Frsluflokkur: Hs og hbli

Hs r brujrni

Flkagata

Brujrnshs vi Bergrugtuna - sng Egill lafsson um ri vi lag Gunnars rarsonar og texta Davs Oddssonar.Textinnframkallar hugljfa mynd af gmlum tmum og hllegum hsum 101. a er leitun a byggingarefni semhefur veri eins einkennandi fyrir sland brujrni.a hefur sennilega n fullkomnun hagvmninnar bragganum, enda er brujrni vast hvar heiminum nota til a koma upp dru hsaskjli snatri og er v einkennandi fyrir ftkrahverfi. Hvernig slendingar geru brujrnia litrkulistaverki hsagervekur athygli flestra sem heimskja landi. En eins og me svo margt sem einkennir byggingasgu jarinnar er engu lkara en vi skmmumst okkar fyrir srstuna, lkt og var me torfbina snum tma, sem jartan var ltin varveita,en ykja dag athyglisverur vitnisburur um sr slenska byggingarlistsem talin er eiga erindi heimsminjaskr.

Brujrnshsin tna tlunni eitt af ru og ekki sst Mekka eirrar byggingalistar, Reykjavk. arhafamenn horft hrra og erulitlu litrku hsin ltin vkja fyrir dkkum Dubai draumnum. Gamla skuggahverfi er v sem nst horfi og ess sta komnir svartir turnar sem stara tmeygir t hafi,apandi hver upp eftir rum. Munurinn Dubai norursins og eirra dbja sem eru sunnar hnettinum er s a gtur Skuggahverfisins eru lka lfvana og tmlegt augnar turnanna sem stara t sundin bl. Vi slendingar ttum a taka frndurokkar Freyjum oftar til fyrirmyndar egar kemur a varveislu gamalla hsa. Frndum okkarhefur ekki enn komi til hugar a rsta mib rshafnar til a hgt vri a spegla sig sviplausum hhsumsem hvort e er m sj allstaar heiminum.Kannski stafar a af v a eir fengu sjnvarpi seinna en vi og susennilega aldrei Dallas.

Reykjavik-7

a er ekki lengur hgt a segja a brujrnhsin Reykjavik"ba ess a lifna eitt og eitt af glei og tr, bjartsni sku og von" eins og sagi Reykjavkurtjarnar ljinu hans Davs. Sustu trakteringar sem esslegshs fengu mtti sj egar vllurinn var ruddur fyrir ntt Hafnartorg, ar mtti sj brujrnshjallana mulda niur me strvirkum vinnuvlum, svo mtti breyta sjnu hafnarsvisins me einu reglu striki hvert anna Kalverstaat me snum H&Mhndlurum og coffee shops. J, Guhjlpibjarins bestu, v nmyljavinnuvlarnar sig til suurskomnar Landsmareitinn hinn gamla Vkurkirkjugar og nlgast Tjarnargtuna fluga. Allt boi slarlauss aus ogspilltra valda.

Annars var a ekki meining mn a lta ennan pistilfara fjas um sjnuhfustaarins, heldur fjalla um sgu brujrns til hsagerar. Hsafriun slandi hefur hvort e er megin atrium falist a varveita innflutt timburhs sem bygg voru nlendutmanum.au hs hafa veri ger glsileg sinni upprunalegu mynd og er oft fjarlgt leiinni a semslendingar lgutil hsanna gegnum tina svo mtti lengja lftma eirra,lkt og brujrni. a m samt segja a landsmenn hafi gert brujrnskldd hs a einstakri byggingalist heimsmlikvara upp landinu bla.

Brujrn og str

a var ekki fyrr en um 1880sem fru a berast byggingarefni til landsins, nnur en timbur og tjara, sem hafi veri nota fram til ess samt torfi og grjti. meal nju efnanna var brujrni sem kom fr Englandi tengslum vi svokallaa sauaslu sem hfst anga um svipa leiti.Brujrni geri a a verkum a slenskir smiir gtu byggt htskutimburhs og kltt brujrni sem verndai au gegn slenskri verttu.Brujrn hefur rtt fyrir allt vanoti meiri viringar hsagerarlist en slandi. er sagt a tluvert s um slkar klningar hsa Falklandseyjum, ar sem veurfar er svipa og hr, Freyjum og Afrku. Annars hefur brujrni aallegaeinkennt braggabyggingar strstmum og ftkrahverfi heimsins.

Sjlfur hef g kynnst rem brujrnshsum ni um vina. Fyrst var a Sigfsarhs Neskaupsta sem gekk undir nafninu "Skakkinn" og var heimavist Inskla Austurlands, sar Framhaldssklans Neskaupsta. Sigfsarhs var byggt 1895 sem barhs Sigfsar Sveinssonar kaupmanns og var egar g sast vissi samkomuhs eldri borgara Neskaupssta. egar g var ar m segja a "Skakka" nafnbtin hafi veri af tarandans toga, v timburhs kldd brujrni voru sasta sort innmsrum mnum, jafnan kllu brujrnshjallar. En ekki man g eftir ru en a mr hafi lii vel skjli "Skakkans" mnui sem g dvaldi ar runum 1978 og 1980.

IMG_3879

Sigfs kaupmaur Neskaupsta vareinnig me umsvif Djpavogi snum mektarrum. Sunnan vi voginn voru lengi lgreistarbyggingar sem kallair voru Sigfsarskrar, arsem tger hans hafi haft astu Djpavogi. ar hafi einnig stai strt hs framan vi skrana sem kalla hafi veri Sigfsarhs en egar Sigfs htti tger fr Djpavogi tk hann niur hsi og flutti. Fyrir framanhsi og skrana skaraisvo Sigfsarbryggja t voginn. egar gflutti Djpavog ri 1984 stu skrarnir enn grjthleslunum.eir voru rifnir og brenndir ri 1988 samt rusjhsi og bryggjumsem stu sunnan vi voginn. Var af v mikill sjnarsviptir.

Sumari 1988 vann g vi byggingu raddsjrstvarinnar Gunnlfsvkurfjalli og kom inn skrifstofu fjrmlastjra verkefnisins, en ar var upp vegg mynd af Djpavoginum, spuri g hann t tilvist myndarinnar. Hann sagist hafa veri fer Djpavogi og hafa teki essa mynd, og ltistkka, v arna vi voginn vri einstk sguleg heimild, gmlu timburbryggjurnarog sjhsin sunnan vi voginn, en nlegt frystihsi og togarinn vi stlil noran hans, smbtar vgguu svo bltt vi bl voginum mijum. Nst egar g kom heim helgarfr Djpavog voru allar menjar um tgersunnan vi voginn horfnar ekki einu sinni reykurinn af eim eftir. a tti nefnilega a halda upp 400 ra afmli Djpavogs sem verslunarstaar ri seinna.

scan0008

Djpavogi bjuggum vi Matthildur mn 10 fyrstu bskaparr okkar Slhl, gmlu brujrnshsi. Matthildur fddist hsinu og tti ar heima 33 r. Foreldrar hennar samt systkinumfluttust hsi ri 1961. Hsi var byggt 1930 og var anna hs rifi sem einnig ht Slhll byggur um 1880, viir og brujrn nota nja hsi. Gamli Slhll var fallegt hs, af mynd a dma, byggur af Lvk Jnsyni snikkara Djpavogi sem byggi flest stru hsin sem ar enn standa fr v seint 19. ldinni. Hsi byggi hann fyrir Ivarsen kaupmann en svo fr a Lvk og Ivarsen hfu makaskipti hsum oghfu afkomendur Lvks bi bi gamla og nja Slhl til 1960.

