist fullorin til Amerku."

urarstair tilgtumynd

Tilgtuteikning Pls Sigfssonar, samkvmt lsingu Hrlfs Kristbjrnssonar er bastofan hsinu fyrir miri mynd sem snr vert burstirnar. Bastofu gluggarnirhafa veri me tveimur rum samkvmt frsgninni sta fjgurra

Gsli og Margrt ba aeins eitt r urarstum. Vi tekur bsetusaga fjlda flks og eru a mr telst til nefnd til sgunar a.m.k. 14 hjn sem bendur nstu 47 rin auk tuga flks sem hafi heimili bnum, flestir stoppa stutt vi. Bsetu saga essa flks er mikilsorgarsaga, samkvmt heimildumdeyja urarstumennan stutta tmarettn manns besta aldri, ar af sj brn. a heyrir til undantekninga ef flk er lengur en 1-3 r bnum. Sknarmannatal vantar fr sumum rana, en nefna m a 4 jn 1865 d Sigurbjrg Sigurardttir 28 ra gmul, Hlfdn maur hennar fer brott strax eftir lt hennar. au hfu flust urarstai um vori.

takanlegastar eru bsetur tveggja hjna. Stefns Jnsonar fr Kirkjubli Norfiriog Gurnar Einarsdttir flytja urarstai ri 1861 me sex brn. Sama r jlmnui deyr Gurn og gst eru fjgur af brnum eirra din. ri 1892 flytja urarstai Fririk Halldrsson 25 ra og Gra Jnsdttir 28 ra samt syni snum og mur Fririks. Sama r jn deyr Gra, viku sar Jn Bjrn sonur eirra, Fririk verur ti Eskifjararheii veturinn eftir. Eftirtektarvert er a samkvmt skjalfestum heimildum flyst fjldinn allur af v, flki sem hafi vidvl urarstum essi r og komstaan lifandi,til Amerku.

Um aldarmtin 1900 ba au Halldr Marteinsson r Helgustahreppi og Gurn Jsefsdttir r Tungu urarstum, en au hjn bjuggu ar hva lengst ea fr 1889-1903. Aeins au Jn Bjarnason r Fellum og Vilborg Indriadttir fr Eyri Fskrsfiri hfu biar lengur, ea 1870-1890. a var 1899 sem Hrlfur Kristbjrnssonhafi ri sig sem rsmann urarstum 13 ra gamall. a var frsgn hans semvar til ess a g fr a snudda kringum urarstaa furnar.

"Sem dmi um vinnustundun set g etta; g var ltin passa kvarnar um sumari, og voru r aldrei hstar nttunni, og var g v a vera yfir eim ntur og daga fyrst eftir frfrurnar, og fr g v aldrei r ftunum fyrstu rjr vikurnar eftir frfrur, svaf ti ntur og daga, og aldrei nema smdr einu, og engar verjur hafi g rigning vri, nema ykkan ullarslopp, sem var ri ungur egar hann var orinn gegnblautur. tli etta tti ekki slm mefer unglingum n tmum. En a var ekki etta sem g tlai a lsa, heldur hsakynnin.

Brinn urarstum st brekkubrn dlti hrri, og vatni urfti a skja nokku langt t fyrir tn, brunn sem stundum ornai, og urfti a skja vatni ofan Eyvindar.

Bastofan var ltil, efri h hennar var bi, en kr undir palli, .e. neri h hennar. Lengd hennar voru tv rmsti me austurhli, og eitt rmsti vert fyrir stafni innri enda bastofunnar, en me hinni hli sem sneri ofan a nni og kllu var suurhli, voru tv rm, og uppganga fyrir aftan rmi ytri endanum, sem aldrei var notaur nema egar gestir komu anga hraktir ea illa til reika. suurhli voru tveir gluggar, tveggja ru. H bastofunnar var ekki meiri en a, a hir menn gtu vel stai upprttir undir mni. Eftir essu a dma hefur bastofan veri 7-8 lna lng og 4-5 lna brei innenda. egar g var arna var nbi a endurnja glfi bastofunni, en um ytri enda urfti a ganga me varsemi, og voru v lg nokkur laus bor eftir miju."

Sustu bendur voru au Gunnar Sigfsson fr Gilsrteigshllegu Eiaingh og Anna Jnsdttir fr Fjararkoti Mjafiri bjuggu au ar til 1905 og lauk ar me tplega 50 ra skrri bsetu essu afdalabli.a er samt nokku vst a bseta nr mun lengra aftur en skrar heimildir herma, a segir allavega jsagan.

jsgum Sigfsar Sigfssonar segir fr fer Hallgrms Sandfelli (sem svo var kallaur svo a hann hafi bi a orvaldstum egar sagan gerist)og Ingibjargar ekkju ingmla niur Mjafjr til a falast eftir hvalreka hj Hermanni hfingja Firi, en hann var uppi 1749-1837. Sagan gti v veri 50-60 rum fyrir skra bsetu. essi fr var ekki til fjr v au frndsystkinin Hallgrmur og Ingibjrg hrkkluust upp yfir Mjfjaraheii hvallaus eftir a Hermann hafi reynt heiftarlega vi Ingibjrgu. Hermann a hafa sami vsu af essu tilefni um kynni eirra Ingibjargar, sem var til vilangra vinslita egar hn frttist upp Hra.

Mjafjrinn vasa vann

var s bl,,, ,, nean,

fjandans skta frethettan

falai hval mean.

Sagt var a Hallgrmur hefi veriskyldur slmaskldinu Pturssyni og bri nafn hans, v eru vsur essu tengdu mun fleiri jsgum Sigfsar. Gekk reyndar vilangt me sendingum millum eirra fyrrum vinannaeftir hvalreka ferina.

IMG_0641

Eyvindarin fyrir nean urarstai skammdegisskmunni um daginn

En au Ingibjrg og Hallgrmur komu semsagt hrakin snjfjki afMjafjaraheii a urarstum um hntt og tluu a bijast ar gistingar. En a sem au vissu ekki var a bendurnir voru nlega fluttir burtu. egar Hallgrmur bankai bastofugluggann var honum svara "hr er enginn gu". Fannst honum etta skrtinn hmor. En fr inn binnog fann ar ekki nokkurnmann, komst svo vi illan leikt aftur og sagi fr sna ekki ga svo a hann vildi gista bnum. Ingibjrgu var ori illt af hrslu t hlai og tk ekki ml a gista mann- og gulausan binn. Hallgrmur fer niur a Eyvindar a skja henni vatn a drekka og heyrir ar undarleg hlj rtt hj sr, en lt sr samt ekki brega og segir "Skttu ig hver sem ert". tluusumir a Hermann hefi sent draug eftir eim, en fleiri litu a a myndi hafa veri bjarfylgjan urarstum sem hefi arna gert vart vi sig, v hennar hfu margir ori varir.

Eftira hafa paufast skammdegisskmunni um rstirnar af urarstum, ar sem dynkirnirr haglabyssum skotmannannayfirgnfu niinn Eyvindarnni og hvs haglanna ytinn golunni egar augrfu sig bakkann ar sem brinnst. Jafnvel g hafilesi 50 ra hrmungarsgu ba kotbjarins essum fallega heiardal sem st undir hlum Gagnheiarinnar sem gnfir yfir 1000 metra h me austfirska sjnvarpsmastri ofan, og me dumbblar hlar Skagafellsins beint mti.

var auvita s skammdegis mynd sem fddist striganum essa dimmu daga eins og eftirprentunsem hkk veglegumramma berskuheimilisinsog hafi yfirskriftina "Drottinn blessi heimili". Gleileg jl.

urarstair mlverk

Heimildir;

Mlaing 34-2007/ Heimbygg Heiardal, Sigurur Kristinsson

Skridla, HrlfurKristbjrnsson

jsgur, Sigfs Sigfsson


Stra brneggjamli hnotskurn


tlgar slir slandi

jsgurnar varveitasagnir um tilegumenn entpast eru allar r sagnir taldar reianlegarheimildir. En hvaa heimildiraf aluflki eru svo sem sannleikanum samkvmar? Sennileg vri svari vi eirri spurningu; r sagnir sem skjalfestar hafa veriaf yfirvaldinu gegnum tina, s.s. dmsml og anna v um lkt. a er sigurvegarinn skrir opinberu tgfu sgunnar, en s sanna getur samt allt eins haldi fram alifa me flkinu sem jasaga.

eir tilegumennsem ekki er efast um a hafi veri uppi slandi eru t.d. Halla og Eyvindur og svo nttrulega Grettir. En jsgurnar segja frmiklu fleira flki og jafnvel heilu byggarlgunum afdlum inn hlendi landsins. Stundum hafa essi byggalg uppgtvast seinni t me v atil eru skrar opinberar heimildir um flk sem ar bj og er hvorkium tilegumenn n jsgu a ra.

Lnsrfi kort

Einn af eim afdlum sem lklegt er a hafi veri byggur tileguflki gegnum aldirnar er Vidalur Lnsrfum. Sunnudagsblai Tmans ri 1963 var dalnum ger rkilegskil me tveimurgreinum. S fyrri heitir Litizt um Vidalog byggir a miklu leiti ferabkum orvaldar Thoroddsen, ar m m.a. lesa;

"Vidalur Stafafellsfjllumer ralei fr mannabyggum, og er miki torleii anga a skja um reginfjll og jafnvel jkla. En hann er grursll og liinnild freistai hann jarnislausra manna. Hva eftir anna tku menn sig upp niri byggum, fluttu dalinn og reistu ar b. En rfadalurinn var harur brnum snum, tt hvnnin angai ljft fitjum og lkjarbkkum sumrin. ar gerust miklar harmsgur, og aan komust ekki allir lifandi. Enn er ar gmlum tnfti kuml erra, er ar biu bana me vlegum atvikum."

"Landslag er um essar slir strhrikalegra en vast annars staar slandi, fjallstindarnir hvassir og himinhir, gljfrin gileg, bergtegundirnar margbreyttar og marglitar, klungrin teljandi, skrijklar og hjarn skaflar lautunum innan um eggjar og kamba. Ljsi skrmir augu manns, er a kastast aftur fr hinum marglitu fjallshlum, og fljtu bragi snist frt a ferast um slk klungur."

Illikambur

Gnguflk Illakambi vi minni Vidals myndIceland Magazine

etta hrikalega landslag sem arna er lst hefur ori vinsl gngulei seinni t, ar sem gengi er jafnvel alla lei r Lni Austur-Saftafellssslua Snfelli Norur-Mlasslu og er s lei n kllu Austurstrti. heimasu Vegagerarinnar m einnig sj frsgnina "Fundinn forn fjallvegur Austurlandi"sem tla m a hafi veri fjlfarinn til forna, en ar liggur leiin upp r suurdal Fljtsdalog suur Ln me vikomu Vidal.

Frsagniraf eirribygg sem vita er me vissu a var Vidal erujsgum lkastar. aan sem daglei var til bygga hi minnsta og harir vetur. Ekki var bi Vidal egar nttrufringurinn orvaldur Thoroddsen kom dalinn ri 1882 fylgd Sigfsar Jnssonar, bnda Hvannavllum Geithellnadal. Er tali as fr og grskan dalnum hafi ttdrjgan tt kvrun Sigfsar Hvannavllum a flytja dalinn vori eftir samt eiginkonu sinni, Ragnhildi Jnsdttur, og tvtugum syni eirra, Jni. Voru au riju og sustu bendurnir dalnum sem vita er um 19. ld og af eim faramestar frsagnir.

sendibrfi fr Sigfsi Grundsem birtist Austra 27.08.1884lsir hann adragandaflutninganna Vidal. "a tti miki ri af mr, jafngmlum og ntum a flytja bferlum Vidal, jafnvondan veg sem yfir arf a fara. g tk etta fyrir v a g fkk ekkert jarni sem mr lkai og hgt var a flytja ."Byggu au b sinn fyrst rstum fyrri bjar en fljtlega nokkru near tninu. Binn nefndu au Grund og bjuggu ar ellefu manns er flest var vi okkalegan hag fjrtn r ea til vors 1897. Fjrfellir harindum ann vetur mun hafa ri mestu um a au yfirgfu dalinn.

Kollumli

Kollumli vi Vidal, myndpahuljica.blog.is

ar ur hfu bi dalnumorsteinn Hinriksson fr Hafurs Skgum og lf Nikulsdttir, ttu af Su. Fluttu au Vidal r vinnumennsku ri 1847, me tvo kornunga syni sna og dttur lafar fermingaraldri. Settust au a eyib eftir fyrri ba dalsins.Bseta eirra hlaut hrmulegan endi rumea rija vetri.

" rettnda degi jla ... hljp snjfl binn er orsteinn hafi loki hslestrinum og frst hann samt bum drengjunum. Mgurnar sluppu ... lf vibeinsbrotin. Lifu r vi harmkvli rstunum og hfu helst hrtt hangikjt og sltur sr til matar, en hsdr ll frust ... Eru r taldar hafa veri arna 5-6 vikur uns r afru a koma sr til bygga skum vistaskorts. r villtust og grfu sig fnn en remur dgrum eftir a komu r fram svonefnda Sniabrn fyrir ofan binn Hvannavelli ... Fundust mgurnar arna aframkomnar en tkst a bjarga eim."(-r bkinni "Svei r okan gra" eftir Stefanu Gsladttir Seldal um vi austfirsku skldkonunnar Gurnar lafsdttur).

Minnisvari er tninu um orstein og drengina tvo, ar sem tali er a brinn hafi stai.

Grund  Vidal

Grund Vidal, myndeirag.blog.is

bar dalsins ar undan voru au Stefn sterki lafsson rHsavk eystri og Anna Gumundsdttir fr Aalbli Hrafnkelsdal. Komu au sr upp nbli Vidal sumari 1835 en hfu lklega flutt anga sumari ur og v bi ar sem tileguflk eitt r. Me eim flutti vinnukona og smali.

jsgur Sigfsar Sigfssonar eru nokkrar af essum hjnum og sennilega er saga eirra va svo vel skr annarsstaar. Samkvmt jsgunum Stefn sterki a hafa verivisjlvertskrautmenni, rlegur og latur. Hann vargrunaurum a hafatt tt daua Eirks Aalbli, fyrri manns nnu. au Anna hldust ekki vi Aalbli eftir dauaEirks, kom ar til vild ttmenna nnu t Stefn.

au fluttust niur Hsavk til lafs fur Stefns sem eftirlt eim Litlu-Breiuvk. lni elti au, Stefn geri hverja vinnukonuna eftir ara ltta. nnur eirra var tilvonandi tengdadttir Hafnarbririns Hjrleifs sterka og fru eir fegar heimskn Breiuvk egar eir frttu af lttunni. En var Gurn orin lttar og hfu Stefn og Anna kvei a lta sem Anna tti barni. Vi etta reiddust eir fegar Hjrleifur og rni og tku me sr aanGurnu og barni og hfu mlaferli hendur Stefni. egar au Stefn og Anna hfu bi 10 r Breiuvk voru au bin a koma sr annig a ekki var um anna a gera en a lta sig hverfa.

fr Stefn a kynna sr Vidal v hann hafi heyrt a ar hefu tilegumenn bi gegnum aldirnar, hann komst a v a engin hafi eignarhald dalnum og flutti anga. au Anna bjuggu dalnum fram undir 1840 en var vinnukonan farin og smalinn allur. jsgum Sigfsar segir svo um etta; "Smali s er hj eim hafi veri var n leiur leti og slni Stefns og bar eim milli og svo fr a drengurinn andaist ar me skjtum og tortryggilegum atburi; grf Stefn hann hj kofunum. En sar, egar loks au Stefn su sig engan fengi geta sr til astoar og hrur um lt drengsins barst til bygga, su au sr nauugan einn kost a flytja aan. Hfu au bein drengsins me sr og ltu jara au a Stafafelli. Var engin rannskn hafin t af hans sngga frfalli. a var ri 1840 a au flosnuu upp Vidal. Fr Anna a Aalbli til dttur sinnar en Stefn flking."

Trllakrkar

Trllakrkar, mynd;Vatnajkulsjgarur

Samkvmt jsgunni frtti Stefn af v a orsteinn og lf hefu flust Vidal eftir hans og nnu daga kofa sem auhfu byggt og sagi vi a tkifri; "Hum, hum, vel mtti hann flytja dalinn n mns leyfisen kofana tti g og hefi hann geta fengi leyfi mitt til ess a ba eim v g me llum rtti. Mun etta hann til ills draga." essi ummli Stefns festu margir minni og ttu all--gileg v sumir hugu hann vita fleira en almenning fr sr. Var mnnum a tr sinni v rija ri snu ar var orsteinn a lesa hslestur helgidegi; hljp snj- og aurhlaup r fjallinu og braut bjarkofana. (jsgur Sigfsar Sigfssonar)

jsgum Sigfsar er sagt fr Gerissystkinunum, eim Jni og Sigri sem bjuggu eftir foreldra sna Vivallageri Fljtsdal seinnihluta 17. aldar. egar jsagan gerist"voru bi fr snum og atgerfismenn, fullroska, vinsl og vel ltin". Sveitungar eirra tku eftir v a Sigrur var frsk n ess a nokkur vissi til a hn hefi veri vi karlmann kennd og v kom upp s getgta a a vri eftir Jn brir hennar. essum rum var Jn orlksson sslumaur Fljtsdal,"eftirgangsamur um smbrot sem siur var margra strmenna eirri t" (Stridmur tk hart sifjaspellsmlum). Slslumaurog Fljtsdlingar vildu taka Sigri og yfirheyra hana. essum tma var Bvar Sturluson prestur Valjfssta, vinur eirra Gerisyssystkina. Hann taldi ekkert liggja best vri a gefa Sigri ni til a eiga barni og fera a framhaldinu.

egar kom a v a sslumaur heimstti Vivallageri voru au systkininhorfin og ausjanlegt v sem au tku me sr a au geru ekki r fyrir v a koma aftur, framkvmd var tarleg leit en rangurslaust. Sagan segir a orlkur prestur hafi lti gera margt undarleg nstu ratugina, m.a. lti reka f fjall eim tilgangi a a skilai sr ekki aftur. Sent trnaarmann sinn um kunnan fjallveg um h vetur uppfr Sturluflt suurdal Fljtsdal suur rfin eim tilgangi a fra kolleiga snum Hofi lftafiri brf.

Lnsrfi

Gnguflk Lnsrfum, mynd;Land og saga

Eins og jsagan lsir eim fjallvegi leynir sr ekki a um sama forna fjallveg er a ra og m lesa um su Vegagerarinnar. Enda villtist essi trnaarmaur prestsins Valjfsta veri afskektan dal ar sem tveir birvoru me tileguflki. Annar binn taldi hann vera byggan af eim systkinum Vivallageri og dttur eirra.

Mrgum ratugum eftir a systkinin hurfu fr Vivallageri kom ung kona Fljtsdal sem flestir tldu sig kannast vi, var ar fer Sigrur dttir eirra Jns og Sigrar Vivallageris systkina. Voru foreldrar hennar bi din, lt orlkur prestur geraleiangur eftir eim afskekta dalinnog voru au jarsett a Valjfssta. arna telur Sigfs jsagnaritari um Vidal a ra. Margar fleirijsgur um tilegumenn safni Sigfsar gtu tt vi Vidal.

Eins og tla m eru til mestar heimildir af sustu bum Vidals, fjlskyldumeirra fega Sigfsar og Jns sem bjuggu ar sustu ratugum 19. aldar. Sunnudagsblai Tmanser frsgn eftir Helga Einarssona bnda og hreppstjra Melrakkanesi, sar Djpavogi,ar sem hann segir fr lfinu Vidal en ar lst hann upp hj skyldflki fyrstu rum vi sinnar. Hann telur a bskapurinn Vidal hafi ekki veri frbrugin ess tma, nema hva ar var afskekkt og erfitt me afng. "Flk fkk hvort tveggja, fi og kli, nr eingngu af jrinni og saukindinni. Veiiskapur var enginn, nema hva rjpur voru skotnar vi og vi a vetrinum".

Einnig vitnar Helgi brf sem Jn Sigfsson skrifai honum,en Jn mun hafa haldi dagbk mest allan ann tma sem eir fegar bjuggu Vidal. Aubjrg Jnsdttir vinnukona Vidal d ri 1887, ar vitnar Helgi brf Jns . "Daua Aubjargar bar me voveiflegum htti, og hefur Jn Sigfsson sagt svo fr tildrgum ess atburar brfi til mn: "Aubjrg heitin villtist r grasatnslu 5. gst 1887, og leituum vi viku og fundum ekki. En 20. sama mnaar fannst hn af pabba slaa hsi ormshvmmum, me lfsmarki. Pabbi rei strax hasti t Kambsel. ar bj Jn rnason, hlfbrir pabba, og var hn din, egar eir komu inn eftir." embttisbkum Hofsprestakalls segir og, a hn hafi di 20. gst, "var ti grasaheii, fannst Geithellnadal".

Eins segir Jn Sigfsson fr v hva ski voru miki notu af Vidalsmnnum t.d. til dgrastyttinga. "a bjargai okkur Vidal, a vi vorum allir gir skum, enda gafst okkur fri a fa vel skaferir. Einu sinn kom mikill snjr Vidal. var llu gefi inni. sagi g vi Bjarna frnda, a n skyldum vi taka okkur skatr. "J, hvert skulum vi fara?""Upp h-Hofsjkul"; sagi g. "a er aldeilis sprettur", sagi Bjarni. Svo lgum vi af sta og gengum alltaf skunum upp og alveg upp jkulinn, ar sem hann er hstur. aan sum vi t sj lftarfiri og Blandstind og norur Fljtsdalsheii. Alls staar var hvtt, nema Kverkfjllin voru a sj miki au og randir mefram Fellunum, helzt Snfellshlsinum. Ekki man g, hva vi vorum lengi upp jkulinn nean fr bnum. En fimmtn mntur vorum vi niur a bnum. r Vidal mtti fara til bygga skum, egar mikill snjr var, t Ln, lftarfjarardali alla, til Fljtsdals og Skridals og Hrafnkelsdals, n ess a fara fyrst til Fljtsdals. a var bein lei af Markldunni Laugarfjall, yzta hnkinn af Fellunum og r Laugarfelli t og norur Aalbl".

a er nokku ljst a tilegumenn til fjalla slandi hafa veri fleiri gegnum aldirnar en Grettir, Eyvindur og Halla.


sannleika sagt er 90% lygi


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband