Að afloknum fjósverkum.

Það er kannski eins og að bera í bakkafullan lækinn að koma með enn eina langlokuna frá samíska fjósinu í Evenesmarka. En úr því að maður byrjaði á annað borð að þvæla um þetta fjós þá er varla um annað að ræða en að steypa saman lokaritgerð um þessa steina. 

Hinn sterki Súdani, Juma frá Darfur, ásamt mér gamla safnvíkingnum erum búnir að koma björgunum fyrir í múrinn. Eftir að hafa rifið niður 120 ára fallandi fjósmúrinn á samíska safninu á Gallogiedde og staflað honum upp aftur erum við sammála um að tækninni í byggingalist fer aftur í hárnákvæmu samræmi við það hvað menntun múrara fleytir fram. Það má sjá  best á því að með öllum tæknibúnaði og þekkingu dagsins í dag hafa múrarar aldrei verið eins langt frá því að geta reist mannvirki á við pýramídana.  Þess vega erum við bara nokkuð ánægðir með að hafa getað farið aftur í tímann við að endurhlaða fjósmúr Samana og teljum okkur þannig hafa komist 120 árum nær því að geta reyst pýramída.

Annars vorum við báðir farnir að hafa orð á því í lokin að réttast væri að treina sér jobbið.  Það væri lúxus að klappa steinunum upp í fjallshlíðum, sötra kaffi þess á milli og virða fyrir okkur sveitina niður í dalnum meðan ernirnir hnituðu hringi í uppstreyminu fyrir ofan fjallsbrúnina.  Elgirnir voru að vísu fyrir löngu búnir að naga það sem þeir náðu í úr trjánum í túnfætinum og farnir í aðra haga.  En í þeirra stað mættu hrafnarnir til þinghalds svo þá gafst mér færi á að láta ljós mitt skína varðandi visku hrafnsins, jafnvel fara með vísuna um krumma sem krunkar úti og kallar á nafna sinn.

Ég gat  frætt Afríkumanninn á hrikalegri greind hrafnsins hvernig hann hefði fundið Ameríku fyrir víkingana langt á undan Kolumbusi.  Einn daginn að loknum fjósverkum stóð Juma fyrir framan fjósdyrnar tilbúin til heimferðar og beið eftir að ég drattaðist upp túnið, en ég hafði farið í ljósmyndaleiðangur niður að girðingu.  Þá renndi hrafn sér niður hlíðina, þegar hann var rétt fyrir ofan höfuðið á Juma snéri hann sér á bakið í fluginu og skellti í góm með bjölluhljóm.  Svo þegar hann kom yfir mig nokkrum vængjatökum neðar  gerði hann nákvæmlega það sama nema þá snéri hann sér á hinni hliðinni.  Ég þurfti ekki að sannfæra Súdanan frekar um það að hrafninn væri fjölkunnugur fugl.

En núna hafa semsagt hversdaglegri tímar tekið við hérna á 69°N og má segja að það sé svolítill söknuður yfir því að fara ekki lengur upp í hlíðar Evenesmarka að klappa steinum og krunka með krummunum.  Það er heldur ekki oft sem býðst að sinna svona gælu verkefnum.  Það eru orðin 10 ár síðan að ámóta verkefni rak upp á fjörur en það var í 101 Reykjavík við Aðalstræti  í húsi sem hýsti á árum áður verslunina Geysir en heitir nú Ingólfsnaust eftir Ingólfi syni Arnar.  Þar fékk ég að leika mér við steina og flísar aðallega við að vaska þá upp og  sparsla á milli þeirra. 

Þetta var í kjallarakompu sem síðan hýsti veitingastaðinn Sjávarkjallarann.  Mér var sagt að sumir steinarnir hefðu verið hluti af Reykjavíkurhöfn á árum áður.  Ég var því feiminn við steinana og hafði á orði við Þorstein Bergsson hjá Minjavernd að ég vissi ekki alveg til hvers væri ætlast ég gæti leikandi gleymt mér dögum saman við að snurfusa þá.  Hafðu ekki áhyggjur af því, sagði þorsteinn valdsmannslega, við stoppum þig ef okkur lýst ekki á, en þeir Hjörleifur Stefánsson arkitekt höfðu með endurnýjun Aðalstrætis að gera. 

Á endanum var ég búin að leika mér þarna Aðalstrætinu í hálft ár m.a. hreinsa upp gamla múrsteina á hæðinni fyrir ofan Sjávarkjallarann.  Þar lék ég mér í tvær vikur við að vaska steina og fúga sem höfðu verið notaðir sem púkk þegar gólfplata hafði verð steypt í bakhús sem hefur kannski enn að geyma Tapas barinn, en þeir voru eins og ormur í miðjum vegg Aðalstrætismegin í bland við fornfárlegt burðarvirki úr tré.  Það voru sumir hissa á því að ég fengi að leika lausum hala við að gera ekki neitt að viti.  

Þegar verslunin Rammagerðin flutti inn í rýmið þá voru jafnvel þeir sömu  aftur svo gáttaðir á því þegar veggurinn með rauða múrsteinagorminum  var klæddu af með plötum að þeir höfðu á orði við verslunarstýruna; "veistu hvað það er búið að eyða mikilli vinnu í að varðveita þessi múrsteinsbrot sem þú setur á bak við veggplötur".  Hún lét þá vita af því að þarna stæði til að reka verslun en ekki minjasafn um múrsteina. Seinna þegar ég hitti Þorstein og hafði uppi afsakanir yfir því að þarna hefði mikil vinna farið fyrir lítið þá sagði hann; "þetta er allt í lagi Maggi minn við vitum báðir að þetta er þarna á bak við plöturnar". 

Það er ekki á hverjum degi sem maður fær að leika lausum hala bak við vegg og því var fjósmúrinn á Gallogiedde ánægjuleg tilbreyting jafnvel þó að vinnufélagarnir hafa flestir mært Mette eiganda Murbygg fyrir þá visku að láta mig um að halda þræðinum við verkið því þeir kærðu sig lítið um verkið sjálfir.  Það þarf því ekki að koma á óvart að sælar minningar um kúluvegg í 101 hótel hafi bankað upp á við fjósverkin. 

Við Hverfisgötu dingluðum við kolleikarnir frá Egilsstöðum löppunum fram af vinnupöllum sumarlangt við að pússa kúlur fyrir meira en 10 árum síðan.  Þar hafði Hrólfur múrarameistari Gunnlaugsson fengið að sjá um múrverk og flísalagnir í draumasmiðju Ingibjargar Pálmadóttir.  Hann hafði svo fengið gamla meistarann sinn, Braga Guðjónsson og mig gamla handlangarann sinn, sér til halds og trausts.  Hrólfur var á þessum árum nokkhversskonar spari múrari hjá latte liðinu í 101 Reykjavík. Ingibjörgu Pálmadóttir hafði dottið í hug að gera Lilju systur sinni þann heiður að setja listaverkið hennar "Klak" á 15 m háan Óperu vegginn í portinu á milli Gamla bíó við Ingólfsstræti og Alþýðuhússins við Hverfisgötu. 

Á þessum árum sat Davíð í Stjórnarráðinu neðan við kúlnaportið og í Fréttablaðinu auglýsti Bónus steinlaus vínber á kostakjörum við geðillsku og gillinæð.  Már nokkur Guðmundsson sat svo norðan við Arnarhólinn í Seðlabankanum og skipulagði stöðuleikann með undraverðum árangri sem aðalhagfræðingur.  Ríkissaksóknari var í næsta húsi fyrir neðan portið, Hæstiréttur í Ingólfsstrætinu á milli Alþýðuhússins og Seðlabankans við hliðina á Þjóðmenningarhúsinu með þjóðleikhúsið næst, Héraðsdóm Reykjavíkur mátti svo sjá fyrir mynni portsins.  Tilsýndar hefur sviði ekki svo mikið breyst þó óperan sé nú flutt á stað sem ber nafn hljóðfærisins sem leikið var á þegar Róm brann.  

Til að sjá listaverkið hennar Lilju "Klak" þarf að fara inn á resturantinn á 101 hótel þar sem það blandast blámanum þegar horft er til himins út um þakgluggann. Þó svo að litagleðinni sé ekki fyrir að fara á 101 hótel þá var þeim mun meiri hugmyndaauðgi lögð í það hvað skyldi vera hvítt og hvað svart.  Það sem var svart þennan daginn gat verið hvítt þann næsta.  Þarna lék ég mér því ásamt tugum annarra iðnaðarmanna um árabil við að múra hvítar kúlur og leggja svartar flísar.  Á þessum árum höfðu málararnir margsinnis málað það sem var hvítt svart og öfugt.  Þegar ég sagði þeim svo til uppörvunar að mig grunaði að þeir myndu fá einn daginn að mála lyftudyrnar fjólubláar hristu þeir vonlitlir höfuðið.  En eftir að sá dagur kom töldu þeir mig vera einn af innmúrúðum.

Svarti liturinn á flísunum og sá hvíti á kúlunum fengu þó að halda sér, en það þurfti að flísaleggja 5. hæðina tvisvar því Ingibjörg vildi hafa sturtu gólfin 3 mm lægri og klósett gólfin 4 mm hærri en upphaflegar teikningar gerðu ráð fyrir, eftir fyrri umferð flísalagningar.   Sturta og klósett eru þó ekki sama rýmið heldur sitt hvor glerskápurinn, sturtan út í horni og klósettin með þremur glerveggjum fyrir miðju herbergi þar sem má virða fyrir sér Esjuna út um gluggann á meðan setið er.  Það fór því ekki hjá því að manni dytti í hug hugmyndaríki strákurinn sem hugðist fjármagna drauma sína með því að selja aðgang að gjörningi í gamla hænsnakofanum á Djúpavogi. Eftir að það var uppselt í kofann þá skeyt hann í glerkrukku áhorfendum til óblandinnar.

Þegar að sturtu gólfin í 101 höfðu verið lækkuð um 3 mm hafði það ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Það höfðu nefnilega verið tekin mál af speglum sem klæða áttu veggi sturtuklefana sem höfðu svo glerveggi fyrir framan.  Þetta kannski hljómar ekki sem stór mál, en þessir speglar voru um 3 m á hæð og klæddu veggi sem vor 1,6 m á lengd. Glerveggurinn kom síðan upp úr gólfinu og hvarf upp í gegnum loftið. Eftir að speglagerðarmennirnir höfðu borið spegla og gler  í tvo daga upp þrönga stiga Alþýðuhússins alla leið upp á 5. hæð máttu þeir nota annan eins tíma í að bera speglana niður, þegar í ljós kom að þeir voru 3 mm of stuttir.  Gler veggina settu þeir samt upp en sögðu að það tæki mánuð að búa til nýja spegla.  Af eðlislægri forvitni spurði ég þá hvernig þeir ætluðu að koma speglunum inn um 80 cm opið á sturtuklefanum eftir að hafa sett upp glerveggina. Þeir sögðu mér ekki að vera að brjóta heilann að óþörfu. 

Mánuði seinna hófst svo aftur speglaburður upp þrönga stiga húss alþýðunnar við Hverfisgötu alla leið upp á 5. hæð og ekki var vandræðagangurinn við að koma þeim á sinn stað eftir að upp var komið.  En nokkrum dögum seinna mátti sjá ógleymanlega sjón á 5. hæðinni, við blöstu sturtuklefar úr gleri með hálfs meters lagi af mölbrotnum speglum.  Það hafði ekki farið fram hjá glöggu auga Ingibjargar að speglaburðarmennirnir höfðu ætlað að svindla á henni.  Í stað þess að hafa spegilinn í tvennu lagi hafði hann verið hafður í þrennu með ólíðandi auka fúgu á milli.  Því tók við speglaburður í bölum niður stiga Alþýðuhússins, ný spegla smíði auk þess sem það þurfti að rífa niður glerveggina til að koma speglunum fyrir samkvæmt máli.  Svona geta 3 mm verið stórir, enda hafði Bragi kolleiki minn það á orði dag hvern að við værum komnir í draumaverkefnið, það væri nefnilega alltaf miklu meiri eftir að kvöldi heldur en þegar við mættum að morgni.

Ég hélt því  staðfastlega fram við vinnufélaga mína í 101 hótel úr öðrum iðngreinum að hvítu kúlurnar væru það eina sem hefði verið gert að viti í því húsi, þó svo að Ingibjörgu hafi dottið það í hug að hnika þeim til á veggnum eftir að það kom í ljós að gluggapóstur í þakglugganum skyggði óþarflega mikið á eina þeirra, þá hefði Lilja ekki tekið það í mál, verkið væri fullkomið.  Eftir því sem fram líða stundir þá hallast ég að því að kúlurnar hennar Lilju séu það eina sem gert var af viti í öllum 101 á þessum árum.

Snemma beygist krókurinn segir einhverstaðar, 12 ára gamlir sátum við pollarnir sunnan undir kaupfélagsbröggunum og hjuggum til steina í ormurinn hans Hrings heitins Jóhannessonar myndlistamanns sem er utan á Kaupfélagsveggnum á Egilsstöðum.  Þar á meðal okkar pollana var kaupfélagsstjóra sonurinn Magnús Þorsteinsson, ávalt kallaður Maggi í Kóngó á þeim árum þó síðar hafi hann fengið viðurnefnið huldumaðurinn í þríeyki þeirra Björgúlfsfeðga sem kennt er við Samson.

Það má kannski ætla að álíka kærleikur og var á milli þeirra 101 systra hafi orðið til þess að sá veggur prýðir Héraðið.  Það eru þeir bræður Völundur og Hringur sem eiga heiðurinn af því að nákvæm eftirmynd úr steini er til af orminum sem nú er horfin í grugg Lagarfljótsins og þó ég muni það ekki svo gjörla þá er ekki ólíklegt að þeir Bragi og Hrólfur hafi aðstoðað við að koma honum þar fyrir svona eitthvað svipað og Finnarnir sem voru fengnir úr Samabyggðum Noregs til að ráða niðurlögum óvættarins í Lagarfljóti árþúsundi fyrr.  Steinarnir í þessum ormi eru úr austfirskri náttúru komnir víða að af austurlandi.  

Núna þegar ég var heima á Héraðinu fyrir jólin hafði ég það á orði við hana Matthildi mína þegar við fórum í kaupfélagið hvað hún væri hrikaleg sú Mafía  sem hefði gert kaupfélagið okkar gjaldþrota á 100 ára afmælisárinu til þess að koma því í hendur hyskis sem hefðu spilað stærstu rolluna í að koma Íslandi á hausinn.  Allt vegna þess að kaupfélagið skuldaði minna en glæpahyskið.  "Svona, svona, slakaðu nú aðeins á" sagði Matthildur mín "óskuðu þeir ekki eftir gjaldþroti sjálfir".  Af því að þetta var í aðdraganda hátíðar ljóssins ákvað ég að láta kyrrt liggja að svo stöddu.  En svo hrökk ég upp um miðja nótt hérna á 69°N fyrir skömmu við þá martröð að það væri búið að mála orminn hvítan.  Því hafði ég samband við Mathildi mína í snatri á skypinu, bað hana að fara eins og skot niður í kaupfélag til að taka mynd af orminum ef hann væri enn á veggnum, því fíflin ættu örugglega eftir að mála hann hvítan svo hann skyggði hvorki á Netto né N1 merkin.

Það er lítið að finna um sögu ormsins á kaupfélagsveggnum þó svo að fólk hafi hann dagsdaglega fyrir augunum er alls ekki ólíklegt að örlög hans gætu orðið þau sömu og nafna hans í Fljótinu.  Þegar ég kem að kaupfélagsveggnum með þessari stóru mynd og hitti þá jafnvel Völund sem upphefur mig ævinlega með því að kalla mig frænda, þá finnst mér ég vera heima og geri mér betur grein fyrir því að þó ég fari út um víðan völl við að klappa steina þá er Það allt gert til þess geta átt áfram heima heima.

Ps.Hér má sjá myndir úr fjósinu á Gallogiedde.

 

Með steypu í hausnum og stein í maganum á Gállogieddi.

 

Síðustu vikurnar höfum við Afríkumaðurinn Juma glímt við björgin í fjóskjallara gamals Samísks minnismerkis frá1891.  Samann sjálfan, sem er okkur til halds og traust, höfum við ekki séð í tvær vikur.  Annað hvort hefur hann ekki séð ástæðu til að rífa af dagatalinu eða þá úrkomuleysið veldur, en hann hefur séð um að halda veginum snjólausum sem liggur upp í hlíðina.  Við höfum komist að því að fjósið er á bæ sem heitir Gállogieddi, þetta getum við séð á vegvísi í fjallshlíðinni en við erum samt ekki orðnir það klárir í samískunni að við getum áttað okkur á hvort vísað  er á veginn til Darfur eða heim á Fljótsdalshéraðið. 

Hún læðist því stundum aftan að mér spurningin um það hvernig maður á sextugsaldri varð þeirrar gæfu aðnjótandi að rogast með steina framan á maganum í fjósmúrinn á safni Samana við Várdobaiki hátt upp í hlíðum Evenesmarka í stað þess að eigra vegalaus um á auðnum verðtryggðar vísitölu. En af því að ég hef komist að því að við hverri spurningu sem svarað er verða til tvær snúnari þá hef ég reynt að bæga svarinu frá.  Mér varða samt á að spyrja Juma að því hvernig stæði á hans veru við fjósmúrinn og ef svarið væri tíundaði hér yrði um flóknari spurningar að ræða en í bókinni Alkeimistinn eftir Paolo Huelo.  Með svona spurningar er því betra að fara eins og vandamálin þ.e. a. þykjast ekki sjá þau, því um leið og farið er að veita þeim eftirtekt verða til fleiri.  Svo  er það líka þannig að aðrir hafa lífsviðurværi sitt af svörum sem búa til fleiri spurningar.  Það er aðeins á færi fagfólks með þar til gerðar gráður, jafnvel heilar fimm úr hagvöxnum háskóla. 

Það er því betra fyrir okkur sem hafa ekki til þess bæra þekkingu að hugsa frekar um spurningar þar sem svarið hefur alltaf legið ljóst fyrir.  Einn kollegi minn í múrarastétt hafði það einu sinni á orði hvort ég vissi hvers vegna það væri svona undarlega erfitt að hætta í þessari starfsgrein.  Hann hefði meir að segja haft fyrir því að tæknimennta sig með ærnum tilkostnaði og áralöngu hrísgrjónaáti en allt hefði komið fyrir ekki í múrverkinu væri hann.  Það stafaði samt ekki af því að honum byðust ekki önnur störf betur borguð.  Hann hafði t.d. um eins árs skeið séð um bókahald stórs byggingafélags með tilheyrandi debet og kredit.  En eftir árið sagðist hann hafa verið orðinn úttaugaður. Aðallega vegna þess að honum fannst ekkert sjást eftir sig og hann hefði því leitað í gamla farið.  Samviskubitið hefði verið farið að hvíla svo þungt á honum að líðanin hefði verið eins og að hafa stein í maganum.  

Nú hefði einhverjum sjálfsagt dottið í hug að setja upp spekingssvip og gera hálfgert gys af kolleiga mínum með því að skella fram gömlum málshætti og segja "þangað leitar klárinn sem hann er kvaldastur".  En ekki datt mér það í hug eitt augnablik því ég vissi upp á hár að maður hefur það ekki í flimtingum þegar menn eru á hillunni sinni.  Því sagði ég við félaga minn af varfærni "já veistu ekki út af hverju þú ert með stein í maganum þegar þú ert ekki að múra" og svaraði honum síðan með nærgætni " það er vegna þess að þú ert með steypu í hausnum".  Þetta vissi náttúrulega kollegi minn allan tímann og hefði því getað sparað sér gefa flókin svör á prófi til að fá  vinnu við að að leggja saman 2 + 2.

Það sem m.a. heillar við múrverk er að ef ekki er búið að setja vatn út í sement og sand þá gerist ekki neitt, en um leið og það er búið að hræra þessum kokteil saman þá fer allt á fullt og betra að láta hendur standa fram úr ermum áður en herlegheitin harðna sem einhver óskapnaður, meðan 2 + 2 geta beðið að því er virðist út í það óendanlega því það á að vera eins víst að þeir séu 4.  Þetta hefur því með sköpunarþörfina að gera, það að sjá eitthvað eftir sig sem getur talist til minnismerkis.  

Þegar ég trúði svo kunningja mínum fyrir því að ég hefði fyrir löngu komist að því að 2 + 2 þyrfti ekkert endilega að vera 4 frekar en manni sýndist, maður fengi bara ekki borgað fyrir að halda öðru fram, þá svaraði hann að bragði "já veistu það þetta hafa þær líka alltaf vitað húsmæðurnar". Það eru hreinlega ekki allir sem eiga því láni að fagna að vinna við minnismerkjagerð eða kökubakstur, þá gjörningalist að gera mikið úr litlu.  það þekkjum við múrarnir, rétt eins og húsmæður sem hafa kynnt ofninn fyrir hefað deigið, að þá dugir lítið að velta fyrir sér 2+2 ef ekki á allt að  fara í handaskolum.

Það hefur samt ekki verið mikið um steypu á milli steinanna í fjósinu á Gallogieddi þeir höfðu víst ekki aðgang að svoleiðis töfrakokteil 1891.  Þó svo steypuna vanti að mestu í gjörninginn þá hef ég samt bætt mér það upp á nóttinni með því að dreyma þessar fínu steypuvinnu fram á morgna, ævinlega heima á landinu bláa aðallega á Djúpavogi.  Þannig hef ég náð að vakna sæll og ánægður tilbúin að takast á við steinana.  Nú styttist óðum í að Matthildur mín komi í Páskaheimsókn hingað á Norðurhjarann og þó svo að ég hafi ekki hugsað mér að fá hana til að aðstoða mig við steina þá getur vel hugsast að við eigum eftir að fá okkur köku saman. Matthildi eru samt hvorki steinar né steypa ókunnug.  Okkar skemmtilegustu steina og bestu kökur höfum við steypt saman.

Spurningin sem þarf ekki að spyrja vegna þess að gamla svarið liggur alltaf ljóst fyrir er semsagt sú að steinar og steypa hafa verið mitt líf og yndi, því sennilega orðið of seint að kenna gömlum hundi að sitja hvað þá að baka kökur.

ps. hér má sjá  meira en 20 ára steypu frá Egilsstöðum og Djúpavogi myndaða af okkur Matthildi.  

Í mynd.

 

Þá eru vikurnar orðnar þrjár síðan ég fór fljúgandi að heiman yfir himin og haf, feðralag sem endaði á svelli langt fyrir norðan heimskautsbaug.  Eftir að hafa verið í faðmi fjölskyldunnar yfir hátíð ljóssins er ég ekki frá því að það hafi verið venju fremur skuggalegt hérna á 69°N og einmanalegt eftir að mýsnar fóru, en þær fóru í sitt árlega sumarfrí s.l. sumar og rötuðu ekki heima aftur í haust enda komu fyrstu snjóar bæði snöggt og snemma.  Núna um 20. janúar fór svo draumadísin sjálf sólin á stjá sem hún venjuleg gerir um það leiti.  En alltaf hefur lífið samt upp á nýungar að bjóða, núna í janúar er fyrsta skiptið sem ég hef tekið þátt í að hlaða hús á þessum árstíma og það á breiddargráðu sem maður hefði haldið að frostharkan væri meiri en suður á ísaköldu landi.

Það er samt ekki svo að frosthörkurnar hafi ekki verið nægar í Noregi undanfarnar vikur.  Í suðri hafa verið fréttir um allt að -40°C og héðan 150 km norðar í Tromsö komu vinufélagarnir sem þar voru við störf fyrstu vikur janúar með fréttir af vetrarríki. Hérna við Vogsfjörðinn lék milt skammdegið við fólkið og maður fékk fræðslu um það að ekki væri tilviljun að víkingarnir hefðu sett sig hér niður með Trondenes sem eitt af höfuðbólum Hálogalands.  Þeir hefðu vitað lengra en nefið náði þegar kom að veðri.  Víkingarnir bjuggu hérna við norðurströnd Hynneyju, út í eyjum Vesterålen og Lofoten.

Fyrstu tveim vikum ársins var varið í að hlaða viðbyggingu úr vikursteini við gamalt hús í vík sem er hérna rétt utan við dyrnar.  Þarna var fleira á ferð í skammdegisskímunni en fjölþjóðlegur múraraflokkur.  Niður í fjörunni er bátur á þurru og þar snérust refir í kring um sinn næturstað.  Einn morgunn hafði otur lagt upp í ferð til að kanna hvað væri um að vera hjá múrurunum.  Hann hentist svo á harðaspretti niður í fjöru þegar hann var uppgötvaður í njósnaleiðangrinu, án þess að fara hratt yfir enda lappastuttur greyið, en þegar í fjöruna var komið tók hann til sunds og þá var hann á heimavelli.  Eins var svartur skógarköttur úr næsta húsi sem fylgdist af andakt með framkvæmdunum fram í myrkur auk þess að gera sér ferðir niður í fjöru yfir hádaginn og forvitnast hvað refirnir hefðu verið að bralla undir bátnum meðan þeir voru á útstáelsi.

Síðustu viku hefur svo verið varið við fjósmúrinn hátt upp í hlíðum Evenesmarka á Vaárdíbakken samesk museum.  Þegar þangað kom tók veturinn við með éljum og snjó.  Fyrsti dagurinn hjá okkur múrarameistara Rune fór í að spóla bílnum í snarbröttum brekkunum sem voru með 20 cm púðursnjó yfir svellunum.  Á endanum ákváðum við að nota hjólbörur til að koma verkfærunum síðasta spölinn upp í fjósið.  Rune batt sig með stroffi í hjólbörurnar og fór fyrir lestinni en ég rak hana með því að ýta á eftir.  Svona ferðuðumst við fram og til baka á svellunum á meðan dagskímu gætti. 

Þetta var farið að minna mig á það þegar ég þurfti að bjarga vikunni út í Færeyjum um árið eftir að hafa tínt útborguninni yfir Hvítasunnuhelgi.  Þá var ekki annað í stöðuni en að tína saman tómu bjórflöskurnar og koma þeim í verð hjá kaupmanninum niður á horni.  Eftir að hafa sett tómar flöskurnar í svartan ruslapoka reyndust þær vera allt of þungar.  Því varð að hnupla hjólbörum frá Verkakvennafélagi Þórshafnar, en hjá þeim leigðum við félagarnir á farfuglaheimili.  Þó ekki væri svellunum fyrir að fara og leiðin virtist greið niður á við var hjólið á börunum ryðgað fast, því ótrúleg átök að ýta þeim niður brekkurnar og halda um leið jafnvægi með dýrmætan farminn.  Ég veit ekki enn í dag næstum 30árum seinna hvort það var fyrir að hafa fjarlægt flöskurnar af gistiheimili Verkakvennafélags Þórshafnar eða liðka hjólbörurnar sem gerði það að okkur félögunum var ekki vísað á dyr, en það hafði staðið til í upphafi ferðar en var aldrei minnst meira á eftir að hjólbörunum var skilað. Kóngalífi gátum við félagarnir svo lifað í mat og drykk fram að næstu útborgun fyrir afraksturinn af bjórflöskusölunni.

 

Vaárdibakken er samískt safn eða réttara sagt bóndabær sem gerður hefur verið að safni "kyst sama" en svo nefndust samar sem höfðu fasta búsetu.  Rune segir mér að enn séu hérna í nágreninu samar sem hafa hreindýr til að fylgja eftir og séu tvær hjarðir.  Þessir samar hafa rétt frá fornu fari til að ferðast með hreindýrahjarðir óheft.  Kyst samarnir eða strandsarmarnir höfðu ekki hreyndýr eða tjöld þeir bjuggu á sínum bæjum með sinn bústofn.  Talið er að til séu einhverstaðar á milli 50.000 - 80.000 samar og að um 40.000 af þeim búi í Noregi, annars nær þeirra búsetusvæði yfir Noreg, Svíþjóð, Finnland og Rússland.  Samarnir hafa svolítið austur Evrópu útlit, ljósir yfirlitum með há kinnbein, ljós augu og allt annað tímaskin eftir því sem norðmenn segja.  Kannski eitthvað svipað og stundum var sagt um Jökuldælinga í denn; að það væri til lítils að gefa þeim úr í fermingagjöf, dagatal kæmi að betri notum.

Þó að Vaárdibakken sé langt upp í hlíðum Evenesmarka er síður en svo um lífvana auðn að ræða.  Þarna hafa elgir haldið sig í túnfætinum síðustu daga, fylgst með tiltektum múraranna við grjótburðinn, á milli þess sem þeir naga trjágreinar með stólískri ró.  Einnig eru skóahöggsmenn á ferð í hlíðunum við að safna saman eldiviði fyrir fjarvarmaveituna í Harstad en hún er kynnt með timbri.  Svo hefur komið fyrir að hafhörinn konungur fuglanna svífi yfir svæðið.  Hérna í N-Noregi má bæði sjá haförn og kóngsörn sem er örlítið minni með hvítan haus og makka.  Ég hef átt því láni að fagna að sjá vel til þeirra beggja en hef ekki ennþá séð til gaupu sem er rófulaus köttur á stærð við kálf.  Reyndar segir Rune að ég skuli ekkert búast við því að sjá gaupu hún sé það stygg.

Það má kannski segja að heima í Útgarðinum um jólin hefði ég átt að fá nóg af kattardýrunum okkar Matthildar þannig að það komi ekki að sök þó svo að ekki sýni sig gaupa.  Dagarnir heima yfir hátíð ljóssins liðu samt allt of fljótt og fæstu var komið í verk sem hugurinn stóð til, hvorki farið á Djúpavog né notið dvalar á Sólhólnum úti við ysta haf.  Reyndar lenti ég ofaní í geymslu og var þar bróðurpartinn af jólunum.  En málið er það að það hefur lengi staðið til að grynnka á draslinu í geymslunni.  Ég er marg búin að segja Matthildi minni að það sé lítið mál bara keyra þessu á haugana.  Mest af þessu sé dót í kössum frá því að við fluttum frá Djúpavogi í Grafarvoginn fyrir 13 árum síðan og svo úr Grafarvoginum í Egilsstaði fyrir 9 árum síðan, okkur hafi ekki vantað neitt af því sem er í þessum kössum.  Þetta má hún ekki heyra á minnst því þarna sé um verðmæti að ræða.  Ég hef verið að laumast í geymsluna í leit að enni mynd sem mig grunar að gæti leynst þar, áður en ég hef mig á haugana.

Þessi mynd var tekin fyrir meira en 40 árum síðan og er af eina þriggja hæða húsinu sem hefur verið byggt á hæðinni á Egilsstöðum.  Þetta hús byggðum við nokkrir pollarnir úr spýtum sem fyrst átti að verða flugvél en síðan misstu flestir trúna á það að hún gæti flogið áður en á reyndi, því var henni breytt í hús og þó svo að sumir vildu meina þetta væri kofi þá var ekki svo í okkar huga.  Jóhann Stefánsson tók þessa mynd af okkur pollunum við mannvirkið enda var Hjörtur sonur hans einn af smiðunum.  Jói hefur gert sér grein fyrir því að þarna var nógu merkilegur viðburður á ferð til að festa á filmu enda Jói stundum með viðurnefnið "snikkari".  Hann gaf okkur svo hverjum og einum eintak af þessari mynd.  Þessa mynd taldi ég mig geta gengið að vísri en nú er hún týnd.

Þó svo að myndin sem ég ætlaði að ganga að í geymslunni sé týnd fann ég margar myndir sem ég hafði tekið fyrir 40 árum á Kodak instamatic myndavélina mína sem hægt var að setja á flasskubb. Filmur og flasskubbar voru dýr munaður fyrir 11 ára gutta þannig að venjulega var ærið verk að safna fyrir filmu og framköllun því flasskubburinn látin sitja á hakanum.  Þess vegna voru flestar myndirnar teknar úti þar sem dagsljóssins naut við.  Ég man ennþá hvað ég varð alltaf fyrir miklum vonbrigðum þegar þessar myndir komu úr framköllun, fátt af því á þeim sem ég hélt að ég hefði verið að taka mynd af, hvað þá að það heyrðist fuglasöngurinn.  En núna meira en 40 árum seinna er betur hægt að sætta sig við þær og yfir að hafa ekki hent þeim eins og öllum málverkunum sem máluð voru voru í denn eftir frábærum fyrirmyndum.

Ég hafði hugsað mér að finna þessa mynd hans Jóa af okkur pollunum við kofan vegna þess að ég hef verið tína saman myndir af þeim húsum sem ég hef komið að því að byggja, eða réttara sagt við félagarnir sem höfum staðið fyrir kofabyggingum.  Reyndar hitti ég Jóa "snikkara" á Barra markaðnum rétt fyrir jólin.  Hann var þar á ferð fjörgamall með Helgu dóttir sinni.  Helga sagði við Jóa; þú þekkir hann þennan er það ekki?  Nei Jói kom ekki manninum fyrir sig.  Hvort var það Héðinn eða Magnús sem bankaða alltaf og spurði eftir stráknum hans Jóa því hann ætlaði sko ekki að leika við stelpu; spurði Helga.  Ja þetta er allavega ekki Héðinn sagði Jói.  Svo fór hann að rifja upp gömul nágranna kynni og sagðist alveg sérstaklega muna eftir egginu sem ég hafði sent í nýmálaðan húsvegginn hjá honum, hvað það hafi erfitt að ná því af, því þegar hann hafði þrifið það þá hefði ekki liðið nema nokkrar mínútur þar til það var komið annað á sama stað þannig að á endanum hafi hann séð að best væri að láta það veðrast af húsinu, en það hefði tekið óra tíma.  Þessu hafði ég gleymt. En allavega varð mér þannig um þessar upplýsingar að gleymdi að spyrja Jóa út í þessa mynd af eina þriggja hæða húsinu sem reist hefur verið á hæðinni.

Sennilega gefst mér ekki færi á að leita meira né spyrjast fyrir um þessa mynd fyrr en í vorheimsókninni til Íslands og verð allavega að þreyja Þorrann og Góuna hérna á 69°N áður en Matthildur mín kemur í heimsókn.  Þangað til verða Skype fundir okkar Matthildar að duga og fundir með köttunum á Skype verða að næga fram í maí.  Það er margt spjallað á Skype og eftir að kettirnir föttuðu að það þýddi ekkert að leita að kallinum fyrir aftan tölvuna sem heyrðist í honum úr sitja þeir upptendraðir fyrir framan hana og láta sig varla vanta með sín innlegg eitt einasta kvöld.  En eitt vita þeir ekki, að ég er betur búin en bankinn að því leiti að ég get bæði hljóðritað samtölin og tekið þau upp í mynd.

   "Hvað ertu að segja, er það virkilegt, haga þær sér svona þarna í Noregi"

 

   "Já, mig grunaði það þessar mýs eru skaðræðis kvikindi"

 

  "Ég ætla nú barasta að láta ykkur vita það að ekki er allt sem sýnist í þessum heimi"

Rosalega er orðið dýrt að vera í vinnu.

 

Það er ekki á hverjum degi sem múrarar verða þess heiðurs aðnjótandi að vera settir á safn.  En nú er svo komið á 69°N að við félagarnir frá landi ísa og úr myrkviðum Afríku hefur verið komið til vetrar dvalar á safni Samana upp í fjallshlíðum Evenesmarka.  Þarna eiðum við dögunum við fallandi fjósmúrinn, inn af stalli hestsins, gengt básunum sem geiturnar þrjár voru geymdar í denn.  Til svona verks dugir ekkert minna en fölþjóðlegur vinnukraftur enda nóg að gera hjá Norðmönnum við að þéna á olíu þó þeir fari ekki að eyða dýrmætum tímanum í að gera upp gamalt samískt fjós.  Ekki veit ég hvernig að ég gamli safnvíkingurinn kæmist frá því að rogast með björgin úr fjósveggnum ef ekki væri fyrir jötuninn Juma, hinn öfluga Afríkumann sem er kominn alla leið frá víðernum Darfur í Sudan.

Það fór ekki hjá því við fjósverkin að í gegnum hugann hafi flogið setning sem Siggi sonur minn sagði fyrir margt löngu síðan þegar hann var um fimm ára aldurinn "pabbi er ekki rosalega dýrt að vera í svona vinnu eins og þú?".  Þessi settningu rann reyndar fyrst á milli eyranna á mér þegar ég var að höndla flugmiðana yfir hafið og heim fyrir hátíð ljóssins og komst að því að það var ekki nokkur leið að komast fyrir minni hækkun en þriðjungs frá fyrra ári.  Um árið þegar Siggi spurði datt mér í hug eitt augnablik að skýra það út fyrir blessuðu barninu hvernig peningar yrðu til, en efaðist um að ég gæti gert það á nógu sannfærandi hátt með því að setja það í samhengi við mína vinnu.  Svo ég sleppti því, sem betur fer, enda löngu komið í ljós að hann Sigurður er miklu slyngari en ég í lífsins póker.

Það fer ekki hjá því að það örli aðeins á kvíða við þá röskun sem verður á grjótburðinum í fjósvegginn við það að fyrir höndum er flugferð yfir himin og haf.  Síðast þegar ég fór þessa leið mátti ég gjöra svo vel að stíga til hliðar á Evenesflyplass á skokkaleistunum, með vasana ranghverfa og buxurnar á hælunum vegna skerandi óhljóða frá leitahliðinu.  Eftir að hafa verið þuklaður átt og lágt af kallmanni fékk ég að halda áfram för, en það sama gerðist svo í Gardemoen.  Þegar ég kom til Keflavíkur reiknaði ég með að þetta yrði eins og í gamla daga að tollararnir byðu glaðlega góðan daginn og ef maður svaraði rétt á íslensku þá yrði málinu lokið með "velkominn heim". 

En það var nú aldeilis ekki, þarna stóðu þær tvær svartklæddar í tollinum, önnur gekk í veg fyrir mig og spurði um vegabréf á ensku.  Eins og illa gerður hlutur í grárri lopapeysu svaraði ég á ástkæra og ylhýra, "svo þú ert íslendingur" sagði daman þegar hún hafði skoðað vegabréfið, "þú mátt fara í gegn".  En þá brá svo við að hin daman gekk ennig í veg fyrir mig og skipaði mér á ensku að koma afsíðis þar sem taskan mín var sett í skanna, "hvað er þetta" spurði hún á ensku og aftur greip lopapeysan til þess að svara skilmekilega á ástkæra og ylhýra.  "Svo þú talar bara íslensku" sagði svartklædda daman "þú mátt fara í gegn".

Þegar ég kom í gegnum tollinn heyrði ég háreysti sem mér fannst ég kannast etthvað við og jú þarna var náungi sem ég hafði séð nokkrum mánuðum áður við vopnaleitarhliðið í Keflavík.  Hann hafði tilkynnt þar að það kæmi ekki til greina að hann tæki af sér skó og buxnabelti, hvað þá að hann tæmdi vasana að óþörfu.  Þegar það átti svo að leita á honum lét hann þá vita með gargandi snilld að þessu skyldu þeir sleppa því hann væri nefnilega ekki glæpamaður.  Fjöldi manns mátti bíða á sokkaleistunum með buxurnar á hælunum meðan serímónían fór fram.  Ég er ekki frá því að það hafi flogið í gegnum hugann á fleirum en mér, þegar svona góður tími gafst til að doka við og líta yfir sviðið, að þessi maður væri sá eini með fulle femm á öllu svæðinu.  En hann er, það sem sennilega er kallað á fagmáli, misþroska.  Þannig að hjá honum hefur varðveist viska barnsins allt til fullorðins ára.

Það sem helst truflar kvíðann vegna væntanlegrar flugferðar er tilhlökkunin yfir því að komast heim.  Því eins og hún Lea frænka mín komst að orði í sögunni sem hún skrifaði á leikskólanum um árið, þá bakaði stelpan svo góða köku handa stráknum að hann bað hana um að giftast sér.  Það er tilhugsunin um kókosterturnar hennar Matthildar minnar sem gera það að ég ferðast úr rándýrri vinnu yfir himinn og haf með buxurnar á hælunum grunaður um hryðjuverkaáform.  Með þá von í hjarta að í aðdraganda hátíðar ljóssins hafi blessuð börnin eins og ævinlega á réttu að standa.

P.s. hér að neðan má klikka á myndaalbúm frá skammdegisdögum á Sama safninu í Evenesmarka.

http://magnuss.blog.is/album/nytt_album/

 

Flugrútan.

Á árum áður  var sérstök tilfinning sem fylgdi því að vera á leið út á Keflavíkurflugvöll tímanlega fyrir allar aldir.  Eftirvænting vegna þess að framundan var ferð á framandi slóðir annað hvort frí eða önnur tilbreyting  og oft var farið með fjölskyldu eða í góðra vina hóp í leigubíl.  Nú orðið eru ferðirnar út á Keflavíkurflugvöll frá BSÍ einmanalegar innan um  útlendingana í fullri flugrútunni og þó að þar séu einnig íslendingar verður maður þess áskynja að margir þeirra standa í þeim sporum að vera á milli tveggja heima, orðnir hálfgerðir útlendingar í eigin landi án þess að eiga heima í því landi sem þeir lifa og starfa mestan hluta ársins.

Heimsóknirnar heim hafa verið ca.  þrjár á ári með 3-5 mánaða millibili 2-3 vikur í senn.  Það er alltaf sami treginn sem fylgir  ferðalaginu til baka út á Keflavíkurflugvöll.  Þegar fjarveran vegna starfa í öðru landi er komin vel á annað ár gerir maður sér grein fyrir að þau eru orðin nokkur stórafmælin sem hafa farið forgörðum meðal vina, eins jarðarfarir þar sem maður hefði helst ekki viljað láta sig vanta.  Svona hugsanir, ásamt söknuðnum yfir því að vera að fara gera vart við sig þegar setið er út við gluggann í flugrútunni og allt gert til að láta sem minnst fyrir sér fara.

Eftir fjarveru að heiman þá er ýmislegt sem er ekki eins og það var, enda kannski til of mikils ætlast að allt standi í stað á meðan í burtu er verið.  Eitt breytist þó ekki á Íslandi, blessaður blásturinn.  Eftir að hafa verið mánuðum saman við spegilslétta firði Noregs eru frískir vindar Íslands alltaf jafn hressandi.  Þessi blástur sem er svo samgróin sálinni að ég hef ekki enn getað vanið mig af því að setja hausinn undir mig þegar ég fer fyrir húshorn í logni og verð alltaf jafn undrandi á því að það skuli vera logn báðu megin við hornið.

Núna í september átti ég tvær vikur heima í hressilegum næðingnum, kannski fullhressilegum á köflum með alltof mikilli ofankoma fyrir norðan miðað við árstíma eins og blessaðir kindurnar fengu að reyna.  Það má kannski segja að fjárskaðaveður sé ekkert einsdæmi í hugskoti íslendings, en þegar ég kom í maí heimsóknina þá kom birtan mér samt ókunnuglega fyrir hugskotssjónir, oftar en einu sinni kannaðist ég ekki við hana.  Þegar Dagbjört systir keyrði mig svo í flugrútu BSÍ á sólskinsbjartri  sumarnóttu  áttaði ég mig á hverju sætti. 

Dagbjört hafði nefnilega á orði að það væri búið að vera einstaklega tært og fallegt loftið undanfarið. Mér datt í hug að nú væri kominn tími til að hún hætti að þrjóskast við að nota gleraugun.  Fjallasýnin var í álíka móðu og maður upplifði í fyrst skipti á ævinni í hitamistri á Spáni fyrir áratugum síðan.   Mistrið sem er á ferðinni á vindasömu landi eftir eldgos síðustu ára á ekki heima í mínu minni, en þeir sem hafa vanist því  einn dag í einu sjá það gleraugnalaust  hvort útsýnið er tærara þennan daginn eða hinn, á meðan ég sá ekki einu sinni Snæfellsjökulinn frá Vatnsleysuströndinni á heiðskírum logn morgni í flugrútunni.

Þessar heimsóknir vor og haust hafa margvíslegan tilgang annan en að vera í faðmi fjölskyldu og njóta dásemda fósturjarðarinnar, m.a. að kaupa sér grið og hýsa húsbíla á Stöðvarfirði til tekjuöflunar fyrir bankann ef svo má að orði komast.  því ég má ekki hugsa til þess tjóns sem það ylli ef bankinn færi á höfuðið,, aftur.  Þessi húsbílahýsing eru skemmtileg iðja þar hitti ég fjölda fólks sem er með hugann fullan af sumri.   Meðan á þessu stendur dvel ég þar að auki á Sólhólnum úti við ysta haf, á það einnig til að koma við hjá  bjartsýnu listafólki í Fishfactory sem auðgar andann í gamla frystihúsinu sem verið er að breyta í menningarmiðstöð.

Það fer þó ekki hjá því að ég heyrði líka í fólki sem stendur í  ströggli sem rekstri smáfyrirtækja fylgir svipuðum þeim og ég stóð fyrir.  Einn kunningi minn sem enn strögglar sagði mér frá því að hann hefði komist að í fyrsta skipti á ævinni hvernig það væri að eiga ekki fyrir mat.  Ég rak upp stór augu, ráðlagði honum að tína ber, setja niður kartöflur og verða sér út um rabbabara.  Hann sagði að þetta kæmi til út af því að það væri orðið svo dýrt að búa í húsinu sínu sem hann hafði talið sig eiga skuldlaust, en núna þyrfti hann að borga tæpar 200 þúsund á mánuði fyrir að fá að vera í því þar til hann yrði gerður upp, en eftir það vonaðist hann til að konan sæi um húsaskjól.

Annar kunningi minn sem er smiður sagði mér frá því að hann hefði byggt hús fyrir nábúa sinn í næsta bæ.  Íbúðarhúsbyggingar hafa verið fátíðar síðustu árin, en þeir kumpánar komust að samkomulagi með að gera þetta upp á gamla mátann.  Smiðurinn myndi lána vinnuna og ekki gera reikning fyrr en nábúinn fengi íbúðasjóðslánið.   Smiðurinn þyrfti þá ekki að skila virðisaukaskatti til ríkisins sem það endurgreiddi svo húsbyggandanum,  þannig sparaði húsbyggandinn sér yfirdrátt hjá bankanum til að fjármagna virðisaukaskatt til sjálfs sín í gegnum smiðinn. 

Þetta var nú ekki alveg eins einfalt og í gamla daga.  Skatturinn sá það strax eftir að smiðurinn hafði gert reikninginn og skilað vaskinum að svona há laun á tímann gæti enginn haft nema þá kannski skilanefndarmaður eða þá hálfur slitastjórnarformaður.  Honum var gert að verða sér út um lærðan endurskoðenda og deila niður tímanum sem það tók að byggja húsið og skila því inn á skýrslum fyrir hvert vsk tímabil áður en húsbyggandi fengi krónu endurgreidda af vaskinum vegna vinnu á byggingastað. 

Eftir að þetta var allt klárt þá sektaði skatturinn smiðinn um tæp 200 þúsund fyrir að hafa ekki skila skýrslunum á rétum tíma.  Þessi kunningi minn hélt jafnvel að það yrði einhver bið á því að hann færi á næstu bæi í atvinnuleit það kæmi svo miklu betur út fjárhagslega að vera atvinnulaus. Það er sem mig hefur grunað að ehf formið í fyrirtækarekstri er aðeins fyrir þá útvöldu í landsliðinu í kúlu, þá sem veltast vasklaust með kúlulán til að græða á hlutabréfabraski en ekki þá sem standa í atvinnurekstri þeir skulu leggja heimilið að veði til að borga brúsann fyrir stærstu skipulögðu glæpasamtökum lýðveldisins.

Núna í september var sem áður margt sem var einstaklega ánægjuleg að upplifa á Íslandi, blessuð bláberin þöktu alla móa og sólskinsdagarnir létu ekki á sér standa á milli vindhviðanna.  Það var legið í berjamó, farið silfurbergsnámuna við Helgustaði, austfirðirnir eknir endilangir og Öxin sléttkeyrð á Djúpavog.  Sannkallaðir dýrðardagar sem hefðu getað orðið viðburðarríkari ef ekki væri fyrir kettina, en þeir eru skæðir með að vekja snemma á morgnana með knúsi og mali til að kúra aðeins lengur, eða bara láta vita hvað þeim þyki vænt um kallinn.  Sennilega hefði verið hægt að nýta tímann enn betur ef kettirnir hefðu ekki spilað mig upp í að vera á milli tveggja heima fram eftir morgnum.

Allavega var tíminn alltof fljótur að fljúga og á Djúpavogi flaug hann bæði afturábak og áfram því þar kannaðist ég við birtuna bæði fyrr og nú.  Á Djúpavogi heimsóttum við hana Systu mína sem er nú barasta farin að búa með Símoni sínum í húsi sem við vinnufélagarnir byggðum fyrir margt löngu síðan fyrir hann Kalla.  Þegar ég settist inn í stofuna hjá Systu yngdist ég upp um allavega 20 ár og gamlir dagar runnu sem myndband á milli eyrnanna.  Þetta varð til þess að hún spurði mig; "pappi hvar ert þú eginlega núna, þú ert allavega ekki hjá okkur í þessum heimi"; "jú, jú ég er hér bara á allt öðrum tímum".

Lítill fugl í svörtu malbiki.

 

Það kemur fyrir að manni er kippt inn í tilveruna svipað og þegar regndropi skellur á malbiki og verður við það eins og silfraður álfur út úr hól.   Undanfarið hafa síðuna skreytt færslur um draumkennt efni og ímyndaðan veruleika.  Enda hef ég fílað mig í nokkurskonar sumarfríi frá vinstra heilahvelinu þó svo að 12 tíma smelteverkið hafi verið áfangastaður flestar vikur sumarsins.  En á meðan ég naut glamursins í prjónunum hennar Matthildar minnar, ilms frá kaffi og tóbaksreyk þegar ég opnaði augun við geisla morgunnsólarinnar þá datt mér ekkert annað í hug en sumarfrí.

En það var sem sagt í síðustu viku sem við vinnufélagarnir brunuðum Matthildarlausir í norðurhjara sólinni alla leið norður í  Finnfjörð, þrjá tíma í gegnum skóga Troms eftir svörtu malbikinu með gulu miðlínunni sem vísar veginn í blindbeygju boga skáhallt niður í smeltevekið, þar sem járnið er brætt og veggirnir múraðir.  Af og til tók ég eftir að smáfuglar höfðu hætt sér út á autobanann og verið straujaður samviskusamlega niður í malbikið.

Þegar ég fór að velta því fyrir mér hvaða erindi smáfuglar ættu út á autobanann varð mér litið, þó ekki nema í örskotstund, til hliðar því ekki væri gæfulegt ef ég yrði valdur að því að strauja smáfugli utaní tré tré.  Þessi örskotstund gerði það að verkum að ísaldarleirinn slettist til á milli eyrnanna og í hugann kom að réttast væri að stoppa bílinn og hlaupa út í skóga norðurhjarns, fara hreinlega út um þúfur og tína upp í sig ber með smáfuglunum.  Hætta sér aldrei aftur út á autobanann og lifa samkvæmt kenningu Krists; "Lítið til fugla himinsins. Hvorki sá þeir né uppskera né safna í hlöður og faðir yðar himneskur fæðir þá. Eruð þér ekki miklu fremri þeim?"

En úr því varð nú ekki í þetta sinn, því augnabliki seinna sá ég glitta í stórvirka heyrúllubindivél á milli trjánna, bónda pakkandi slægjunni inn í plast og upp í hugann flugu sjaldséðir hvítir hrafnar.  Hvernig getur staðið á því að þessir bóndi er ekki komnir á launaskrá hjá smelteverkinu?  Ekki getur það verið að nokkur lifandi sála hafi efni á því að versla við hann, ef svo er þá hefur hann ekki efni á nema í mestalagi förgun á rúlluplasti eftir skatt.  Það var þá sem þeirri óþægilegu spurningu laust niður í leirpyttinn á milli eyrnanna, með svipuðum afleiðingum og þegar loftbóla springur í hver og drullan sléttast út.; hvort skyldi bóndinn verðleggja sig út af autobananum eða smeltverkið borga of lítð í ferðakostnað?

Það vill þannig til að ökuferðir mínar í þetta fjarlæga smelteverk með hvæsandi málmbræðslu, organdi slípirokkum, brothamarsóhljóðum og öryggisflautum eru farnar því ég hef ekki efni á að vinna í smelteverki heimahaganna þó ég væri uppstílaður sem  trúður á kostnað verksins.  Auk þess að enda hérna 12 tíma daga að kvöldi, þá get ég huggað mig við að hafa tvöfalda þénustu eftir skatt miðað við vaktaálg heimahaga smelteverksins með ferðakostnaði.  Og ekki veitir af í heimi þar sem enginn hefur efni á því lengur að búa heima hjá sér.  Íslendingar fara til Noregs til að hafa efni á að standa við sín samkomulög við andskotann, Pólverjar til Íslands og koll af kolli.  Hvert skyldu Norðmenn svo fara þegar þeir hafa ekki lengur efni á að búa heima?

Um það bil sem við renndum autobanann á enda niður í hvæsandi smelteverkið settist ísaldarleirinn hljóðlega í sínar skorður á milli eyrnanna og í spegilsléttum huganum gat ég huggað mig við það að hafa nýlega gert þann samning við andskotann að hann fengi hverja krónu sem ég hefði upp úr krafsinu nema í mesta lagi það sem ég þyrfti í baun og bláber.  Almættinu sé lof að ég þurfi ekki að brjóta heilann um hvað ég eigi að gera við afraksturinn hvað þá hvort skrattakollurinn sá standi við sinn hluta samkomulagsins..... í þetta sinn. 

En þeir sem kynnu að efast um það, en eru ekki alveg tilbúnir að fara út um þúfur með smáfuglunum, ættu kannski að kíkja í bíó og sjá hvernig má bæði vera bóndi og bústólpi í kanntinum á autobananum.

Heilt ár í Hálogalandi.

Þá er árið orðið heilt í Hálogalandi og sólin farin að skreyta himininn um miðnættið jafn fallega og þegar ég fyrst hingað kom frá landinu bláa.  Þjakaður af  lesefni stefnuvotta og atvinnuleysi tíðarandans.  Þaðan sem ég gat ekki lengur haldið jafnvægi í tilveru verðtryggðrar vísitölu.  Greip því tækifærið þegar það gafst, tækifæri sem allt eins gat verið hálmstrá.  Flaug yfir himinn og haf í gegnum snjóél og öskuský maíhretsins mikla 2011.  En ef flugferðin sú myndi reynast svikult hálmstrá yrði ávinningurinn aldrei minni en segir í ljóðinu hans Kristoffersons „freedom is just another word for nothing left to loose". 

Hér í Hálogalandi hef ég fengið eins árs andlegt leifi frá verðtryggðum veðlánum sem éta upp þau veraldlegu gæði frelsisins sem kallast peningar og eru sagðir eitt mikilvægasta keppikefli þessa lífs.  Svona Hálogalands ferð gat því alt eins leitt til frelsis sem hefði verið túlkað sem missir alls.  En það var bara orðið svo erfitt að vera frjáls á landinu bláa, orðin of þung byrði að bera í sjónhverfingu þess sem bankar reglulega á dyrnar sem stefnuvottur.

Hálogaland er fornt nafn á landsvæði norðarlega í Noregi, eða  frá Namdalen í Þrándarlögum til Lyngen í Troms.  Á 9. og 10. öld var það samheiti á sjálfstæðu svæði sem náði yfir fylkin Troms, Norland og Þrándheim þ.e. þann hluta sem byggður var norrænum mönnum.  Norðan við Hálogaland var Finnmörk, þar sem samar bjuggu.  Á Hálogaland er minnst í Íslendinga og Noregskonungasögum sem síðasta sjálfstæða svæðisins sem Haraldur Háfagri lagði undir konungsríkið Noreg.

Þar sem Hálogalands er getið í Íslendingasögum og Harstad staðarins sem ég hef nú haft sem minn heimabæ um eins árs skeið í sjálfri Heimskringlu Snorra, þá má allt eins geta sér þess til að tengsl þessa svæðis í Noregi við Ísland hafi verið mikil á víkingatímanum og frá Hálogalandi hafi fólkið komið til Íslands sem ekki sættu sig við útfærslu Haraldar Hárfagra á frelsinu til fona í formi skatta og skuldbindinga. 

Í vetur ákvað ég mér til dægrastyttingar að fara á fyrirlestur á menningarsetrinu Trondenes sem er hér í bæ og hefur að geyma víkingaminjar, miðaldakirkju og sögusafn.  Það kom ekki á óvart að á fyrilestrinum hjá Ásborgu Árnþórsdóttir, sem var um árangurinn af sögutengdri ferðaþjónustu á Íslandi, að einn staðarhaldara á Trondenes upplýsti það að Grettir Ásmundsson væri ættaður héðan úr nágrenninu og hefði átt dvöl hér hjá sínu fólki þegar hann var dæmdur til útlegðar á Íslandi.

Auk þess að finna til samkenndar með Ásborgu og Gretti sem Íslendingur úti á Trondenes í vetur, þá hafði ég fundið  það sama og Ásborg sagðist hafa fundið þegar hún kom hingað "það er eins ég hafi komið hingað áður".  Svona getur saga íbúa Hálogalands og Íslands verið samtvinnuð líkt og eilífðin í gegnum þúsund ár.

Núna er ég sem sagt búinn að lifa og starfa heilt ár í Harstad og á þessu eina ári hafa persónuleg met verið sleginn.  Fyrir það fyrsta þá hef ég ekki verið í eins miklum fjarvistum frá henni Matthildi minni og fjölskyldu frá því við kynntumst árið 1986 eða 80 -135 daga í einu, en tvisvar hef ég farið til Íslands og einu sinn hefur hún komið hingað.  Ég hef ekki horft á sjónvarp í heilt ár en það hefur ekki gerst síðan sjónvarpið kom á austurland 1968, þess í stað hef ég flækst um fjörurnar eftir vinnu, en hún er þægileg vinnuvikan hérna innheldur venjulega 37,5 vinnustundir, hefur aldrei verið styttri á minni ævi.  Ég hef ekki unnið eins lengi hjá sama vinnuveitenda síðan 1982 ef ekki eru talin þau fyrirtæki sem ég hef rekið sjálfur.

Ég er stundum spurður hvernig mér líki í Harstad, eða "trives du her i Harstad" og hvort ég komi til með að vera.  Enn sem komið er hefur svarið verið "ég tek einn dag í einu".  Vinnufélagarnir gerðu mér þann heiður í vetur að gefa konunni sem reiknaði út launin þeirra í áratugi mynd sem ég hafði málað af einni fjörunni í tilefni þess að hún lét af störfum við eftirlauna aldurinn.  Eins hef ég tekið að mér að myndskreyta húsvegg á tjaldstæðinu hérna í Harstad sem stendur við uppáhalds fjöruna mína svo ég get ekki alveg verið sannur í því að segjast bara ætla að vera einn dag í einu, er jafnvel farin að plana heilt sumar í huganum.

Það sem hefur áunnist með því að stefnuvottar og sjónvarpstöðvar hafa ekki komið sinni dagskrá að í kollinum á mér í heilt ár er að mörgu leiti merkilegt, en samt ekkert nýtt heldur gamalt og gott.  Það er nefnilega það, að það sem gefur lífinu gildi er að láta sólina skína á ásjónu sína, leifa glitrandi bliki bárunnar að merla í augunum og finna góðan stein í að fleyta kerlingar í fjöruborðinu þess á milli.  Þessum dásemdum lífsins gleymdi ég einhverra hluta vegna í frjálsu falli þeirrar verðtryggingar sem ætluð er venjulegu fólki. 

En núna er vorið komið enn á ný, maríuerlurnar mættar á hlaðið og farnar að huga að hreiðrinu fyrir ofan útidyrnar.  Ég fylgist spenntur með á milli fjöruferða og er farin að skipuleggja meira en einn dag í einu líkt og þær.  Matthildur mín ætlar nefnilega að koma hingað í sumar og við ætlum að skoða dásemdir Hálogalands.  Hérna rétt sunnan við holtið er listaverkið Lofoten og vestan við sundið er Vesterålen, einhverjir eftirsóttustu staðir Noregs heim að sækja.  Núna gefst tækifæri að heimsækja þessar perlur með svipuðum tilkostnaði og maríuerlur.

Hvað framtíðin ber svo í skauti sér er ekki  auðvelt í að spá, en er á meðan er, er eina augnblikið sem skiptir máli.  Allavega hef ég fengið þá flugu í höfuðið að betra sé að fá fugla himinsins til skrafs og ráðagerða um veginn fram á við líkt og Hrafnaflóki forðum.  En núna er rétt að hafa sig í kúrekastígvélin skunda á stað heim í tveggja vikna dvöl í landi elds og ísa, landsins sem hjarta mitt ól.

Sumarlandið.

Í dag verður sú kona kvödd í Egilsstaðakirkju sem hefur verið til frá því ég fyrst man, sú sem ég hef getað talað við um mín hjartans mál í gegnum alla tíðina.  Dúna frænka, föðursystir sem var komin hátt á níunda tug ævinnar, með alla sína einstöku lífsreynslu; hafandi misst faðir sinn sem barn, lifað fjóra af níu sonum auk eiginmanns, sem allir fóru í blóma lífsins. Fyrir fjórum árum síðan missti hún tvo syni  með viku millibili.  Manneskja sem lífið leggur svo mikið á og nær að láta brosið ljóma ævina alla hlýtur að hafa látið hjartað ráða.  Dúna frænka var með stærsta hjarta sem ég hef kynnst. Gerði alla sem hún komst í kynni við að stjörnum.

Þegar fréttin kom s.l. þriðjudag um að Dúna hefði kvatt þennan heim ferðaðist ég út yfir rúm og tíma.  Var allt í einu staddur í eldhúsinu á Borgarfelli.  Þó napurt vorið væri grátt sem þokan fyrir utan opin eldhúsgluggann blöktu minningarnar fyrir austan hús í sólinni og sunnan blænum.  Það var alltaf hægt að fá upplyftingu andans í eldhúsinu hennar Dúnu. Veturinn 2011 leitaði ég oft sáluhjálpar við tíðarandans atvinnuleysi í eldhúsinu hennar á Faxatröðinni.  Síðastliðið vor þegar ég kom svo til að segja henni að mín væri þörf handan við hafið, samgladdist Dúna innilega um leið og hún sagði "en þau vita ekki hvað þau eru að missa".  Dúna gerði stjörnubjart í skúmaskotum hugans á örskotsstundu.

Þennan vetur ræddum við m.a. bókina Sumarlandið, bók sem hefur að geyma frásagnir miðla þar sem framliðnir lýsa andláti sínu og endurfundum í framlífinu. Flestar frásagnirnar hafa að geyma fagra endurfundi við fjölskyldu og vini í hinu fagra "Sumarlandi".  Dúna hafði hvatt mig til að lesa bókina til að víkka sjóndeildarhringinn vegna skilningsleysis ríkandi afla á andans málum.  Hvernig upplýsing þeirra, auk þess að byrga sýn á Sumarlandið, flækir það eina sem skiptir máli í þessum heimi kærleikann.

Í dag vil ég votta í fátæklegum orðum þeim Borgarfellsbræðrum, Sigga, Emil, Magga, Snæbirni og Jonna ásamt öllu fólkinu hennar Dúnu, sem tæki lengri tíma að telja upp en stjörnur himinsins, mína dýpstu samúð.  Sá sem allt veit getur svo vottað að ég hefði þegið smók með þeim af filterslausum Camel í norðurljósadýrð á kveðjustund stjörnunnar með stóra hjartað, áður en hún hélt inn í Sumarlandið.

Úr blackout í smoking.

Það er bara svona allt í einu smollið á sumar einn ganginn enn, kemur alltaf jafn skemmtilega á óvart.  Ég sem kveið þessi ósköp fyrir vetrinum hérna á 69°N í haust og hafði ekki grænan grun um hvernig sjónvarpslaus fáráðlingur gæti látið veturinn líða einsamall næstum alla leið norður í rassgati.  Það eina sem mér datt í hug til að drepa tímann  var að gera það sama og indíánarnir í denn, að horfa á milli stjarnanna frekar enn á þær, þannig væri meira að sjá, eða þá að kveikja á útvarpinu, en í það hef ég ekki haft mig síðan í júlí í fyrra, hef grun um að enn sé verið að tala um þennan Breivik.

Hér hefur varla sést stjarna í allan vetur hvað þá norðurljós, ef frá eru taldir nokkrir éljalausir dagar í janúar, það var því eins gott að ég tók þessa ákvörðun.  Á svona vetri hefði maður þurft  að halda sig öllum stundum utandyra til að stunda stjörnuskoðun því það er ekki svo gott að reikna það út hvenær éljunum slotar.   Það má því segja að enn einu sinni hafi ég rambað á rétt með það að horfa á milli stjarnanna og hafa slökkt á útvarpinu.  Þannig hafi ég séð lengra án þess að  krókna úr kulda fullur af hryllingi. 

Það sem ég tók samt eftir þegar líða tók á veturinn var að ekki var allt með felldu hérna innandyra.  Þar á ég  ekki við mýsnar sem brutust inn í eldhússkápinn hjá mér, rétt á meðan ég fór heim til Íslands í jólafrí, stálu sykurpokanum og vafra nú um íbúðina síspikaðar.  Þær sáu því sjálfar um að losa mig við áhyggjurnar af því hvernig þeim reiddi af úr því hún Matthildur mín væri ekki hérna í vetur til að halda í þeim lífinu.   Nei það sem ég tók eftir í sjónvarpsleysinu var að hér eru ekki bara mýs.  Því annað slagið glytti í gráan kall á milli stjarnanna, eða kannski réttara sagt innan um akfeitar mýsnar.   Langt fram eftir vetri setti að mér hroll þegar ég varð var við kall skrattann og kom sér þá vel sú ákvörðun að horfa á milli stjarnanna en ekki beint á þær. 

En þegar var komið fram undir páska og óvænt frí var boðað í vinnunni alla páskavikuna í glórulausum éljagangi sat ég einn uppi með mýsnar og kall skrattann í heila 10 daga.  Það var helst þegar ég gekk fram hjá spegli að ég sá honum bregða fyrir þegar ég horfði ekki beint á stjörnuna mig heldur á framhjá henni.  Svo var það þegar einu élinu slotaði að ég kannaðist við kauða þetta var þá eftir allt saman bara ég sjálfur ekki lengur glókollurinn í stjörnunni heldur orðinn grár kall.  Hugsa sér hvað tíminn flýgur og það um hávetur, en nú er sem betur fer aftur komið bjart sumar.

Það er fleira en grái kallinn og mýsnar sem hefur ekki verið með felldu efir að ég kom hingað á 69. gráðuna.  Ég hélt fyrir ári síðan að ég væri að fara til N-Noregs að vinna með Norðmönnum.  En komst fljótlega á snoður um það að helmingur vinnufélagana eru múslímar frá Afganistan og Súdan.   Í húsinu sem ég bý í eru tvær íbúðir, ég með mínar spikfeitu mýs upp í risi og þrennt er  frá Pakistan í hinni, sjálfur jafnvel farinn að fíla mig sem múslima norðursins.  Ég hef Pakistanana reyndar grunaða um að fita fyrir mér mýsnar, það sé ekki bara sykurpokinn sem þær stálu.  Í íbúðinni fyrir neðan er nefnilega buffið barið þrisvar á dag og í hvert skipti rétt á eftir bankið leggur þennan líka fína matarilminn um allt húsið.

Pakistönsku félagarnir vinna á Pizza stað hérna skammt frá en húsmóðirin er heima og eldar.  Þeim dettur ekki í hug að éta Pizzunnar sem þeir eru að malla sjálfir eftir alþjóðlegri uppskrift ofan í Norsarana, heldur skjótast þeir heim í Austurlenskan mat þrisvar á dag.  Mér hefur dottið það í hug, rétt eins og músunum,  að semja um að komast í fæði hjá frúnni.  Færði það reyndar varfærnislega í tal við húsbóndann hann Roomi hvort honum hefði ekki komið til hugar að opna veitingahús.  Það er allt í vinnslu sagði hann því hann sagðist halda að vantaði Pakistanskan veitingastað hérna í snjóskaflinn á 69°N, ég tók undir það með honum og sagðist verða sá fyrsti til að mæta þó ég þyrfti að moka mig inn.  Lengra hef ég ekki komist með þetta mál og verð að gera mér að góðu bakaðar baunir og grjón á meðan málið er í vinnslu.

Annars upplýstu Búdda fræðin hans Sindra bróðir mig um það að maður þyrfti ekkert að éta, þetta væri bara gamall ávani.  Ég hef meir að segja reynt að miðla þeirri visku til vinnufélaga minna, þeirra Yasin og Juma en það er í sambandi við það hvað þeim gengur illa að safna sér fyrir konu.  Samkvæmt þeirra ritúali er algert grundvallaratriði að karl geti boðið konu upp á hús til að elda í áður en kemur til hjónabands. 

Ég er margbúinn að fara fram og til baka yfir þetta reikningsdæmi með þeim,  þegar við nögum handabökin yfir kveinmannsleysi og gulræturnar upp úr nestisboxunum í hádeginu.  Ég ráðlegg þeim að slá margar flugur í einu höggi, henda bílnum, slökkva á sjónvarpinu, hætta þar með að éta Lay's snakk yfir sjónvarpinu og geta um leið sagt upp ársáskrift af ræktinni þar sem þeir skokka á hlaupabretti fyrir morðfé, en labba þess í stað við fuglasöng í vinnuna.  En allt kemur fyrir ekki dæmið gengur ekki upp í konu.  Svo var það neyðarúrræði hjá mér að upplýsa þá um leyndarmál Búdda munkanna sem hefðu komist að því að þeir væru étandi út af röngum misskilning.  Juma sagði að þetta stæðist ekki því þegar hann hefði komið yfir til Evrópu frá Afríku hefðu tugir manna verið á sama bát í ellefu daga án matar og vatns, ekki hefðu allir verið lifandi þegar yfir Miðjarðarhafið var komið og það væri til lítils að eignast konu eftir að vera sjálfur orðinn liðið lík.

Það er svolítið undarlegt að ég skuli vera að reyna að ráðleggja þeim piltum í kvennamálum svo þeir sleppi við gifta sig samkvæmt greiðslumati frá bankanum til húsakaupa,  maður sem gengur með þær grillur í höfðinu að hann geti bitið af sér banka með því þvælast nógu langt að heiman til að afla tekna vegna fasteignaviðskipta fyrir gjörsamlega gjaldþrota bankakerfi.  Sjáandi þó samt þann frábæra árangur af afborgununum að eign bankans í húsinu dafnar jafnvel um 50 þúsundkall við hvern 100 þúsundkall sem er greiddur.  Það er náttúrulega einstök umhyggja fyrir bankakerfinu sem fær mann til að standa í svona nema þetta sé rangur misskilningur sem geti hugsanlega stafað af elliglöpum á milli afborgana.  Alltaf allt í þessu fína nema rétt á meðan maður gerir skattframtalið og sér að öllu steini léttar hefur verið stolið í skjóli stjórnvalda sem maður getur sem betur fer huggað sig við að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi.

Það var ekki svona flókið greiðslumatið þegar við Matthildur mín gengum í það heilaga.  Þá dugði að skýjaglópurinn ég gengi með hugmyndir í höfðinu af húsi með eldavél, til þess að hún snaraðist í eitt Burda blaðið sitt til að finna snið af smoking sem hún saumaði svo ég væri sómasamlega klæddur á brúðkaupsdaginn.  Það er nokkuð ljóst að ég hef hvorki fyrr né síðar verið eins vel til fara, í sérsaumuðum svörtum silkifóðruðum smoking, en eitthvað minna hefur orðið úr að skýjaborgirnar hafi komist af teikniborðinu.   Maður spyr sig svo;  "hvernig stendur á því að maður lendir í svona um hábjartan dag",að ranka við sér í N-Noregi  á sumardaginn fyrsta 25 árum seinna hugsandi um skýjaborgir en ekki bara heima hjá henni Matthildi.  Já maður spyr sig rétt eins og maðurinn sem keyrði útúrdrukkinn á ljósastaur í myrkrinu en hélt að það væri hábjartur dagur.  Manni dettur óneitanlega í hug blackout fyrri ára þegar það kom fyrir að maður rankaði við sér við meira en lítið ókunnuglegar aðstæður.

En það að lenda í einhverju þarf samt ekki alltaf að gerast um leið og maður lendir í því, eða kannski réttara sagt hugmyndir verða að veruleika um leið og þær kvikna, tími þeirra getur hins vegar verið allt annar.  Það rann t.d. upp fyrir mér að hingað til N-Noregs hafði ég haft hugmyndir um að koma áður.  Það var 1994 eða 5, þá fórum við tveir félagar í viðskiptaferð til fyrirtækis Osló sem seldi okkur gólfefni.  Þeir vildu endilega sýna okkur frystihús í N-Noregi með svona gólfefni og voru ekkert að tvínóna við það.  Við upp í flugvél og Noregur flogin endilangt til Kirkenes uppi við Rússnesku landamærin.  Síðan var keyrt í febrúar hríðinni í nyrsta fjörð Noregs, Bátsfjörð, þaðan farið til Hammerfest og fleiri frystihús skoðuð, blindhríð allan tímann svo varla sást í næsta tré og ég röflandi um að gáfulegra hefði verið að skoða sláturhús í S-Frakklandi á þessum árstíma.  Svo var það núna einn hríðardaginn í febrúar s.l. sem ég var að taka mynd af einu élinu á milli trjágreinanna sem ég uppgötvaði að þetta él hafði ég séð áður fyrir hátt í 20 árum síðan og þá hugsað sem svo, hingað væri gaman að koma aftur til að sjá eitthvað annað en en snjóél og frystihús.  Nú styttist í að ég sé búin að vera árið í N-Noregi. Svona koma sumir draumar út úr blackout-inu vegna hreinræktaðs fávitagangs.

Það heldur því í manni voninni, hvernig lögnu liðnir draumar rætast mörgum árum seinna, um að eiga eftir að detta niður í skýjaborgirnar sem álfur á milli stjarnanna.  Þó ætla ég rétt að vona að það verði ekki eins þegar ég sný heim úr þessari sjálskipuðu útlegð minni, og lögnu liðið blakcout frá unglingsárunum.  Þá taldi ég mig ranka við í næsta húsi við heima og fannst ekki taka því að fara skóna né finna jakkann þegar ég fór út úr dyrunum, því það væri bara yfir nokkur börð að fara á milli húsa.  Þegar ég hafði komist á sokkaleistunum á flughálum svellunnum upp síðasta barðið, vel vaknaður í stutterma bolnum, brá mér í brún, rétt eins og þessum sem keyrði á ljósataurinn um hábjartan dag, það var búið að rífa húsið heima og á þeirri lóð stóð ekkert nema myrkrið og ljósastaurar lengst í burtu.  Þarna fyrir 35 árum síðan reyndist þetta vera Alcoalaus Reyðarfjörður um kl. 4 að desembernóttu í hörkufrosti.  En sem betur fer voru innfæddir það vel aflögufærir á þessum árum að þeim munaði ekki um að láta bæði ljósin loga og að skutla vandræðagemlingnum bæjarleið heim um hánótt. 

Í dag aðskilja okkur Matthildi mína eitt haf, heill himinn og fjórar breiddargráður, sennilega skutlar mér enginn heim þó ég væri kominn í kjól og hvítt sem hver annar frímúrari og hábjart sé orðið.  Ég sem hét henni því þennan dag fyrir 25 árum síðan, klæddur sérsaumuðum svörtum smoking uppi við altarið í litlu kirkjunni sem stendur á Aurnum á Djúpavogi,  að verða hennar í blíðu og stríðu uns dauðinn aðskildi.  En það má kannski með góðum vilja hafa um efndirnar á því heiti sömu orð og um sjómanninn sem var að heimann langdvölum frá konu með fullt hús af börnum, hún getur prísað sig sæla að hafa ekki stóra barnið heima alla daga.

Bárujárnskóngurinn.

Þá fara mánuðirnir að verða tveir síðan ég fór að heiman á flughálum svellunum hingað norður á 69°N.  Fyrstu vikurnar hérna runnu í eitt við botnlausa flísalögn í sundlauginni á Evenskjer.  Bægslagangurinn var svo mikill að það var byrjað að renna í sundlaugina áður en við vorum búnir að flísaleggja hana, blessuð börnin á Evenskjer máttu fá sundlaugina sína á réttum tíma.  Frekar en að þurfa að flísaleggja úr gúmmíbátum unnum við 12 tímana dag eftir dag, viku eftir viku, helgi eftir helgi.  Þetta var óneitanlega farið að minna á íslensk ævintýr á uppgangstímum sem maður er að verða of gamall til að taka þátt í, hausinn leyfir það ekki, varla skrokkurinn, hvað þá andinn. 

Eftir tíu daga puð var ég búin að setja bensín á dísil bíl, bræða öll greiðslukortin á ofni þegar ég gerði tilraun til að þvo, þurrka og strauja buxurnar mínar samtímis auk þessa að flísaleggja hálfan heiminn í svefni.  Það er kannski  gáfulegra að sleppa svona ævintýrum þegar maður er kominn á sextugs aldurinn.  Samt get ég grobbað af því að þessi törn ruglaði mér yngri menn í ríminu, sem jafnvel telja sig kunna að strauja.  Einn vinnufélaginn lagði gangandi af stað heim eitt kvöldið eftir að við vorum komnir á lagerinn, með nestispokann á bakinu, skíðastafi í höndunum og svell undir fótunum.  Það er nefnilega útilokað að muna eftir meiru en tvennu þegar svona stendur á og reyndar fullmikið að ætlast til þess af karlamanni á venjulegum degi.  En þarna aðstoðaði ég semsagt félaga minn með því að kalla á eftir honum, „Nils skal du ikke hjem på din bil" þetta reyndist lítið mál fyrir mig sem þurfti ekki að muna eftir neinu, því ég bý við þann lúxus hér í Noregi, að vera kominn heim á lagernum.

Eftir því sem ég kynnist vinnufélögunum betur, þeim mun áhugaverðari eru þeir.  Norðmennirnir eru original og hafa alið sinn aldur hér um slóðir.  Allan sá elsti í hópnum var á fraktskipum á árum áður og er varla til staður í heiminum sem sem liggur að sjó sem  hann hefur ekki komið á, hinir tveir Rune og Nils hafa unnið hjá Murbygg sinn starfsaldur og þekkja því allt sem fyrirtækinu viðkemur út og inn.  Svo eru það aðfluttu vinnufélagarnir sem hafa verið hjá Murbygg í 2-7 ár.  Yasin er yngstur 23 ára, hann fór að heiman um tvítugt fótgangandi frá Afganistan, eftir að hafa gengið í gegnum 11 lönd í tveimur heimsálfum endaði göngutúrinn hérna í N-Noregi.  Juma sem er 33 ára kemur frá Darfur í Sudan, hann fór að heiman fyrir um 12 árum síðan, fyrst til Líbýu þar sem hann var í tvö ár áður en hann sigldi yfir til Ítalíu, ferðalagið endaði svo í Harstad.  Amin sem er frá Afganistan er búin að vera hér lengst af þeim þremur  og búin að koma sér vel fyrir í eigin húsi, hann verður bara dularfullur þegar ég spyr hvort hann hafi farið fótgangandi eða fljúgandi að heiman.  Hann á orðið litla fjölskyldu hérna,  konu frá Afganistan og tvö börn, en eins og þeir Yasin og Juma þá var hann einn á báti þegar hann kom.

Í kaffitímum, þegar nestisboxin eru tekin upp, eru oft áhugaverðar umræður.  Þeir báðir Juma og  Yasin láta sig dreyma um að eignast hús og konu eins og  Amin, sem telur ekki vera vit í því hjá þeim að hugsa um að kvænast innfæddum.  Það sé bara ávísun á uppvask og fleiri vandræði, Norsararnir viti nefnilega ekki hvað það sé mikilvægt að hafa verkaskiptinguna á hreinu.   Juma segir að það sé betra að eiga bara eina konu, það viti hann vegna þess að bræður hans eigi tvær konur.  Þegar hann heimsótti fjölskylduna, í fyrsta sinn síðan hann fór að heiman, núna í sumar sá hann að yngri bróðir hans leit orðið út sem gamalmenni.   Þetta taldi Juma að hann hefði upp úr því að eiga tvær konur, það getur því farið ver með menn en nokkurt uppvask.  Yasin er grunaður um að eiða stórfé í símtöl til kærustu í Afganistan, ef hann er spurður út í kostnaðinn við þessi símtöl hlær hann og setur fram tölfræði um óskyld málefni, t.d. að við séum að vinna fjórir saman frá fjórum þjóðlöndum og þremur heimsálfu eða hvort það sé kannski öfugt, þá snúast umræðurnar snarlega upp í kennslustund í landafræði.

Eftir mánaðamótin jan-feb fór svo vinnuvikan að færast í eðlilegt horf með stuttum föstudögum, jobb mid i byen med breakfast på Grand.  Síðan þá hef ég haft nógan tíma til að lalla um fjörurnar og skipuleggja hvort ég á að hafa baunir eða hrísgrjón í kvöldmat sem ég verð bæði að elda og vaska upp eftir sjálfur.  Einn kosturinn við að vera svona langt að heiman er að lífið er einfalt enda sannað að það þarf kvenfólk til að flækja tilveruna.   Það er ekki bara speki  vinnufélagana sem staðfestir það, um það má lesa í bókinni hans Magnúsar Mills, Bárujárnskóngarnir.  En sú bók fjallar um karlmenn sem búa einir í bárujárnsskúrum úti í eyðimörkinni og hlusta á vindinn gnauða í bárujárnsplötunum dagana langa.   Þeir þurfa ekki einu sinni að hafa fyrir því að sópa sandinn frá útidyrunum á morgnanna, enda gjörsamlega tilgangslaust hann kemur bara aftur eða fýkur frá þegar það breytir um vindátt.  Það var ekki fyrr en kona flutti í einn bárujárnsskúrinn sem lífið fór að verða flókið.  Þá þurfti að sópa sandinn frá útidyrunum og finna stað fyrir spegilinn.   Síðan þegar þriðja atriðið bættist við, sem ég man ekki lengur hvað var, þá var þetta orðið jafn flókið og að strauja, því ekki um annað að ræða fyrir nafna minn Mills en forða sér að heiman, lengra út á auðnina í annan bárujárnskofa.

Þó svo himin og haf aðskilji okkur Matthildi mína, hún með sína ketti hinu megin við hafið og ég mínar mýs hérna megin við himininn, þá hefur tilvera okkur aldrei verið flókin, enda er þetta fimmta ævin okkar saman samkvæmt líflestri, þó svo að við höfum jafnvel bæði farið að heiman í einu áður þá hefur hún séð um það að strauja.  Það er t.d. ekki lengra síðan en 1988 sem við fórum að heiman saman til næsta bæjar, Hafnar í Hornafirði, þaðan sem hún flaug suður á fæðingardeild Landspítalans og ég norðu á Langanes til að múra.  Þá var ég búin að vera án launa um tíma þegar risa verkefni kom upp í hendurnar á mér, það að múra heila heilsugæslustöð á Þórshöfn. Því kom ekki annað til greina en að grípa tækifærið að fá að múra þegar það gafst, þó svo að það kostaði það að ég missti af tvöfaldri fæðingu. 

Mér fannst gáfulegt að vinna viku eftir að krílin fæddust til að vinna mér inn lengra frí, fljúga þá suður til að flytja nýja fólkið heim með Matthildi minni, heldur en að hanga þrjár vikur við að bíða, því vatn syði maður ekki í þrjár vikur nema þá samkvæmt læknisráði heima hjá sér.  Ég get svo Guð svarið það að ég man það eins og gerst hafi í gær þegar ég kom í hádegismat í Esso sjoppuna á Þórshöfn og ein afgreiðsludaman sagðist vera með skilaboð til mín frá Dagbjörtu systir; „allt hefði gengið eins og í sögu þetta væru stelpa og strákur, stelpan hefði komið á undan og öllum þrem heilsaðist vel".  Það hefur sjálfsagt dottið af mér andlitið fyrir framan afgreiðsludömuna, því eitt átti að vera á hreinu samkvæmt ómskoðun fyrr um veturinn, að þetta væru eineggja tvíburar og því annaðhvort tvær stelpur eða tveir strákar.  Það hefur örugglega verið vegna þess að það datt af mér andlitið að ég heyrði þær hvísla um það á Esso sjoppunni á Þórshöfn mörgum árum seinna þegar ég átti þar leið um „þetta er náunginn sem þurfti að segja frá því í hádegismatartímanum að konan hans hefði eignast tvíbura".

Hann var kaldur en sólskinsbjartur með hvítum öldufaldi í norðan blæstrinum á bláum sjónum marsdagurinn sem við Matthildur komum heim aftur saman í Sólhól á Djúpavogi með litlu krílin.  Ég var ekki heldur alltaf heima eftir að krílin komu í heiminn, enda held ég að það hafi orðið þeim til heilla.  Sagt er að það þurfi heilt þorp til að ala upp barn en hvergi ef ég rekist á að það þurfi til þess sérvitran bárujárnskóng.  Litlu krílin kynntust því afa sínum í Sólhól vel sem hafði meira með þeirra uppeldi að gera en ég fyrstu árin. Þau snérust í kringum hann ásamt köttunum og tíkinni Tátu á grasbölunum í kringum Sólhól við að setja upp net og niður kartöflur, verkefni sem eru jafn nauðsynleg og lífið sjálft.  Kettirnir höfðu af augljósum ástæðum meiri áhuga á netunum en kartöflugarðinum, á meðan Siggi, Systa og Táta höfðu áhuga á öllu sem Jón tók sér fyrir hendur.

Börn eiga það til að sjá tilveruna í mun stærra samhengi en fullorðnir.  Eitt kvöld þegar fullur máni merlaði sjóinn á Papeyjarálunum fór ég út með krílin til að sýna þeim sjónarspilið.  Systa bað um að tunglið yrði sótt og notað sem ljós inni í Sólhól.  Eitthvað stóð á mér að láta þetta smáræði eftir blessuðu barninu, hún grét sig í svefn með ekkasogum það kvöldið.  Þá var erfiðara að vera pabbi en bárujárnskóngur.  Morguninn eftir þegar ég fór á fætur sá ég þau systkinin við kvistgluggann horfa út á Papeyjarálana; "það er dottið í sjóinn" sagði Systa ennþá með með tárin í augunum.  "Kannski fær afi það bara í netin sín á sjónum í dag og kemur með það heim í kvöld" sagði Siggi hughreystandi við systir sína sem efaðist ekki eitt augnablik um að það myndi afi gera ef hann fengi tunglið í netin og deginum var bjargað.  Blessuð börnin eiga oft ráð sem eru okkur eldri vanfundin og því spurning hver kennir hverjum. 

Einn sjómannadaginn á Djúpavogi var ákveðið að heiðra þrjá aldna sægarpa, þá Stebba heitinn Svala, Jón heitinn í Sólhól og Sigga Bessa í Dagsbrún, sem enn í dag sækir sjóinn kominn hátt á níræðis aldurinn.  Þessi fyrirhugaða heiðursathöfn lagðist þungt í Jón í Sólhól, hann sagðist ekki kæra sig um að honum væri gert hærra undir höfði en öðrum sjómönnum, hvað þá að það væri verið að segja af honum hálfgerðar grobbsögur með viðhöfn.  En þar sem það hafði þegar spurst út hverja ætti að heiðra var ekki aftur snúið hjá sjómanndagsnefnd Djúpavogs.  Þegar athöfnin fór fram, þar sem bæjarbúar voru saman komnir á einum mesta hátíðisdegi þorpsins, var enginn Jón til að taka á móti sinni viðurkenningu hvað þá til að hlusta á erindin sem voru flutt þessum sægörpum til heiðurs.  Eftir smá vandræðagang var Systu ýtt farm til að veita móttöku viðurkenningu afa síns.  Sennilega vegna þess að hún ber nafn Snjófríðar ömmu sinnar, fyrrum húsmóður í Sólhól.

Þegar við nálguðumst Sólhól eftir dagskrána á þessum sólskinsbjarta sjómannadegi er ég ekki frá því að við Matthildur höfum hugsað með dálitlum kvíða það sama.  Það hafði verið tekið fram fyrir hendurnar á hinum 73. ára sægarp í Sólhól, medalíu veitt viðtaka og skrautrituðu viðurkenningarskjali sem hann hafði lýst skýrt og skorinort yfir að hann kærði sig ekkert um að honum yrði veitt umfram aðra.  Það hafði ekki verið að okkar frumkvæði að Systu var í skyndingu falið móttökuhlutverkið.  Aftur þennan dag voru blessuðum börnunum falið að leysa vandræði. 

Jón var að setja niður kartöflur, en sjómannadagurinn var einn af fáu dögum ársins sem hann réri ekki til fiskjar ef gaf.  Í ráðaleysi okkar sögðum við Sigga og Systu að færa afa sínum herlegheitin út í kartöflugarð.  Þegar þau komu til afa síns sagði Systa "afi sjáðu hvað við komum með handa þér", Jón beygði sig niður til þeirra til að skoða það sem þau færðu, klappaði þeim svo á kollana, reisti sig upp og sagði "kom það þá samt", og aldrei orð um það meir.  Mér er ekki kunnugt um annað en sjómannadagurinn 1991 hafi verið sá eini sem sjómenn voru nafngreindir sérstaklega í heiðurskini á Djúpavogi, svo kannski var hlustað á Jón í Sólhól eftir allt saman. 

Það eru þessir dagar tilefnis sem eru erfiðastir fyrir bárujárnskóng að vera langt að heiman í víking. Hátíðisdagar, sem og dagar sorgar, afmælisdagar, dagar sem maður veit að maður er að missa af dýrmætum stundum með sínu fólki.  Jafnframt skýrir fjarveran það oft betur út fyrir manni í hverju mestu verðmætin eru fólgin.  Bestu afmælisgjafirnar mínar eru Stóra litla fuglabókin, skrifuð og myndskreytt af 7 ára börnum, sama árið og hið dýra ljósmynda ritverk Stóra fuglabókin kom út, ásamt útsaumuðum dúk sem á stendur pabbi múrari.  Á aðfangadagskvöld eru tekin fram glös, til að drekka Egils malt og appelsín, gkæsilega myndskreytt með sól, hjörtum, písmeki og dýrum merkurinnar, annað með áletrununum Mamma og Pabbi, hitt Magnús og Matta.  Það eru svona hlutir sem minna á hin sönnu verðmæti.  Hvernig er svo hægt að fá stærri gjafir?

Sem betur fer var ég oftast heima á afmæli barnanna og reyndi að haga því þannig, vegna þess að þetta er einn mesti hátíðisdagur ársins. Svo kom það tímabil eins og hjá flestum að nærveru pabba og mömmu var ekki óskað í afmælisveislunni.  Ég hef grun um að það hafi verið erfiðara fyrir Matthildi en mig að verða við þeirri ósk, ekki vegna þess að uppvaskið kom á hana þegar aftur heim var komið, heldur vegna þess að hún hefur alltaf verið ung í anda, á meðan ég þurfti í mesta lagi að sópa saman brotunum af húsbóndastólnum og þusast yfir tjóninu. 

En þá er komið að tilefni þessa pistils.  Í dag eru akkúrat 24 ár síðan afgreiðsludaman í Esso sjoppunni á Þórshöfn flutti mér ánægulegustu tíðindi lífs míns og þó svo litlu krílin séu nú flogin að heiman þá veit ég að þau eru í kjöti og karrý hjá Matthildi minni í dag og þar vildi ég helst vera, en verð þess í stað að senda gnauðið í bárujárnsplötunum yfir hafið og heim sem afmæliskveðju á youtube.