IMG_5571

a voru eir lafur yfirsmiur Eirksson fr Hvalnesi og Gulaugur listasmiur Stefnsson fr Hamri sem hfu veg og vanda a smi Slhls. Hsi er eitt afeim sem fanga auga samstundis, sannkllu listasmime brujrni og v vinslt myndefni erlendra feramanna Djpavogi. ri 2000 seldu Matthildur og systkini Slhl a Jni fur eirragengnum en hann bj hsinu til dauadags 1. nvember 1998.Nireigendur eru au r Vigfsson myndlistamaurog Steinunn Bjrg Sveinsdttir myndlistakennari. au hafa snt hsinu einstaka rktarsemi og teki a tilgagngerrar endurnjunar. bk sinni Flki Plssinu gerir Mr Karlsson sgu beggja Slhlanna Djpavogivegleg skil.

Slhll

a m kannski ora a sem svo a ekki hafi Matthildur mn geta veri lengi Slhlslaus. ri 2006 keyptum vi Slhl Stvarfiri samt vinaflkinu Einri og lnu. Um ann adraganda mtti skrifa heila bk, en tilvonandi hsfreyjurhfu bar tt brujrns Slhl sem skuheimili, nnur Neskaupsta og hin Djpavogi. Stfiringar vildu meina a ftt gti komi brujrnshjallinumtil bjargar, eins ogkomi var egar vi keyptum, ogtil tals hefi komi a ryjahonum fyrir bakkann. a m segja a essi Slhll sa hs semhefur tt huga minn allan fr fyrstu kynnum. hndfru tv r sem vi flagarnir nttum hverja frstundendurbtur hsinu. M ar segja a or meistarans hafi fullkomnast, hverja bnsem tveir yar vera einhuga um jru, mun fair minn himnum veita eim.

Hsi er sagt byggt 1944 og reiknuum vi me a efniviur ess vrivarla anna en kassafjalireins og svo margra hsa sem bygg eru strsrunum. Vi hfum keypt hsi n ess a skoa a, a kom skemmtilega vart a v voru kjrviir. Enda komumst vi fljtlega a v samtlum vi heimamenn a hsi hafi upphaflega ekki veri byggt orpinu Stvarfiri, heldur Kambanesihandan fjarar og ht ar Kambar en ekki Slhll. Hvaa r hsi var byggtupphaflega hef g ekki enn fengi fullkomlega stafest, en heyrt rtali 1928.

IMG_3460

Slhll Stvarfiri hefur rtt eins og nafni hans Djpavogi vaki mlda athygli feramanna. Matthildur virar stundum handveki sitt gum dgum og g Bob Marley fnann minn,,,, j, og a hefur banka upp flk fr Jamaica

egar hsi Kmbum var flutt af Kambanesinu norur yfir fjrinn fylgdu barnirme, eir eru Stfiringum enn fersku minni og hafa sumir eirra fullyrt a au passi fyrir okkur hsi svo a au su lngu flutt til annarra heima. a var Kristn Jnsdttir r Hornafiri, Jhannes Sigursson r Eyjafiri sem hfu lti byggja hsi Kmbum snum bskaparrum ar, 1900-1944. Jhannes lst ri 1941, eftir a flutti Kristn fljtlega samt Sigfsi Jnssyni fstursyni snum og Gumundnu Einarsdttir yfir fjrinn, me allt sitt hafurtask nema neri h hssins en hn stendur enn steinsteypt Kambanesi. Nafni Kambar var skili eftir nesinu og hsi endurskrt Slhll. Kristn lst 1948, Stfiringar minnast eirra nu og Fsa me hlju enn ann dag dag svo a au hafi horfi braut ri 1978.

a r keyptu Gubjartur rarinsson og Petra Landmark hsi, en au komu fr Heyklifi sem er Kambanesinu, hfu veri ar vitaverir 10 r. Gubjartur byggi blskr vi hsi, ar sem hann geymdi Trabantinn sinn og enn eru sagar sgur af v hva urfti a keyra me mikilli var framhj blskrnum Slhl v a var aldrei a vita hvenr Trabantinn spttist afturbak r gtu. Slhll var svo eigu fjlskyldu Gubjartar og Petru anga til ri 2006.

ri 2016 urum svo vi Matthildur eigendur af v flagi sem vi ttum til helminga me Einr og lnu, en au fluttu til Noregs 2009 og hafa lengst ar. Mr mraranum hefi ekki komi a til hugar yngri rum a gamall brujrnshjallur tti eftir a vera mr svona kr, en me rum og hrukkum hef g gert mr betur grein fyrir hva brujrni er mikil gersemi.

Slhll Stvarfiri 022

Vi Slhll urummestu mtar vi fyrstu kynni

IMG_0031

Freedom fni Bob Marleys fer vel vi Slhl og svo nttrulega s slenski sem fr a blakta htisdgum

Fjararbraut 66

Hann var orin gagnslaus og smur, gisinn og snjur

IMG_9549

Hefur gengi endurnjun lfdaga risvar 90 rum og liti slarupprsina oftar en elstu menn muna

IMG_1653

Atlantshafi er garinum vi Slhl og handan fjarar ti vi ysta haf er Kambanesi aan semSlhll var fluttur yfir fjrinn bt ri 1944


Hs bygg r eldfjallasku

Byggingarefni

A leita ekki langt yfir skammt, hollur er heimafenginn baggi og vera sjlfum sr ngur, eru fornmltki. Me aljahyggjunni ykir svona forneskja besta falli a vera heimttaleg fviska ef ekki hrein heimska. Svo langt hefur aljavinginn mesnar afluttu lausnira a er ori of flki, og mrgu flki um megn a koma aki yfir hfui, svo a a standi byggingarefninu. Efni sem um tma var fluttr landi til hsbygginga rum lndum.N tmum byggja trlega margir aljahyggnir bisnissmenn afkomu sna v a leita s langt yfir skammt, svo a eirhafiekki snefil af v a byggja hs, eru eir sir. En ekki hefi duga a eitt akallast sur til a koma veg fyrir a flk kmi sr uppaki yfir hfui n astoar snanna, ef ekki kmi til regluverki.

Vi vinnuflagarnir rddum hsnisvanda ungs flks kaffistofunni nna vikunni enda fr miki fyrir eim vanda Hsnisingi balnasjs byrjun viku. Eins var myglan til umru semer flutt, keypt og borinn inn nbyggingarnar me rnu tilkostnai a forskrift verkfrinnar og undirstrngu regluverki ess opinbera. Af hverju geta menn ekki gert etta eins og ur,spuri g;hlai og mrha veggi, var ekki mygla vandamli. Nei etta er ekki hgt lengur sagi einn flaginn. Lttu r ekki detta svona vitleysa hug, sagi annar. Hvers vegna tti etta ekki a vera hgt, sagi g srmgaur mrarinn. svarai s sem allt veit manna best;skiluru a ekki maur a eru allir komnir hskla og fst engin til a vinna svona vinnu lengur.

avar annig gegnum tina, ur en menn uru sir, hmenntair og reglusamir, a flkreistisn hs r v byggingarefni semvar nrtkast. slandi voru hs bygg r torfi og grjti sund r. Timbur var vandfengi byggingarefni skglausu landi og v einungis nota ar sem urfti burarvirki hsa. Er lei aldirnarfluttu erlendir kaupahnar inn tilsniin timburhs, oft fr Noregi.egar sementi kom til sgunnar var fari a steypa hs og var til ng af innlendu byggingarefni steypuna, annig a almgamaurinn kom sr upp hsi me eigin hndum n ess a notast vi torf. N 21. ldinni er svo komi a strsti kostnaurinn vi hsbyggingu er hflegt regluverk, auk lar, teikninga, og allslags byggingagjalda, essir ttir koma veg fyrir a flk geti byggt yfir sig sjlft.

cement-solid-block-250x250Eitt byggingarefni var miki nota vi hsager ar til fyrir nokkrum ratugum san a a hvarf v sem nst afsjnarsviinu og stain komu annahvort eftirlkingar, en a mestu mygluvaldurinn mikli, innflutt pappa gibbs. ar sem ur var mrh einangrunarplasti og steyptir steinar r eldfjallavikri og sementi,aallega notair milliveggi.Lti var um a essir steinar vru notair vi a byggja heilu hsin, tveggirnir voru oftast r steinsteypu. Vikursteinar voru ekki vel sir t- og burarveggi, ttu ekki ruggirme tilliti til jarskjlfta. En eru meira notair erlendis ar sem hef er fyrir v a hlaa hs.tveggjasteinninnkallaist holsteinn og var 40X20X20 sm slandi. Noregi erutveggjasteinarnir strri, 50X250X20 cm er algengt.

svo essi byggingarmti hafi aldrei n verulegri tbreislu slandi vegna httu jarhrringum vill svo einkennilega til a hlutfallslega hefur mest hefur veri hlaiaf svona hsum Mvatnssveit, einuaf meiri jarskjlfta svum landsins, og a n vandkva. Fyrsta hsi sem g man eftir mr var r vikursteini fr Mvatni. Foreldrar mnir hlu a hs Egilsstum ri 1963. Reyndar aeins um 40 m2 og var a sar a blskr vi mun strra steinsteypt hs. annig byrjuu au asnara upp dru aki yfir hfui fjlskyldunni.

Thuborg hlesla

Sjlfur var g svo fr mr numinnaf byggingarafer foreldra minna a hn er a fyrsta sem g man, enda ekki nema riggja ra egar au hlu skrinn. ri eftir var hann mrhaur a utan og gekk g eftir mraranum fram myrkur til a nema knstina. a arf v ekki a koma vart a egar g ungur maurinn byggi okkur Matthildi hs Djpavogi,rmum 20 rum seinna,a a vri r Mvatnsvikri. Ekki hef g tlu v, frekar en steinunum hsi, hvaoft g var spurur; "og hva tlaru svo a gera egar kemur jarskjlfti?"

Flatarsel

Sami Mvatnssteina leikurinn var svo endurtekin Egilsstum 20 rum eftir vintri Djpavogi, egar vi vinnuflagarnir byggum rjtveggja ha Mvatnssteinahs. essi afer var fljtleg, annig a hsin ruku upp stein fyrir stein, en vakti egar var komi aallegaathyglifyrir a koma aftan r grrri forneskju, og svo auvita gamallahsbyggenda sem komu til a rifja upp sn bestu r.

IMG_1303

Noregi var slenski vikurinn lengi hvegum hafur sem byggingarefni og hfu ar veri starfrktar heilu verksmijurnar sem steyptu steina r eldfjallavikri. runum eftir hrun var g eirrar ngju anjtandi a komast a hlaa fleiri hundru fermetra af vikurveggjum og pssa samt fjljlegumflokk mrara sem ttu a allir sameiginlegta vera afluttir flttamenn, rtt eins og eldfjallavikurinn sem var orin aljlega stlu eftirlking Noregi. a m kannski segjasem svo a ar hafi aljavingin n tknilegri fullkomnun.

IMG_0149

Enn m sjbyggingar vi Vogsfjrin Troms sem tilheyru steinasteypu til hsbygginga rslenskumeldfjallavikri fyrir N-Noreg. Engirsteinar eru steyptir lengur N-Noregi heldur er ar n einungisbirgageymslafyrir Leca steina sem koma sunnar r Evrpu, verksmijan var keypt upp til ess eins a leggja hana niur. Leca er aljlegt skrsett vrumerki sem br til vikur r leir me v a hita hann upp 1.200 C. a m v seigja a markaurinn hafikft slensku eldfjllin me v a skrsetja vrumerki og ba til stala sem m stilla regluverki eftir, a hefi veri erfiara astala eldfjllin og f au skr sem vrumerki.

Tuborg  byggingu

Tuborg Djpavogi byggt r Mvatns vikursteini. a arf ekki miki til a byrja v a hlaa hs eftir a skkull og glfplata hafa veri steypt. Nokkrar spturtil a setja upp eftir hallamli hshornin og strengja spotta millitil a hlaa eftir beinni lnu, steina, sand, sement, vatn og litla steypuhrrivl. Glugga er hgt asteypa jafnum easetja eftir.

Tuborg I

Tuborg Djpavogi 150 m2, tveggi svonahss tekur um vikutma a hlaa fyrir tvr manneskjur. Vikutekur a mrha veggi a utan, mest vinnaer gluggum og aki. Mrhin essu hsier me hraunfer. Mlin hrauni var fengin r nstu fjru.

Flatarsel  byggingu

Flatasel Egilsstum, byggt r Mvatns vikursteini. a tekur meiri tma pr.m2 a hlaa tveggja ha hs,en einni h. ar kemur hin til, sem theimtir vinnupalla og auki buravirki. hverri h eru 12 rair steina og er raunhft a tveir menn hlai 4 rair dag. Glfplata milli ha var steypt og ak me kraftsperrum.

Flatarsel 4

Flatasel Egilsstum 190 m2, einangra og mrha a utan me ljsri kvarssteiningu. Einangrunin er r plasti og lmd me mrblndu veggi, 3-4 daga verk fyrir 2 mrara. Utanhssmrverk og steiningintekur u..b. 2 vikur fyrir 4 mrara.

IMG_2738

N-Noregi kom fyrir a vi hlum hs janarmnui. var nota heitt vatn og frostlgur mrblnduna sem notu var til a lma saman steinarairnar.

IMG_6736

Hbr 40 m2, fyrsta hs foreldra minna er enn snum sta sem blskrin a Bjarkarhl 5 Egilsstum. Nna 55 rum eftir a hsi var byggt er mrhunin me snilegum mrskemmdum.

IMG_0070

Bsar

A endingu m segja fr v a g kom t Grmsey sumar og gisti ar Gistiheimilinu Bsum, gtu tveggja ha hsi. Vi samferaflki tkum eftir v a htt var til lofts og vtt til veggja neri hinni, en svo a jafn vtt vri til veggja eirri efri var frekar lgt til lofts. Mrvigerir og mlningarvinna stu yfir utanhss og komu r til tals vi eigandann. kom ljs a afihans hafi hlai etta stra hs r Mvatnssteini ri 1960, flutt nkvmlega steina sem til urfti r landi.

Hsbyggingin var a skemmtileg, og afinn a mikill kafamaur a hann hl einni r of miki neri hina. sta ess a tefja verki me v a brjta ofauknu rinaniur eftir a hn uppgtvaist, steypti hann glfpltuna fyrir ara hina og hlt fram a hlaa r eim steinum sem eftir voru og lt a duga.ar var komin skringin mismuninum lofthinni milli ha.

Ef einhver hefur hyggju a hlaa sr upp hsi er rtt a hafa a huga a stoppa rttri r svo a kafinn s mikill. a er vst enn veri a grnast me hsbyggingaglei gamla mannsins t Grmsey. Auk ess gti veri a regluverki s ori rlti smmunasamara dag egar kemur a ttekt ess opinbera. Grmsey skipti etta engu mli enda hefurhsi Bsum jna eigendum snumhtt 60 r.


Hs r holu

Underground-Home-2

N dgum dugir hreint ekki a eitt a f morgunnbjarta hugmynd og hafa vilja til a hrinda henni framkvmd egar skal byggja hs. ar duga ekki einu sinni byggingarmeistarar, samt teikningum arkitekta og verkfringa, hva a lin ein ngi eins og denn.

Nei, n arf ar a auki byggingastjra sem m ekki vera sami maurinn og byggingameistarinn, ryggisfulltra, tryggingaflag og utan um allan pakkann skal haldi me gaeftirlit sem er eftirlitskylt af skounarst og allur heili pakkinn verur a hafa fengi samykki fr Mannvirkjastofnun rkisins. ar a auki verur s sem framkvmir a f ll herlegheitin samykkt sveitarflaginu ar sem hsi skal standa.

Marteinn Mosdal - hva?

Tryggvi Emilsson segir fr v, bk sinni Barttan um braui, egar hann byggi fyrir rmum 90 rum barhs yfir sig og Steinunni konu sna Glerrorpi Akureyri. En hann hafi upphafi hugsa sr a notast vi aldagamla afer Bjarts Sumarhsum.

Allt st sem fair minn hafi sagt brfi um byggingarlina og eins a a reisa mtti torfb v landi. En egar norur kom sndist mr a ekki hfi lengur a byggja barhs r torfi og grjti og eins tt flestir kofar ar kring vru torfbir og ar me hs fur mns. Fylltist g n strhug og strilti og kva a linni skyldi rsa steinhs. Engan urfti a spyrja um tlnur ea efnisval, hva tlit ess sem byggt var, allt var frjlst og v hfst g handa n tafar, keypti mr malarreku og haka og grf fyrir grunni a steinhsi, af engum lattur ea hvattur.

Ekki urfti djpt a grafa ar sem hsi var byggt hrum mel en mlin, sem g mokai upp r grunninum, var svo hrein steypuml a hn var mr gulls gildi. g leit hljum augum til rinnar sem rann arna framhj og hafi skili essa ml eftir urru fyrir nokkrum ldum svona hreina og hfilega sandborna steypuna. essi ml geri mr glatt sinni og a fu dgum umlinum gekk g ofan Eyri me aurana mna vasanum, keypti mr timbur hj Siguri Bjarnasyni og sement Grnu og flutti allt einni fer heim melinn. Eftir essa verslunarfer tti g hallaml, hamar og sg og vann eins og kraftar leyfu vi uppsltt og flekasmi. San hfst steypuvinna, g st einn a verki, blandai saman sementi og ml og vatni r Glernni og steypti. var dlti gaman a lifa egar essum fanga var n enda skein sl yfir Slutindum og fannst mr a gs viti.

g fr upp klukkan fjgur hvern dag og vann mig eins uppgefinn og ttaugaan eins og maurinn me lfkonuspkina forum, en timburstaflinn hrkk til uppslttarins og a viku liinni var g farinn a moka ml og undirba steypuvinnu, san var hrrt og steypt dag eftir dag anga til mtin stu landafull af steypu, tuttugu sentmetra ykkir veggir, a voru mrg handtk og enn fleiri svitadropar. (Tryggvi Emilsson-Barttan um braui bls 122-123)

Earth_house_interior1

tsni eins og a gti veri r steyptum torfb 21. aldarinnar

N tmum stendur ungu flki ekki til boa afer Tryggva ef a vill koma sr upp hsi, til ess hefur veri s me reglum reglur ofan svo aurarnir rati rtta vasa.

a er v spurning hvort reglugerirnar ni yfir holur vi r sem gmlu torfbirnirvoru. annig hs hafi Tryggvi fyrst hugsa sr a komast vi Glerna denn, en htti vi egar hann s a hann gti byggt sitt hs eins og honum knaist. a m segjaa steypa og hola geti sameina helstu eiginleika sem hs arf a hafa. etta megi jafnvel gera fyrir lti f, mean reglugerin geri lti fyrir hs en kosti miki f.

eart-house plan

Grunnmynd afltillisteinsteyptri einstaklings torfholu

Videoi hr fyrir nean er um mann sem lt vera af v a koma sr upp holu. a tti a vera lti ml ef land er til staar og verur ekki s a reglugerir og anna opinbert utanumhald urfi a koma til svo lengi sem holan er ekki fjrmgnu me lnsf n tengd opinberri stjrnsslu. etta tti hver sem er a geta gert garinum hj sr.


Fjrborgir

Fjrborg

a er oft svo a landslaginu mefram veginum leynastmannvirki sem eftirtektin missir af, og svoteki s eftir eim veit maurekki hverrar gerar au eru og telur etta stundum fljtu bragi vera nttrusm ea jafnvel eitthva dularfyllra.

annig var v eitt sinn htta egar g var fer skammt austan vi Lnd vi Stvarfjr; veursntt myrkri, regni og roki. Skyndilegakeyri g inn heim annars tma, milli hlainna grjtgara og torfveggja. g hafi fari arna um oft san, tkst mr ekki a stasetja hvar essi mannvirki hefuveri fyrr en nlega.

a gerist egar g frtti hvar Bjarstair hefu veri. En fram a v hafi skringin essari sn minni, veursnttina fyrir meira en 30 rum san, veri fyrir mr nnast yfirnttruleg. En etta helgaist af v a vegager st yfir, egar g var arna fer og hafi vegsti jvegarins veri frt annig a a liggur genum hlai Bjarstum sem lngu voru komnir eyi. Nst egar g fr essa lei var bi a jafna vi jru eim ummerkjunumum Bjarstai, sem voru enn vi vegkantana mean vegagerin st yfir.

IMG_2393

v er ekki annig fari me fjrborgina a si Breidal, en hn stendur vegkantinum jvegi eitt og er greinileg sem hringur landslaginu. Samt var a ekki fyrr en nlega sem g s hana, svo a g hafi keyrt fram hj henni fleiri hundru sinnum. a var frsgn bk sem fkk mig til a finna a t hvar fjrborginer og egar g fann hana undraist g sjnleysi mitt fram a eirri stundu.

bkinni um Kntsbyl sem geisai7.janar 1886, og Halldr Plsson skri frsagnir af, er rstutt lsing hf eftir Siguri Jnssyni um a hvernig fjrborgin si Breidal var notu. "Fair minn Jn Einarsson tti lka heima si, egar etta skei, og var a gta fullorna fjrins, sem var ti me sjnum, um klukkustundar gangs fr bnum. Fair minn hafi veri me allt f utan vi sta ann er Kleifarrtt heitir. a er ekki fjrrtt heldur klettahlein, er nr langt til fr fjalli niur a sj. Hann kom fnu gott skjl utan vi Kleifarrtt niur vi sjinn og st yfir v til kvlds og a lengi ntur, a hann treysti v, a a fri ekki r essum sta, mean bylnum sti. yfirgaf hann a og hlt ttina heim til fjrborgarinnar er var hf stuttu innar en Kleifarrttin er. Fjrborgin var nturstaur sfjrins framan af vetri, mean svo hagltt var, a fullornu f var ekki gefi hey. ar var meira skjl en hj fnu ar ti vi Kleifarrtt."

IMG_0435

nnur fjrborg sem er miki mannvirki er Skgum Mjafiri og ar httar annig til a beygja hefur veri ger jveginn annig a keyra arf v sem nst hlfhring kringum hana. a er v erfitt a lta r manngeru grjthleslurfara fram hj athyglinni. Fjrborgin Mjafiri er jminjaskr, eftir a hafa veri friu t Kristjns Eldjrns.

Fjrborgir eru va slandi eru r helst sagar Suur- og Austurlandi. vefnumferlir.is hefur fjrborgum grenndvi hfuborgarsvi veri ger g skil, eins ergreinBirnu Lrusdttir rbk fornleifaflagsins 2010, heill hafsjr af frleik um essar steinahrgur.

ri 1778 kom t slandi rit, eftir Magns Ketilson, um fjrborgir og gagnsemi eirra. essu riti vardreift um landi bndum til halds og trausts vi ger slkra mannvirkja, en au taldi Magns a kmu a gu gagni. Hannsagivera mun fjrborg og fjrbyrgi, samkvmt skilgreiningu Magnsar gti mrg borgin flokkast sem byrgi. Sama hvort var voru bar byggingarnar notaar til a veita saukindinni skjl. Tali var a Austurlandi einu vru til eiginlegar fjrborgir samkvmt skilgreininguMagnsar, og arhlt hann a ekkingar mtti afla um byggingu eirra.

Fjrborg a hafa veri hringlaga grjthlesla, samkvmt riti Magnsar, sem mjkkai egar ofar dr og myndai ak toppinn, esslags bygging var v nokkurskonar fjrhs. Fjrbyrgi var aftur mti hlainn hringur r grjti og torfi sem hafi lrttan mannhar han vegg r grjti a innanveru, en var tyrfur a utan me aflandi halla og me lgri lrttri torf hleslu ofan veggnum, etta lag geri a a verkum a egar skf snj lyftist skafrenningurinn yfir byrgi og ffennti ekki, auk ess a hafa fullkomi skjl. Bi byrginog borgirnar hfu hur sem var stasett ar sem minnst var veurs.

egar Daniel Bruun feraist um landi runum 1890-1910 vi a skoa og skrsetja slenskt jlf og mannvirki, tk hann eftir essum hringlaga borgum. Hann tk fjrborgir Reykjanesskaga til srstakrar athugunnar, sem voru bi hlanar opnar, ea saman toppinn. Bruun taldi a rtur essa byggingarlags mtti rekja til Hjaltlandseyja ea rlands.

IMG_2122

Sumari 2017 var g fer Freyjum, nnar tilteki Sandey. b eirri eyju, sem heitir Hsavk rak g strax augun grjthrgldsem mr tti lklegt a vru fjrborgir. egar g fr a essum hrgum kom ljs a svo var og a sem meira er a arna eru r fullri notkun, a jarmai innan r einni borginni. Hsavk er miki af fornum steinbyggingum og hef g einhversstaar s a s hsager eigi a sanna keltnesk hrif Freyjum fyrir tma vkinga.

Hva telst til fjrborga er oftast skilgreint sem svo a um s a ra loka mannvirki, jafnvel me aki, sem s einungisbyggt rgrjti, ekkert timbur n annanota burarvirki ea ak, nema torf. Orabk Mls og menningar hefuressaskringu orinu fjrborg; grjtbyrgi fyrir f t vavangi, veggirnir ltnir dragast saman a ofan, ea reft yfir, me engri jtu.Sumir hafa vilja meina a margar hringlagaborgir, sem teljast til fjrborga, hafi upphaflega ekki veri byggar sem slkar,heldur dmhringir, virki ea nokkurskonar helgistair,jafnvel komnir r keltneskum si. Sar hafi a komi til a essi mannvirkivoru notu sem skjl fyrir sauf.

IMG_0836

bnum Bragavllum Hamarsfiri eru miklar og listilega vel gerar grjthleslur tninu. Ef ekki vri eins stutt san og raun ber vitni a r voru hlanar, mynduessar hleslur vekja spurningar sem erfitt vri a svara,vru sennilega dularfull rgta. En hausti 1906 komu skriur miklum rigningum r giljum ofan vi tni og runnu trlega langar leiir v sem nst jafnslttu.

egar Bragavalla menn hreinsuu aurinn og grjti r tninu, hlu tveir daufdumbir brur grjtinu upp tvfaldan vegg, til a setja aurinn og smrri steina milli, svo skrian tki sem minnst plss tninu. essi hlesla er miki augnayndi og ef menn vissu ekki tilur essa mannvirkis er nsta vst a a tti dularfyllra en svo a ar hefi tilgangurinn einungis veri ahreinsa grjti r tninu.

IMG_2481

a er ftt sem minnir lengur Bjarstai, ar sem jvegur eitt liggur n um hlai, anna en tftarbrot stangli, og svo grjtgarurinn ofan vi tn

IMG_4160

Fjrborgin a Skgum Mjafiri er farin a lta sj, rtt fyrir a vera jminjaskr. sumarfrtti g a fengist hefi fjrveiting til lagfringa

IMG_2038

Fjrborgayrping Sandey Freyjum, ar er eim haldi vi enda enn fullri notkun

IMG_2060

Freysk fjrborg Hsavk

IMG_0838

Meira ern 100 rum seinnaber steinhleslan tninu Bragavllum daufdumbumbrrum veglegt vitni, sem listilega vel gerur minnisvari um aurskriu


Bndastair komnir undir grna torfu

Sandfell  rfum

Skldsaganrfi, eftir feig Sigursson,hefur a geima grtbroslega frsgn af v egar bndur rfasveit ltu jartu jafna binn a Sandfelli vi jru. En a a hafa gerst ri 1974, vikunni ur en hringvegurinn var opnaur. a tti ekki bolegt a lta forseta lveldisinssj heim a Sandfelli ar sem moldarkofar fyrri alda stu enn uppi. En forsetin var a koma sveitina til a klippa bora brnni yfir Skeiar tilefni hinna miklu tmamta samgngumlumjarinnar og ekki sst rfinga. a grtbroslega var a forseti lveldisins var daga Kristjn Eldjrn, fyrr um jminjavrur. Ef frsgn bkarinnarer sannleikanum samkvm var sur en svo um einstakan atbur a ra, jartan var ltin varveita torbina um land allt samhlia vegager.

a var lngu ur en komst tsku a tala um umhverfisvernd,sem slendingar byggu umhverfisvn hs n ess svo miki sem vita af v. ldum ur, ngrannalndum, voru torfhs fyrir sem ekki hfu efni ru. En slandi voru au notu gegnum aldirnar af allra sttta flki. svo a a hafi ori mins seinni t a tala niur torbinn me mltkjum vi "a skra aftur moldarkofana" er torbrinn vitnisburur um slenska byggingarlist sem hefur vaki verskuldaa athygli og er talin eiga erindi heimsminjaskr. Sumir myndu sjlfsagt lykta sem svo a vilka tki og jartamyndiekki vera notu n til dags egar esslegarmenningarminjar eru annars vegar. En er a svo?

IMG_1830

Snautasel, heiarbli Jkuldalsheii, svo kallaur kotbr. tihs s.s. fjs, hlaa og hesths er sambyggt bahsi. essum torfb vilja margir meina a Halldr Laxnes hafi fullkomna hugmynd sna af sgunni Sjlfsttt flk. Brinn er vinsll ningastaur eirra sem vilja kinnasr sgusvi Bjarts Sumarhsum

Einhvern veginn er a rtgri jarslina a lta fram hj eigin byggingarhef egar kemur a varveislu hsa. slendingum er tamt a fyrirvera sig fyrir eigin byggingar, srstaklega r sem byggar eru r innlendu hrefni. eir eru t.d. fir sem upphefja liin tma hsager, ef marka m slenska orru. Eitt af v sem notahefur veri til a stytta lei rkrum er; "vilji i kannski aftur moldarkofana". nnur stytting sem tengist hsum og er notu egar lsa arf skapnai er ori steinkumbaldi". N, egar lur 21. ldina, virist vera komi a v a steinkumbaldinn, sem tk vi af torfbnum, veri jartunni a br va sveitum landsins, lkt og torfbrinn eirri 20..

Margtsem minnir hversdagslega notkun aluflks innlendu byggingarefni sustu ld er um a hverfa ofan svrinn. vikunni frtti g af v a Bndastair hefu veri jafnair vi jru. essi br var Hjaltastaaingh, eins og svo margt sem mr ykir merkilegt. a hefur vaki srstaka athygli mna, sem steypukalls, hversu bltt fram steinkumbaldinn kom til Hjaltastaainghnni framhaldi af moldarkofanum. Bndastum mtti sj hvernig n hsager tk vi af torbnum, en hafi samt sem ur svipaa hsaskipan og hann, .e. barhs og tihs sambygg annig a innangengt var r barhsi tihseins og gmlu torfbjunum. Bndastair var v athygliveur steinsteyptur br sem byggur var runum 1916-1947.

IMG_2635

Bndastair ttu a sammerkt me Snautaseli, a innangengt var tihs s.s. fjs og hlu, sem voru sambygg barhsinu.

a sem helst tti a steinsteyptu hsunum, sem tk vi af torfbjunum sveitum landsins, var hversu kld au voru, og hversu miki vihaldurfti. En eitt af v sem essi hs ttu sammerkt var a au voru a mestu bygg r v byggingarefni sem til var stanum. Torfi og grjti var fengi r tnjarinum torfbinn, og steypumlin r nsta mel steinhsi. Vitanlega var etta byggingarefni misjafnt a gum eftir v hvar var, en hafi ann kost a flutningskostnaur var hverfandi og auveldlega mtti nlgast drt efni til vihalds.

IMG_2633

svo a torfbirog steinhs til sveita hafi ekki veri bygg sem minnisvarar vri allt lagi a varveita eitthva af eirri byggingahef eftir a hsin hafa loki hlutverki snu. Oftar en ekki fkk hugmyndaaugi eirra sem byggu og notuust vi byggingarnar a ra. a m segja a margar eirra rlausna sem notast var vi hafi teki sklari verkfri fram

a m leia a v lkum a ef slendingum hefi lnast a sameina strstu kosti torfsins og steypunnar hefu fengist einhver umhverfisvnstuog endingarbestu hs sem vl er , hl og dr rekstri hvavihald varar auk ess sem au hefu veri laus vi slaga og myglu. annig hsageralist ern kominn tsku va um heim og eru kllu earthhouse. a arf v ekki lengur a finna upp hjli v sambandi, einungis a koma steinkumbaldanum undir grna torfu nsta moldarbari ea melshorni.

IMG_2621

Bndastaablin verurseintsm n bjarins

IMG 2930

Lti fer fyrir strum steinsteyptum beitarhsum landi sgrmstaa Hjaltastaaingh, byggum 1949. Hsin eru me heyhlum fyrir enda og miju. Torf brujrnsklddu timburaki flest anna steinsteypt s.s. jtur. essi hs eiga ekkert annaeftir en vera jartunni a br

IMG 2867

Ntnin hefur veri hf hvegum vi hlubyggingu beitarhsanna, ur en brujrni fr aki hefur a veri ntt steypumtin

IMG 2509

Fjrhsin me heyhlunni a baki, sem bygg voru flestum sveitum landsins um og eftir mija sustu ld eru n um a vera tmanum a br. Va hafa au gengi endurnjun lfdaga sem ferajnustu hsni. Vi essi hs Hjaltastaainghnni stendur steypuhrrivlin enn tnftinum og melurinn me steypumlinni er nsta leiti.Hsin eruhtt 60 ra gmul og veggi eirra hefur aldrei fari mlningarstroka n nnur veurvrn


Ltt steypa

A hafamarga fjruna sopi er mltki nota um annsem hefur last reynslu og roska, oft vegna einhverra erfileika (ea kannski rttar sagt, mistaka). a mtti betrumbta etta mltki um hfund essarar su ann htt, hann hefur marga steypuna vlt. Eins og eir sem liti hafa hr inn gegnum tina hafavafalaust teki eftir.

lok sustu viku voru fleirien ein, og fleirien tvr steypur vldar mnum vinnusta. Ein eirra var samt ess elis a g hafi me lagni reynt a koma mr undan henni. Nennti satt a segja ekki ataka tt tilraun via betrunbta hjli einu sinni enn, en hva steypu varar hefur s gjrningalist helga mnavi og g taldi mig vera orin of gamlan, slitin og sljan til a vera a gagni.

Mli er a vinnuveitendur mnir hafa undanfarin r stai a nskpunarverkefni vi lttsteyptar milliveggjaeiningar. essar milliveggjaeiningar er svo raa upp byggingasta og er hver eining 60 cm brei, 10 cm ykk og nr fr glfi til lofts, yngdin er ekki nema ca.65 kg einingin. Svona veggjum er snara upp af tveimur mnnum methraa og egar eir eru uppkomnir er einungis mlningarvinna eftir. Veggirnir hafahtt einangrunargildi, eldvrn og hljsog.

En a sem tti a gera sustu viku var a steypa glf me lttsteypunni, vi hfum a vsu gert a ur. En me v a blanda litlar blndur tilraunaskini, en nna tti a gera etta strri skala me steypubl. Me svona glfi er hgt a sl margarflugur hggi, t.d. egar kemur a glfkulda og buraroli. Rmmetrinn af svona lttsteypu er ekki nema ca. 350 kg mean venjuleg steinsteypa er ca 2.400 kg.

Erfileikarnir hafa samt falist avla steypuna saman magni, v fylliefni er miklu lttara en vatni og sementi, fugt vi mlina venjulegri steypu sem hjlpar til vi a hrra stffi. etta er v svipa og tlaa jafna ssu matarger me v a demba llu hveitinu urru einu lagi t pottinn, verur ssanvarla annaen kgglagrautur.

sustu viku komst g semsagt ekki hj v a taka tt steypu mistkum, sennilega vegna langrar reynslu vi a krafsa mig gegnum au, en er nori ekki fr um anna en veita sm sluhjlp. En eins og vintrinu fr allt vel a lokum og plskir flagar mnir su um a smyrja lttsteypu glundrinu r fislttum einangrunarklunum glfi, g horfi hrrur og tk video af gjrningnum.


Torfbrinn


Algjr steypa

IMG_5841

"a er merkilegt hva essi kalla andskoti getur flutt smu grfuskfluna fram til baka, hann er bin a vera a flytja hana fr v g man eftir mr", sagi vinnuflagiminn einn gviris morguninn nna vikunni. S me skfluna hafi heyrt og kom kjagandi til okkar og sagi; "a er alveg sama hva maur ga grfu hn gerir ekkert nema hafa skflu".

a er ori svolti san g hef sett steypu hrna inn suna, en a er ekki vegna ess a a s ekki veri steypa. g var farin a halda fyrir nokkrum rum a ungir menn slandi ttu ekki eftir a steypa og s virulega athfn fri algerlega hendurnar plverjum og rum afluttum vkingum eftir a vi gmlu steypukallarnir brennumt.

Gamli Breidlingurinnsem bjstrai vi grfuskfluna sagi eftir a hann hafi tskrt etta me grfuna og skfluna -"urfi i ekkert a vinna strkar mnir og ert enn a vlast kringum steypu, geturu kannski eitthva sagt essum fuglum til?" -"Nei eir gera etta bara einhvernvegin, sama hva g segi", svarai g. -"Og verur engin ur lengur, eins og almennilegri steypu? -"Nei a er orin afturfr llu".

Lkt og maurinnmeskfluna man g ekki eftirru en steypa hafi veri mitt lf og yndi. svo miki hafi veri haft fyrir v a koma vitinu fyrir mig unglingsrunum til a fora mr rsteypunni hefur hn veri mn kjlfesta meira en fjrutu r. Mr var sagt a g hefi ekki skrokk erfisvinnu, meir a segja lti a v liggja a g kastai gfum gl. Eftir a hafa lti tala mig inn bknmsbraut sustu rgangana gagnfraskla var a blessa brennivni sem bjargai mr fr bknminu.

Nna llum essum rum og fllum seinna var mr a hugsa hefi g betur hlusta arna um ri? Og svari er; nei v ef g yrfti a snatil baka myndi g engu breyta heldur bara njta hvers dags aeins betur og sa mig rlti minna. v eftir muna standa verkin snileg, svo vissulega hefi geta veri vari a eiga snyrtilegtbkhald upp hillu ea hafaframkvmt faglegt eftirlit me rum, jafnast ekkert vi varanleg minnismerki.

a er gott a eiga flaga sem leyfa manni a steypa af og til sr til samltis, eir urfa allavega ekki rktina ungu mennirnir til a halda sr formi.


slenski torfbrinn - hsagerarlist heimsmlikvara

Lnguur en komst tskua tala um umhverfisvernd, byggu slendingar umhverfisvn hs n ess a vita af v. ldum ur, ngrannalndum, voru torfhs fyrir sem ekki hfu efni ru en slandi voru au notu gegnum aldirnar af allra sttta flki. svo a a hafi ori mins seinni t a tala niur torbinn me mltkjum eins og "a skra aftur moldarkofana" er torbrinn vitnisburur um slenska byggingarlist sem hefur vaki athygli og talin eiga erindi heimsminjaskr.

Hinn slenski torfbrraist t fr langhsunum, norur-evrpskri byggingarhef, sem fylgdi landnemunum er eir nmu hr land. Eins og nafni gefur til kynna er torf meginefni bygginganna. Timbur var nota grindina og klningu innanhss en torfvar nota til a mynda veggi og ak. Stundum voru steinar notair samt torfinu veggi og steinskfur voru stundum nttar undir aki.

Ef a er hgt a eyrnamerkja byggingalist srstku landi ea j rum fremur, er a egar byggt er r byggingarefninu sem er stanum ogme hugviti banna. essu sambandi er rtt a hafa huga or alumannsins Sveins Einarssonar torfbjahleslumeistara fr Hrjt;"a er bara ein srstk afer sem hefur gilt hr eins og annarstaar, a er a byggja r efninu sem er stanum".

Einnig er rtt essu sambandi a rifja upp or heimsmannsins Halldrs Laxness, sem einn slendinga hefur hloti Nbelsverlaun; "Tilgerarlaus einfaldleiki er mundngshfi hverju listaverki, og a hvert minnsta deili jni snum tilgng me hversku. a er einkennilegt hvernig flk ljtustu borg heimsins leitast vi a reisa hs sn svo rambyggilega, eins og au ttu a standa um aldur og vi. Mean var til slensk byggingarlist var aldrei siur a byggja hs til lengri tma en einnar kynslar senn, - en daga voru til falleg hs slandi."

Undanfarin fjgur r hefur essi rammslenska byggingarhef fanga huga minn ann htt a g hef varla lti fara forgrumtkifritil a kynna sr gamlatorfbi ar sem g hef veri fer. Mest s g eftir hva g lt framan af vi"moldarkofa" mltki villa mr sn. ri 2013 vann g part r sumri vi a koma steinum gamla veggi samsks moldarkofa N.Noregi. Vi vinnu kviknai huginn hinni slensku arflei. Undanfarin 4 r hef g heimstt margan torbinn og tftarbroti eins og hefur mtt greinahr sunni. Myndavlin hefur oft veri me fr og tla g n a gera ltillegagrein fyrir essu hugamli.

Glaumbr -Skagafiri

IMG 3265

Gamli brinn Glaumbvar frilstur ri 1947. Samar flutti sasta fjlskyldan r bnum. Gamli brinn tilheyrir hsasafni jminjasafnsins en Byggasafn Skagfiringa hefur hann til afnota fyrir sningar. Hsin hafa stai bjarhlainu meira en 1000 r ea allt fr 11. ld en tali er a brinn hafi ur stai tninu austan vi bjarhlinn. Glaumbr er me veglegri torfbjum landsins og hefur fr aldali talist til hfingjasetra. Gurn orbjarnardttir og orfinnur Karlsefni eignuust Glaumb eftir farsala Vnlandsfer. ar bj eftir au Snorri sonur eirra sem er fyrsta evrpska barni sem sgur fara af a hafi fst meginlandi Amerku. Varveisla Glaumbjarer ekki sst slandsvininum Mark Watson a akka, en hann hafi gefi200 sterlingspund til varveislu hans strax ri 1938.

IMG_3271

Glaumbr er sennilega torfrkasti br landsins, v varla er grjt a finna Glaumbjarlandi. Brinn er v gott dmi um hinar msuaferir vi a ba til byggingarefni r torfi s.s. klmbruhnausa, sniddur og strengi sem bundu saman vegghleslurnar.

Burstafell - Vopnafiri

IMG_3720

Burstafeller einnaf fegurstu torfbjum slandi. Srstaa bjarinsfelst a miklu leyti v hversu glggt hann milar breyttum bskapar- og lifnaarhttum flks allt fr v fyrir 1770 til ess er htt var a ba bnum ri 1966. Sama ttin hefur bi Burstarfelli tplega 500 r. Brinn telst til betri bja enda var setur sslumanna a Burstafelli ldum ur.

IMG_3708

Burstafellsbrinn snir vel hva strengurr torfi bland vigrjt var algeng byggingarafer austanlands, en lti umklmbruhnausa. Bi var bnum fram sjunda ratug 20. aldar og tk hann breytingum samkvmt tmanum t.d. er brujrn undir torfekjunni.

Galtarstair fram - Hrarstungu

IMG_3623

Galtastum framer ltill torfbr fr 19. ld af svokallari Galtastaager, sem hvorki telst til sunnlenskrar n norlenskrar gerar torfbja, heldur rtur fornri ger og sta ess a bastofa liggi samsa rum framhsum, snr hn, torfkldd, samsa hlai. Brinn erme svokallari fjsbastofu. Bastofulofti var yfir fjsinu og ylurinn af knum nttist til hshitunar. Brinn er vrslu jminjasafns slands og velurjminjasafnia kalla byggingarstl bjarins "svokallaa Galtarstaager" m tla a essi hsaskipan hafi veri algeng bjum aluflks Austurlandi, ea svoklluum kotbjum. Byggingarstllinn var t.d. mjg svipaur urarstum Eyvindarrdal.

IMG_3618

Galtastair eru Tungunni u..b. 15 min. akstur fr Egilsstum. Brinn er lokaur almenningi og v ekki hgt a komast inn hann. a vri verugt verkefni a geraGaltastaabinnsningarhfan srstu hans vegna. fastgamla bnum er nrra hs sem bi var ar til bsetu Galtastum lauk fyrir nokkrum rum. Nokkur stk tihs r torfi eru nmunda vi binn.

Laufs - Eyjafiri

IMG_5146

Bsetu Laufsim rekja allt aftur til heini en elsta hluta gamla bjarins sem n stendur er tali a su viir allt fr 16. og 17. ld. Brinnkemur vi sgu skmmu eftir a sland byggist og ar hefur stai kirkja fr fyrstu kristni. kalskumsi var hn helgu Ptri postula. Sasti presturinn sem bj gamla bnum, sra orvaur ormar, flutti ri 1936 ntt prestssetur. Laufs hefur v talist til hfingjasetra og algengt var a tuttugu til rjtu manns vru til heimilis Laufsi, v margt vinnuflk urfti til a nytja essa grurslu kostajr.

IMG_5153

Bjarhsin Laufsi eru bygg r torfi og grjti. ar m sj listilega fallegt handverk s.s. klmbruveggi samanbundna me streng. Matjurtagari haganlegafyrirkomi inn milli hsannaog hlai fyrir me grjti.

Snautasel - JkuldalsheiiIMG_1830

Snautaselvar byggt Jkuldalsheii 1843. Bi var bnum heilald. Flutt var r bnum ri 1943. ri 1992 lt Jkuldalshreppur endurbyggi bjarhsin. ar er n rekin ferajnusta.Flestir slendingar og margir erlendir adendur HalldrsKiljan Laxness ekkja sguna um Bjart Sumarhsum skldverkinu Sjlfsttt flk. Hn lsir lfsbarttu sjlfsts kotbnda afskekktri heii. Margir telja a fyrirmynd sgunnar s komin fr Snautaseli, v ar tti Halldr ntursta rija ratugi 20. aldar.

IMG_3884

Brinn Snautaseli er lifandi dmi um tsjnasemi sem urfti til a byggja hsfjarri mannabyggum. ar vihafi Sveinn Einarsson fr Hrjt orin "a er bara ein srstk afer sem hefur gilt hr eins og annarstaar, a er a byggja r efninu sem er stanum",egar hann endurbyggi binn samt ungdmnum Jkuldal.

Lindarbakki - Borgarfiri eystra

IMG_3723

Lindarbakki er lti torfhs, upphaflegabyggur sem urrab rtt fyrir aldarmtin 1900. Bi var hsinu fram undir lok 20. aldar en n er a sumarbstaur. Sennilega er etta eitt mest ljsmyndaa hs Borgarfiri.

IMG_3733

a m segja a hsi beri slenskri hsagerarlist vitni fleirien einn htt. Auk ess a vera r torfi eru stafnar ess brujrnsklddir.

Skgar - undir Eyjafjllum

IMG_4478

Gamli torbrinn a Skgum samanstendur af krossbyggu fjsi fr um 1880, skemmu fr um 1830, bastofu fr um 1850, stofu fr um 1896 og svefnherbergifr 1838. Brinn er hluti af byggasafninu Skgum. Gmlu hsin voru endurbygg 1968 og hafa fr eim tma veri einn megin ttur safnsins a Skum. Byggasafni Skgumer strt og miki safn. ar er m.a. samgngusafn ar sem m skoa gamla bla.

IMG_4489

bjarhsunum Skgum sst vel hva grjt spilar strt hlutverk sunnlenskum torfbjum. Undir torfi kunum er steinhellum raa til a gera au vatnsheld, sem var algengt sunnanlands mean hrs var oftar nota undir torf aki og au tt me kamykju ef me urfti ar sem vertta var urrari.

Hof - rfum

IMG_4723

Hofskirkjavar reist 1884, sasta torfkirkjan sem var bygg eftir hinu gamla formi. Hn er ein sex torfkirkna, sem enn standa og eru varveittar sem menningaminjar. Hn er jafnframt sknarkirkja rfinga. jminjasafni lt endurbyggja kirkjuna ri 1954.

IMG_4713

Kirkjugarurinn, sem umlykur Hofskirkju er ekki sur athyglisverur, me llum snum upphleyptu leium annig a garurinn stendur mun hrra en umhverfi kring. Engu er lkara en a ar hafi veri jarsett gegnum tina grf ofan grf, annig a kirkjan komi til mehverfa ofan svrinn.

Hrtshll - undir Eyjafjllum

IMG_4450

Manngerir hellar eru va Suurlandi, vita er um htt anna hundra manngera hella syra mean aeins er vita um fjra nyrra. Hrtshellir einn af eim merkari, framan vi hann er hlai fjrhs r torfi og grjti. Inn af v eru tveir hellar hggnir mbergi. Str hellir sem notaur er sem hlaa og er um 20m langur. Annar ltill gengur vert ann stra og er kallaur Stkan. Dr. Walter Ghel rannsakai Hrtshelli ri 1936 og komst a eirri niurstu a ar hefi veri heii hof. Ristir hafa veri krossar hellin sem bi geta vsa tilheiinna og kristinna tkna.

Freyskt hs - Kunoy

IMG 1835

etta hs gekk g fram Kney snemma sumar. Freyingar hafa nota grjt veggi og torf k hsa gegnum tin. Mikinn fjldi esskonar hsa m finna uma allar eyjarnar, jafnvel heilu orpin. mrgum eirra er enn bi en etta hs er sennilega nota sem sumarhs.Freyingarhafa lagt mun meiri rkt vi a varveita byggingarsgu sna en slendingar.

Vilgesvrre - Troms

IMG_1087

Til gamans lt g fylgja me litla kofann Blfjllum N.Noregs sem var til ess a huginn torfbnum kviknai.etta er Samaskur torfbr sem Samarnir kalla Gmma. Vilgesvrra var b smu fjlskyldunnar 90 r samtmis heiarblunum Jkuldalsheiinni. Bset hfst ar af smu stum og heiarblum slands .e.a.s. vegna skorts landni. Vilgesvrre er n Samskt safn.

IMG_1082

Upp Blfjllum, Vilgesvrre upplifi g reynslu a gista torfb vsfjarri mannabyggum. n rafmagns, rennandi vatns og allra ntmaginda. Vatnsbli var tnftinum nean vi binn, eldavlin var gmul viareldavl og moldarglf framhelmingnum en ilju vistarvera ar sem var sofi og elda.

a vri hgt a segja svo miklu meira um torfbina, en suma eirra hef g aeins tt kost a skoa a utan. eir sem eru opnir almenningi eru yfirleitt sfn. eir eru oftar en ekki stt fullir af erlendum feamnnumog egar inn er komier ar heil verld annars tma, en hr lt g staar numi.


Breyttur lfstll

eir Kjartan og Wallevik koma inn a a msarmismunandi stur geti veri fyrir mygluen hvers vegna hn var af faraldri slandi er eim rgta.

Vinnuflagiminn sem hefur unni vi hsbyggingar og vihald vinaalla virai hugmynd, vi litla hrifningu vistaddra, a myglahefi ekki veri vandaml hsum fyrr en htt var a reykja innandyra. a skildi ekki vera a hann hefi eitthva til sns mls, v meiriloftrsting fylgdi reykingunum.

Eins m nefna a n tmum fer flest flk sturtu einu sinni dag og v fylgir mikill raki innandyra. En fyrir nokkrum ratugum var laugardagur hinn heilagi badagur.

svo a b hafi veri stundu af flestum um langa hr oftar en einu sinni viku hefur mislegtbreyst til dagsins dag v sambandi. T.d. eru flestir sturtubotnar sjlft glfi, jafnvel timburglfum.

ur var notast vi vatnstt bakr og sturtuklefa me botni, sem ttu erfiari umgengni. Frgangur glfniurfalla er t.d. annar og lakari slandi en Noregi.

Einnig m nefna a a allur vottur er n ori urrkaurinnandyra sta ess a blakta ti snrum. svo a urrkarareigi a vera a fullkomnir a eir skili rakanum fr sr rttan sta ekkja sjlfsagt flestir hva ungt og rakt lofti getur veri vottaherberginu.

Hrer minnst fleiristur fyrir myglu sem sjaldan er tala um


mbl.is Blmabei getur valdi myglu innandyra
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband