Frsluflokkur: Hs og hbli

Bndastair komnir undir grna torfu

Sandfell  rfum

Skldsaganrfi, eftir feig Sigursson,hefur a geima grtbroslega frsgn af v egar bndur rfasveit ltu jartu jafna binn a Sandfelli vi jru. En a a hafa gerst ri 1974, vikunni ur en hringvegurinn var opnaur. a tti ekki bolegt a lta forseta lveldisinssj heim a Sandfelli ar sem moldarkofar fyrri alda stu enn uppi. En forsetin var a koma sveitina til a klippa bora brnni yfir Skeiar tilefni hinna miklu tmamta samgngumlumjarinnar og ekki sst rfinga. a grtbroslega var a forseti lveldisins var daga Kristjn Eldjrn, fyrr um jminjavrur. Ef frsgn bkarinnarer sannleikanum samkvm var sur en svo um einstakan atbur a ra, jartan var ltin varveita torbina um land allt samhlia vegager.

a var lngu ur en komst tsku a tala um umhverfisvernd,sem slendingar byggu umhverfisvn hs n ess svo miki sem vita af v. ldum ur, ngrannalndum, voru torfhs fyrir sem ekki hfu efni ru. En slandi voru au notu gegnum aldirnar af allra sttta flki. svo a a hafi ori mins seinni t a tala niur torbinn me mltkjum vi "a skra aftur moldarkofana" er torbrinn vitnisburur um slenska byggingarlist sem hefur vaki verskuldaa athygli og er talin eiga erindi heimsminjaskr. Sumir myndu sjlfsagt lykta sem svo a vilka tki og jartamyndiekki vera notu n til dags egar esslegarmenningarminjar eru annars vegar. En er a svo?

IMG_1830

Snautasel, heiarbli Jkuldalsheii, svo kallaur kotbr. tihs s.s. fjs, hlaa og hesths er sambyggt bahsi. essum torfb vilja margir meina a Halldr Laxnes hafi fullkomna hugmynd sna af sgunni Sjlfsttt flk. Brinn er vinsll ningastaur eirra sem vilja kinnasr sgusvi Bjarts Sumarhsum

Einhvern veginn er a rtgri jarslina a lta fram hj eigin byggingarhef egar kemur a varveislu hsa. slendingum er tamt a fyrirvera sig fyrir eigin byggingar, srstaklega r sem byggar eru r innlendu hrefni. eir eru t.d. fir sem upphefja liin tma hsager, ef marka m slenska orru. Eitt af v sem notahefur veri til a stytta lei rkrum er; "vilji i kannski aftur moldarkofana". nnur stytting sem tengist hsum og er notu egar lsa arf skapnai er ori steinkumbaldi". N, egar lur 21. ldina, virist vera komi a v a steinkumbaldinn, sem tk vi af torfbnum, veri jartunni a br va sveitum landsins, lkt og torfbrinn eirri 20..

Margtsem minnir hversdagslega notkun aluflks innlendu byggingarefni sustu ld er um a hverfa ofan svrinn. vikunni frtti g af v a Bndastair hefu veri jafnair vi jru. essi br var Hjaltastaaingh, eins og svo margt sem mr ykir merkilegt. a hefur vaki srstaka athygli mna, sem steypukalls, hversu bltt fram steinkumbaldinn kom til Hjaltastaainghnni framhaldi af moldarkofanum. Bndastum mtti sj hvernig n hsager tk vi af torbnum, en hafi samt sem ur svipaa hsaskipan og hann, .e. barhs og tihs sambygg annig a innangengt var r barhsi tihseins og gmlu torfbjunum. Bndastair var v athygliveur steinsteyptur br sem byggur var runum 1916-1947.

IMG_2635

Bndastair ttu a sammerkt me Snautaseli, a innangengt var tihs s.s. fjs og hlu, sem voru sambygg barhsinu.

a sem helst tti a steinsteyptu hsunum, sem tk vi af torfbjunum sveitum landsins, var hversu kld au voru, og hversu miki vihaldurfti. En eitt af v sem essi hs ttu sammerkt var a au voru a mestu bygg r v byggingarefni sem til var stanum. Torfi og grjti var fengi r tnjarinum torfbinn, og steypumlin r nsta mel steinhsi. Vitanlega var etta byggingarefni misjafnt a gum eftir v hvar var, en hafi ann kost a flutningskostnaur var hverfandi og auveldlega mtti nlgast drt efni til vihalds.

IMG_2633

svo a torfbirog steinhs til sveita hafi ekki veri bygg sem minnisvarar vri allt lagi a varveita eitthva af eirri byggingahef eftir a hsin hafa loki hlutverki snu. Oftar en ekki fkk hugmyndaaugi eirra sem byggu og notuust vi byggingarnar a ra. a m segja a margar eirra rlausna sem notast var vi hafi teki sklari verkfri fram

a m leia a v lkum a ef slendingum hefi lnast a sameina strstu kosti torfsins og steypunnar hefu fengist einhver umhverfisvnstuog endingarbestu hs sem vl er , hl og dr rekstri hvavihald varar auk ess sem au hefu veri laus vi slaga og myglu. annig hsageralist ern kominn tsku va um heim og eru kllu earthhouse. a arf v ekki lengur a finna upp hjli v sambandi, einungis a koma steinkumbaldanum undir grna torfu nsta moldarbari ea melshorni.

IMG_2621

Bndastaablin verurseintsm n bjarins

IMG 2930

Lti fer fyrir strum steinsteyptum beitarhsum landi sgrmstaa Hjaltastaaingh, byggum 1949. Hsin eru me heyhlum fyrir enda og miju. Torf brujrnsklddu timburaki flest anna steinsteypt s.s. jtur. essi hs eiga ekkert annaeftir en vera jartunni a br

IMG 2867

Ntnin hefur veri hf hvegum vi hlubyggingu beitarhsanna, ur en brujrni fr aki hefur a veri ntt steypumtin

IMG 2509

Fjrhsin me heyhlunni a baki, sem bygg voru flestum sveitum landsins um og eftir mija sustu ld eru n um a vera tmanum a br. Va hafa au gengi endurnjun lfdaga sem ferajnustu hsni. Vi essi hs Hjaltastaainghnni stendur steypuhrrivlin enn tnftinum og melurinn me steypumlinni er nsta leiti.Hsin eruhtt 60 ra gmul og veggi eirra hefur aldrei fari mlningarstroka n nnur veurvrn


Ltt steypa

A hafamarga fjruna sopi er mltki nota um annsem hefur last reynslu og roska, oft vegna einhverra erfileika (ea kannski rttar sagt, mistaka). a mtti betrumbta etta mltki um hfund essarar su ann htt, hann hefur marga steypuna vlt. Eins og eir sem liti hafa hr inn gegnum tina hafavafalaust teki eftir.

lok sustu viku voru fleirien ein, og fleirien tvr steypur vldar mnum vinnusta. Ein eirra var samt ess elis a g hafi me lagni reynt a koma mr undan henni. Nennti satt a segja ekki ataka tt tilraun via betrunbta hjli einu sinni enn, en hva steypu varar hefur s gjrningalist helga mnavi og g taldi mig vera orin of gamlan, slitin og sljan til a vera a gagni.

Mli er a vinnuveitendur mnir hafa undanfarin r stai a nskpunarverkefni vi lttsteyptar milliveggjaeiningar. essar milliveggjaeiningar er svo raa upp byggingasta og er hver eining 60 cm brei, 10 cm ykk og nr fr glfi til lofts, yngdin er ekki nema ca.65 kg einingin. Svona veggjum er snara upp af tveimur mnnum methraa og egar eir eru uppkomnir er einungis mlningarvinna eftir. Veggirnir hafahtt einangrunargildi, eldvrn og hljsog.

En a sem tti a gera sustu viku var a steypa glf me lttsteypunni, vi hfum a vsu gert a ur. En me v a blanda litlar blndur tilraunaskini, en nna tti a gera etta strri skala me steypubl. Me svona glfi er hgt a sl margarflugur hggi, t.d. egar kemur a glfkulda og buraroli. Rmmetrinn af svona lttsteypu er ekki nema ca. 350 kg mean venjuleg steinsteypa er ca 2.400 kg.

Erfileikarnir hafa samt falist avla steypuna saman magni, v fylliefni er miklu lttara en vatni og sementi, fugt vi mlina venjulegri steypu sem hjlpar til vi a hrra stffi. etta er v svipa og tlaa jafna ssu matarger me v a demba llu hveitinu urru einu lagi t pottinn, verur ssanvarla annaen kgglagrautur.

sustu viku komst g semsagt ekki hj v a taka tt steypu mistkum, sennilega vegna langrar reynslu vi a krafsa mig gegnum au, en er nori ekki fr um anna en veita sm sluhjlp. En eins og vintrinu fr allt vel a lokum og plskir flagar mnir su um a smyrja lttsteypu glundrinu r fislttum einangrunarklunum glfi, g horfi hrrur og tk video af gjrningnum.


Torfbrinn


Algjr steypa

IMG_5841

"a er merkilegt hva essi kalla andskoti getur flutt smu grfuskfluna fram til baka, hann er bin a vera a flytja hana fr v g man eftir mr", sagi vinnuflagiminn einn gviris morguninn nna vikunni. S me skfluna hafi heyrt og kom kjagandi til okkar og sagi; "a er alveg sama hva maur ga grfu hn gerir ekkert nema hafa skflu".

a er ori svolti san g hef sett steypu hrna inn suna, en a er ekki vegna ess a a s ekki veri steypa. g var farin a halda fyrir nokkrum rum a ungir menn slandi ttu ekki eftir a steypa og s virulega athfn fri algerlega hendurnar plverjum og rum afluttum vkingum eftir a vi gmlu steypukallarnir brennumt.

Gamli Breidlingurinnsem bjstrai vi grfuskfluna sagi eftir a hann hafi tskrt etta me grfuna og skfluna -"urfi i ekkert a vinna strkar mnir og ert enn a vlast kringum steypu, geturu kannski eitthva sagt essum fuglum til?" -"Nei eir gera etta bara einhvernvegin, sama hva g segi", svarai g. -"Og verur engin ur lengur, eins og almennilegri steypu? -"Nei a er orin afturfr llu".

Lkt og maurinnmeskfluna man g ekki eftirru en steypa hafi veri mitt lf og yndi. svo miki hafi veri haft fyrir v a koma vitinu fyrir mig unglingsrunum til a fora mr rsteypunni hefur hn veri mn kjlfesta meira en fjrutu r. Mr var sagt a g hefi ekki skrokk erfisvinnu, meir a segja lti a v liggja a g kastai gfum gl. Eftir a hafa lti tala mig inn bknmsbraut sustu rgangana gagnfraskla var a blessa brennivni sem bjargai mr fr bknminu.

Nna llum essum rum og fllum seinna var mr a hugsa hefi g betur hlusta arna um ri? Og svari er; nei v ef g yrfti a snatil baka myndi g engu breyta heldur bara njta hvers dags aeins betur og sa mig rlti minna. v eftir muna standa verkin snileg, svo vissulega hefi geta veri vari a eiga snyrtilegtbkhald upp hillu ea hafaframkvmt faglegt eftirlit me rum, jafnast ekkert vi varanleg minnismerki.

a er gott a eiga flaga sem leyfa manni a steypa af og til sr til samltis, eir urfa allavega ekki rktina ungu mennirnir til a halda sr formi.


slenski torfbrinn - hsagerarlist heimsmlikvara

Lnguur en komst tskua tala um umhverfisvernd, byggu slendingar umhverfisvn hs n ess a vita af v. ldum ur, ngrannalndum, voru torfhs fyrir sem ekki hfu efni ru en slandi voru au notu gegnum aldirnar af allra sttta flki. svo a a hafi ori mins seinni t a tala niur torbinn me mltkjum eins og "a skra aftur moldarkofana" er torbrinn vitnisburur um slenska byggingarlist sem hefur vaki athygli og talin eiga erindi heimsminjaskr.

Hinn slenski torfbrraist t fr langhsunum, norur-evrpskri byggingarhef, sem fylgdi landnemunum er eir nmu hr land. Eins og nafni gefur til kynna er torf meginefni bygginganna. Timbur var nota grindina og klningu innanhss en torfvar nota til a mynda veggi og ak. Stundum voru steinar notair samt torfinu veggi og steinskfur voru stundum nttar undir aki.

Ef a er hgt a eyrnamerkja byggingalist srstku landi ea j rum fremur, er a egar byggt er r byggingarefninu sem er stanum ogme hugviti banna. essu sambandi er rtt a hafa huga or alumannsins Sveins Einarssonar torfbjahleslumeistara fr Hrjt;"a er bara ein srstk afer sem hefur gilt hr eins og annarstaar, a er a byggja r efninu sem er stanum".

Einnig er rtt essu sambandi a rifja upp or heimsmannsins Halldrs Laxness, sem einn slendinga hefur hloti Nbelsverlaun; "Tilgerarlaus einfaldleiki er mundngshfi hverju listaverki, og a hvert minnsta deili jni snum tilgng me hversku. a er einkennilegt hvernig flk ljtustu borg heimsins leitast vi a reisa hs sn svo rambyggilega, eins og au ttu a standa um aldur og vi. Mean var til slensk byggingarlist var aldrei siur a byggja hs til lengri tma en einnar kynslar senn, - en daga voru til falleg hs slandi."

Undanfarin fjgur r hefur essi rammslenska byggingarhef fanga huga minn ann htt a g hef varla lti fara forgrumtkifritil a kynna sr gamlatorfbi ar sem g hef veri fer. Mest s g eftir hva g lt framan af vi"moldarkofa" mltki villa mr sn. ri 2013 vann g part r sumri vi a koma steinum gamla veggi samsks moldarkofa N.Noregi. Vi vinnu kviknai huginn hinni slensku arflei. Undanfarin 4 r hef g heimstt margan torbinn og tftarbroti eins og hefur mtt greinahr sunni. Myndavlin hefur oft veri me fr og tla g n a gera ltillegagrein fyrir essu hugamli.

Glaumbr -Skagafiri

IMG 3265

Gamli brinn Glaumbvar frilstur ri 1947. Samar flutti sasta fjlskyldan r bnum. Gamli brinn tilheyrir hsasafni jminjasafnsins en Byggasafn Skagfiringa hefur hann til afnota fyrir sningar. Hsin hafa stai bjarhlainu meira en 1000 r ea allt fr 11. ld en tali er a brinn hafi ur stai tninu austan vi bjarhlinn. Glaumbr er me veglegri torfbjum landsins og hefur fr aldali talist til hfingjasetra. Gurn orbjarnardttir og orfinnur Karlsefni eignuust Glaumb eftir farsala Vnlandsfer. ar bj eftir au Snorri sonur eirra sem er fyrsta evrpska barni sem sgur fara af a hafi fst meginlandi Amerku. Varveisla Glaumbjarer ekki sst slandsvininum Mark Watson a akka, en hann hafi gefi200 sterlingspund til varveislu hans strax ri 1938.

IMG_3271

Glaumbr er sennilega torfrkasti br landsins, v varla er grjt a finna Glaumbjarlandi. Brinn er v gott dmi um hinar msuaferir vi a ba til byggingarefni r torfi s.s. klmbruhnausa, sniddur og strengi sem bundu saman vegghleslurnar.

Burstafell - Vopnafiri

IMG_3720

Burstafeller einnaf fegurstu torfbjum slandi. Srstaa bjarinsfelst a miklu leyti v hversu glggt hann milar breyttum bskapar- og lifnaarhttum flks allt fr v fyrir 1770 til ess er htt var a ba bnum ri 1966. Sama ttin hefur bi Burstarfelli tplega 500 r. Brinn telst til betri bja enda var setur sslumanna a Burstafelli ldum ur.

IMG_3708

Burstafellsbrinn snir vel hva strengurr torfi bland vigrjt var algeng byggingarafer austanlands, en lti umklmbruhnausa. Bi var bnum fram sjunda ratug 20. aldar og tk hann breytingum samkvmt tmanum t.d. er brujrn undir torfekjunni.

Galtarstair fram - Hrarstungu

IMG_3623

Galtastum framer ltill torfbr fr 19. ld af svokallari Galtastaager, sem hvorki telst til sunnlenskrar n norlenskrar gerar torfbja, heldur rtur fornri ger og sta ess a bastofa liggi samsa rum framhsum, snr hn, torfkldd, samsa hlai. Brinn erme svokallari fjsbastofu. Bastofulofti var yfir fjsinu og ylurinn af knum nttist til hshitunar. Brinn er vrslu jminjasafns slands og velurjminjasafnia kalla byggingarstl bjarins "svokallaa Galtarstaager" m tla a essi hsaskipan hafi veri algeng bjum aluflks Austurlandi, ea svoklluum kotbjum. Byggingarstllinn var t.d. mjg svipaur urarstum Eyvindarrdal.

IMG_3618

Galtastair eru Tungunni u..b. 15 min. akstur fr Egilsstum. Brinn er lokaur almenningi og v ekki hgt a komast inn hann. a vri verugt verkefni a geraGaltastaabinnsningarhfan srstu hans vegna. fastgamla bnum er nrra hs sem bi var ar til bsetu Galtastum lauk fyrir nokkrum rum. Nokkur stk tihs r torfi eru nmunda vi binn.

Laufs - Eyjafiri

IMG_5146

Bsetu Laufsim rekja allt aftur til heini en elsta hluta gamla bjarins sem n stendur er tali a su viir allt fr 16. og 17. ld. Brinnkemur vi sgu skmmu eftir a sland byggist og ar hefur stai kirkja fr fyrstu kristni. kalskumsi var hn helgu Ptri postula. Sasti presturinn sem bj gamla bnum, sra orvaur ormar, flutti ri 1936 ntt prestssetur. Laufs hefur v talist til hfingjasetra og algengt var a tuttugu til rjtu manns vru til heimilis Laufsi, v margt vinnuflk urfti til a nytja essa grurslu kostajr.

IMG_5153

Bjarhsin Laufsi eru bygg r torfi og grjti. ar m sj listilega fallegt handverk s.s. klmbruveggi samanbundna me streng. Matjurtagari haganlegafyrirkomi inn milli hsannaog hlai fyrir me grjti.

Snautasel - JkuldalsheiiIMG_1830

Snautaselvar byggt Jkuldalsheii 1843. Bi var bnum heilald. Flutt var r bnum ri 1943. ri 1992 lt Jkuldalshreppur endurbyggi bjarhsin. ar er n rekin ferajnusta.Flestir slendingar og margir erlendir adendur HalldrsKiljan Laxness ekkja sguna um Bjart Sumarhsum skldverkinu Sjlfsttt flk. Hn lsir lfsbarttu sjlfsts kotbnda afskekktri heii. Margir telja a fyrirmynd sgunnar s komin fr Snautaseli, v ar tti Halldr ntursta rija ratugi 20. aldar.

IMG_3884

Brinn Snautaseli er lifandi dmi um tsjnasemi sem urfti til a byggja hsfjarri mannabyggum. ar vihafi Sveinn Einarsson fr Hrjt orin "a er bara ein srstk afer sem hefur gilt hr eins og annarstaar, a er a byggja r efninu sem er stanum",egar hann endurbyggi binn samt ungdmnum Jkuldal.

Lindarbakki - Borgarfiri eystra

IMG_3723

Lindarbakki er lti torfhs, upphaflegabyggur sem urrab rtt fyrir aldarmtin 1900. Bi var hsinu fram undir lok 20. aldar en n er a sumarbstaur. Sennilega er etta eitt mest ljsmyndaa hs Borgarfiri.

IMG_3733

a m segja a hsi beri slenskri hsagerarlist vitni fleirien einn htt. Auk ess a vera r torfi eru stafnar ess brujrnsklddir.

Skgar - undir Eyjafjllum

IMG_4478

Gamli torbrinn a Skgum samanstendur af krossbyggu fjsi fr um 1880, skemmu fr um 1830, bastofu fr um 1850, stofu fr um 1896 og svefnherbergifr 1838. Brinn er hluti af byggasafninu Skgum. Gmlu hsin voru endurbygg 1968 og hafa fr eim tma veri einn megin ttur safnsins a Skum. Byggasafni Skgumer strt og miki safn. ar er m.a. samgngusafn ar sem m skoa gamla bla.

IMG_4489

bjarhsunum Skgum sst vel hva grjt spilar strt hlutverk sunnlenskum torfbjum. Undir torfi kunum er steinhellum raa til a gera au vatnsheld, sem var algengt sunnanlands mean hrs var oftar nota undir torf aki og au tt me kamykju ef me urfti ar sem vertta var urrari.

Hof - rfum

IMG_4723

Hofskirkjavar reist 1884, sasta torfkirkjan sem var bygg eftir hinu gamla formi. Hn er ein sex torfkirkna, sem enn standa og eru varveittar sem menningaminjar. Hn er jafnframt sknarkirkja rfinga. jminjasafni lt endurbyggja kirkjuna ri 1954.

IMG_4713

Kirkjugarurinn, sem umlykur Hofskirkju er ekki sur athyglisverur, me llum snum upphleyptu leium annig a garurinn stendur mun hrra en umhverfi kring. Engu er lkara en a ar hafi veri jarsett gegnum tina grf ofan grf, annig a kirkjan komi til mehverfa ofan svrinn.

Hrtshll - undir Eyjafjllum

IMG_4450

Manngerir hellar eru va Suurlandi, vita er um htt anna hundra manngera hella syra mean aeins er vita um fjra nyrra. Hrtshellir einn af eim merkari, framan vi hann er hlai fjrhs r torfi og grjti. Inn af v eru tveir hellar hggnir mbergi. Str hellir sem notaur er sem hlaa og er um 20m langur. Annar ltill gengur vert ann stra og er kallaur Stkan. Dr. Walter Ghel rannsakai Hrtshelli ri 1936 og komst a eirri niurstu a ar hefi veri heii hof. Ristir hafa veri krossar hellin sem bi geta vsa tilheiinna og kristinna tkna.

Freyskt hs - Kunoy

IMG 1835

etta hs gekk g fram Kney snemma sumar. Freyingar hafa nota grjt veggi og torf k hsa gegnum tin. Mikinn fjldi esskonar hsa m finna uma allar eyjarnar, jafnvel heilu orpin. mrgum eirra er enn bi en etta hs er sennilega nota sem sumarhs.Freyingarhafa lagt mun meiri rkt vi a varveita byggingarsgu sna en slendingar.

Vilgesvrre - Troms

IMG_1087

Til gamans lt g fylgja me litla kofann Blfjllum N.Noregs sem var til ess a huginn torfbnum kviknai.etta er Samaskur torfbr sem Samarnir kalla Gmma. Vilgesvrra var b smu fjlskyldunnar 90 r samtmis heiarblunum Jkuldalsheiinni. Bset hfst ar af smu stum og heiarblum slands .e.a.s. vegna skorts landni. Vilgesvrre er n Samskt safn.

IMG_1082

Upp Blfjllum, Vilgesvrre upplifi g reynslu a gista torfb vsfjarri mannabyggum. n rafmagns, rennandi vatns og allra ntmaginda. Vatnsbli var tnftinum nean vi binn, eldavlin var gmul viareldavl og moldarglf framhelmingnum en ilju vistarvera ar sem var sofi og elda.

a vri hgt a segja svo miklu meira um torfbina, en suma eirra hef g aeins tt kost a skoa a utan. eir sem eru opnir almenningi eru yfirleitt sfn. eir eru oftar en ekki stt fullir af erlendum feamnnumog egar inn er komier ar heil verld annars tma, en hr lt g staar numi.


Breyttur lfstll

eir Kjartan og Wallevik koma inn a a msarmismunandi stur geti veri fyrir mygluen hvers vegna hn var af faraldri slandi er eim rgta.

Vinnuflagiminn sem hefur unni vi hsbyggingar og vihald vinaalla virai hugmynd, vi litla hrifningu vistaddra, a myglahefi ekki veri vandaml hsum fyrr en htt var a reykja innandyra. a skildi ekki vera a hann hefi eitthva til sns mls, v meiriloftrsting fylgdi reykingunum.

Eins m nefna a n tmum fer flest flk sturtu einu sinni dag og v fylgir mikill raki innandyra. En fyrir nokkrum ratugum var laugardagur hinn heilagi badagur.

svo a b hafi veri stundu af flestum um langa hr oftar en einu sinni viku hefur mislegtbreyst til dagsins dag v sambandi. T.d. eru flestir sturtubotnar sjlft glfi, jafnvel timburglfum.

ur var notast vi vatnstt bakr og sturtuklefa me botni, sem ttu erfiari umgengni. Frgangur glfniurfalla er t.d. annar og lakari slandi en Noregi.

Einnig m nefna a a allur vottur er n ori urrkaurinnandyra sta ess a blakta ti snrum. svo a urrkarareigi a vera a fullkomnir a eir skili rakanum fr sr rttan sta ekkja sjlfsagt flestir hva ungt og rakt lofti getur veri vottaherberginu.

Hrer minnst fleiristur fyrir myglu sem sjaldan er tala um


mbl.is Blmabei getur valdi myglu innandyra
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Undir grnni torfu tndist tminn

IMG 1455

a er stundum sagt um tmaskin Freyingaa ar s valt ngur tmi og ef eir veri dagrota komi bara meiri tmi morgun. Dagskr landans er llu strekktari svo a Bjartmar hafi fyrir skemmstu sungi um "fltta undan framtinni sem ftur toga burt eitthva til baka, aftur fyrir upphafi ar sem af tndum tma er af ngu a taka" um lei oghann bau landann "velkomin bsan", egar allt virtist stefna a leita yrfti reynslubanka Bjarts Sumarhsum.

Eftirminnilegt er a Freyingarhikuu ekki vi a lna slendingum strf mean hinar frndjirnar veltu vngum samt alja gjaldeyrissjnumyfir v hvernig mtti koma bndum fjrmlaverkfri sem kennd var vi trsarvking. ti hinum stra heimi tti etta nttrulega ekki gfulega fari me f hj frndum vorum Freyjum, en eir sgu bara a gfur og gska yrftu ekki endilegaa fara saman. Skilyrislaust bri a hjlpa snum brir ney.

sustu viku frum vi Matthildur mn loksins langra Freyjafer og vorum yfir Hvtasunnuhelgina. etta var nokkurskonar systrafer ar sem vi tengdasynir Slhls fengum a fljta me sem blstjrar Norrnu fr Seyisfiri til rshafnar. essi fer hafi veri dagskr mrg r og m segja a vi skipulag hennar hafi lfsspeki Freyingaveri hf a leiarljsi, um a morgun komi meiri tmi.

Daginn fyrir brottfr ba gur Borgfiringur mig um a skila kveju til allra sem g hitti Freyjum, v ar byggi besta flk heimi, svo vel fannhann hjarta snu gsku Freyinga. Auvita reyndi g a koma kveju hans til skila egar gafst til ess tmi. essi Hvtasunnuhelgi er samt ekki s fyrsta sem g dvel Freyjum v fyrir 33 rum san tti g v lni a fagna sem ungur maur a kynnst essum frndflki okkar, hafi g ri mig vinnu hj dnskum mrarameistara rshfn og var ar fram eftir sumri.

Eftir Hvtasunnuhelgina denn urfti g a tna saman tmu bjrflskurnar r herberginu og koma eim ver hj kaupmanninum niur horni. v vi flagarnir sem leigum farfuglaheimili Verkakvennaflags rshafnar hfum tnt tborgununum okkar miklum gleskap undir grnu torfaki farfuglaheimilisins og ttum ekki fyrir mat, en ng af tmum bjrflskum. egar g hafi sett flskurnar svartan ruslapoka reyndust r allt of ungar til a bera og sttarnirstungust t r sksum pokanum, sem g var a sligast undan. v var a g hnupla hjlbrum rogast me flskupokann upp r.

ekki vri torfrunum fyrir a fara og leiin grei niur vi hverfisbina horninu, var hjli brunum ryga fast. v urfti trleg tk a ta eim niur brekkuna og halda um lei jafnvgi me drmtan farminn. g veit ekki enn dag rmum 30 rum seinna hvort a var fyrir a hafa fjarlgt flskurnar af gistiheimili Verkakvennaflagsins ea lika hjlbrurnar fyrir r,sem var til ess a okkur var ekki vsa dyr, en a hafi mr veri tilkynnt a sti til upphafi ferar, en var aldrei minnst meira eftir a hjlbrunum var skila.

IMG_1928

Kirkjubr; Mrinn til vinstri, Reykstofan fyrir miju og kirkja lafs helga til hgri.

ann stutta tma, sem g vann vi mrverk Freyjum fkk g a taka tt skemmtilegum verkefnum. Eitt af eim var a gera vi vegghleslur kirkju lafs helga Kirkjub og endurkalka hvta veggi hennar. vann g me dnskum og freyskum mrurum og hafi ekki grnan grun um hva merkilegt verkefni var, hva olinmi fyrir svona fornminjagaufi. Enda lei ekki lgnu ar til g var settur nbyggingar verkefni ar sem ungur athafnamaur,Jakub A Dul, byggisinn fyrsta Rmfatalager, ef g man rtt. Auk essa vann g vi a banka steinhellur niur stttar og blasti tryggingaflags.

a var ekki fyrr en mrgum rum seinna sem g uppgtvai hversu srstakt verkefni var Kirkjub. ar eru tvr eldgamlar kirkjubyggingar, a er kirkja lafs helga sem er sg bygg 12. ld og dmkirkja Magnsar sem er daglegu tali kllu Mrinn bygg um 1300, en s bygging komst aldrei undir ak. Sustu r hefur veri unni a vigerum hleslum Mrsins. Einnig er Reykstofan Kirkjub, sem er bygg kringum 1100 og talin eitt elsta timburhs heimi sem enn er notkun.

IMG_1915

egar steinar losna hlnum veggjum Mrsins, lafskirkju og Reykstofunnar Kirkjub, er gert vi me v a raa fltum smsteinum milli eirra kalk-mrblndu til a festa snum sta. etta er miki olinmisverk og hefur viger veggja Magnsar kirkju teki mrg r.

Auvita voru gmlu stairnir mnir skoair ferinni. Kirkjurnar Kirkjub voru snum sta, meir a segja voru hellurnar enn stttunum og blastunum rshfn. En egar komi var gmlu gtuna mna reiknai g me a hjlbrurnar vru undir skrifstofuglugga verkakvennaflagsins, en ar br mr heldur betur brn. Gamla notalega svarta timburhsi me torfakinu, ar sem hgt var a opna kvistgluggann t grna grasekjuna til a reykrsta herbergi, var horfi. ess sta var komi ntskubarhs og engin merki sust um hjlbrur, ekki einu sinni svrt hjlfrin malbikinu, hva glerbrot ea tgjuraf svrtum ruslapoka. Og litla bin niur horni orin a b.

Annars er a heilt yfir svo Freyjum a engu lkara er, en a egar jartan var flutt til slands um ri, og hr notu rangursrkan htt vi a jafnabyggingasguna vi jru, hafi hn algerlega fari fram hj Freyjum og a helvti er varla hgt a minnast grtandi. ar m finna heilu orpin enn r torfi og grjti, meir a segja er bi mrgum essara hsa.

Hvernig myndi t.d. rshfn lta t ef hn hefi fari gegnum sama Dubai drauminn og Reykjavk? vru grnu torfkin n komin undir malbik og ar vru svartir turnar klddir gler og innfluttar flsar, sem teygu sig upp okuna. a vru dapurlegskiptimia vi lflegangamla binn, sem geymirsguna til dagsins dag. Vi skulum vrtt vona a a s ekki bara vegna ess a Freyingarvita a morgun komi meiri tmi, sem eir hafa ekki enn rst jartuna eins og tmatrekktir frndur eirra sgueyjunni.

IMG_1922

Mrinn, ea dmkirkja Magnsar Kirkjub

IMG 1893

Gtumynd fr rshfn

IMG_1884

Gtumynd fr rshfn

IMG_1861

inganes rshfn, stjrnarr Freyja

IMG_1968

orp Hsavk Sandey

IMG 1835

Freyskt hs Kney

IMG_1634

Saksun

IMG_1590

Br Vogey

IMG_1737

Stttar rshfn

IMG_1908

Hfundur fornum slum


Byggingar bndum brkratsins

a brst ekki a vorikom me trukki nju tungli ann 24.sasta mnaar. Einhvern veginn er a alltaf annig vormorgnumegar sl skn heii og fuglasngur fyllir lofti kviknar framkvmdarin, jafnvel hj gmlum safnvkingum. Hr rum ur hefu svona ljfir vordagar ekki veri ltnir fara forgrum, steypihrrivlin hefi veri rst og byrja a byggja. svo a g vinni vi smu in og ur, ar sem plskir vinnuflagar mnir sj nori um a gera a skemmtilega, er v ekki lengur svo fyrir a fara a framkvmdaviljinn, steypuhrrivlin og vinnuafli dugi til a byggja hs. N sem aldrei fyrr hefur allt veri niurnjrvame reglugerarfargani.

Plverjar hafa hirt flest skemmtilegustu strfin fr slendungu n ess a landinn hafi heilaburi til a fatti a, innihkandi rgnegldurfyrir framan tlvuskjinn vi a koma heim og saman exele skjali hvernig skuli fara a v a gera hva sem erarvnlegt fyrir fjrfesta. Einagnveginntekst samt a f tkomuna hvernig svoleiis hsnihentarungu flki sem srvantar hagkvmt hsaskjl. llum essum vandrum samfara arf langsklagenginn landinn a greia af nmslnunum og er v eina leiin til a halda sj a tba regluverkia flki a hfi srstaklega vel borgari menntun, alls skildri ekkingu hsbyggingum. annnig regluverkrur svo rslitum um hvort hs verur byggt.

N dgum dugir hreint ekki a eitt a f morgunnbjartahugmynd og hafa vilja til a hrinda henni framkvmd egar skalbyggjahs. ar duga ekki einu sinni byggingarmeistarar, samt teikningum arkitekta og verkfringa, hva a lin ein ngi eins og denn. Nei, n arf ar a auki byggingastjra sem m ekki vera sami maurinn og byggingameistarinn, ryggisfulltra, tryggingaflag og utan um allan pakkann skal haldi me gaeftirlit sem votta er af skounarst og allur heilipakkinn verur a hafa fengi samykki fr Mannvirkjastofnunrkisins.

Marteinn Mosdal - hva?

Tryggvi Emilsson segir fr v egar hann byggi fyrir rmum 90 rum barhs yfir sig og Steinunni konu sna Glerrorpi vi Akureyri. En hann hafi upphafi hugsa sr a notast vi aldagamla afer Bjarts Sumarhsum.

Allt st sem fair minn hafi sagt brfi um byggingarlina og eins a a reisa mtti torfb v landi. En egar norur kom sndist mr a ekki hfi lengur a byggja barhs r torfi og grjti og eins tt flestir kofar ar kring vru torfbir og ar me hs fur mns. Fylltist g n strhug og strilti og kva a linni skyldi rsa steinhs. Engan urfti a spyrja um tlnur ea efnisval, hva tlit ess sem byggt var, allt var frjlst og v hfst g handa n tafar, keypti mr malarreku og haka og grf fyrir grunni a steinhsi, af engum lattur ea hvattur.

Ekki urfti djpt a grafa ar sem hsi var byggt hrum mel en mlin, sem g mokai upp r grunninum, var svo hrein steypuml a hn var mr gulls gildi. g leit hljum augum til rinnar sem rann arna framhj og hafi skili essa ml eftir urru fyrir nokkrum ldum svona hreina og hfilega sandborna steypuna. essi ml geri mr glatt sinni og a fu dgum umlinum gekk g ofan Eyri me aurana mna vasanum, keypti mr timbur hj Siguri Bjarnasyni og sement Grnu og flutti allt einni fer heim melinn. Eftir essa verslunarfer tti g hallaml, hamar og sg og vann eins og kraftar leyfu vi uppsltt og flekasmi. San hfst steypuvinna, g st einn a verki, blandai saman sementi og ml og vatni r Glernni og steypti. var dlti gaman a lifa egar essum fanga var n enda skein sl yfir Slutindum og fannst mr a gs viti.

g fr upp klukkan fjgur hvern dag og vann mig eins uppgefinn og ttaugaan eins og maurinn me lfkonuspkina forum, en timburstaflinn hrkk til uppslttarins og a viku liinni var g farinn a moka ml og undirba steypuvinnu, san var hrrt og steypt dag eftir dag anga til mtin stu landafull af steypu, tuttugusentmetraykkir veggir, a voru mrg handtk og enn fleirisvitadropar. (Tryggvi Emilsson-Barttan um braui bls 122-123)

svo a vi flagarnir Djpavogi hfum ekki urft a hafa a frumkvi til a bera a byggja steinsteypt hs eftir a hafa ekki ekkt anna en torfbi var enn hgt a hrinda hsbyggingu framkvmt hagkvmanhtt sustu ratugum 20. aldarinnar. A v leitinu var byggingaaferin ekk torfb, a vi notuumst miki vi heimafengi sinni trust mynd, a er eigi hugmyndaflug, afl og mlina, sem lv sem nst undir ftunum.

En ess ber ageta a eim tmavorum vi lokair inni verndarsvi eins og sustu Mhkanarnir, fugt vi a ar sem starfsleyfi steypustva boi vinnu-, heilbrigis og nefndu a eftirlits voru farin a geraafdalmennsku hgt um vik.


Sj sinnum a sagt er mr

IMG_0184

r frttir sem treka berast af hsnisvanda flks eru yngri en trum taki. Meir a segja hefur ingkona nlega lst raleysi vi a komast undir eigi ak rtt fyrir a hafa htt eina og hlfa milljn mnui.

Hvernig flk fr a v ur fyrr vi a koma aki yfir hfui virist ekki eiga vi n dgum. Reglugerafargan ntmans, me llum snum kostnai og krfum, virist vera komi a stig a ekki er neinum meal Jni mgulegt a byggja.

IMG_0192

Leii eirra Mrudalshjna, runnar Vilhjlmsdttur Oddsen og Stefns Jnsonar

Tilefni essara vangaveltna eru a sumar sem lei var sning Slturhsinu Egilsstum, Menningarmist Fljtsdalshras, um sundjala smiinn Jn Stefnsson Mrudal. Jn Mrudal var engin meal Jn og vlai ftt fyrir sr.

g hafi hugsa mr a gera essari hugaveru sningu skil hrna sunni, en finn ekkert af v efni sem g var bin a via a mr og hef ar a auki glata flest llum myndum fr sumrinu 2016 tlvuhappi.

v ver g a gera essari merkilegu sningu ruvsi skil en g hafi hugsa mr og er efst huga kirkjan sem hann byggi Mrudal. v a vafist vel a merkja ekki fyrir Jni a koma sr upp kirkju, frekar en aki yfir hfui. Kirkjuna byggi hann me eigin hndum fyrir eigin reikning.

IMG_0186

g rakst skemmtilegt vital vi Jn youtube ar sem hann lsir v fyrirStefni Jnssyni frttamanni hvernig og hvers vegna hann byggi kirkjuna. Jn var einnig listamaur og mlai altaristfluna sjlfur auk ess a sma rammann utan um hana. Hann fkk svo biskupinn til a vgja kirkjuna.

essu rstutta vitali lsir Jnessu auk ess a syngja lj og lagumHallgrmPtursson. Seinni hluti vitalsins er vi annan hfingja austanlands sem vandar ekki hagfringum kvejurnar og gtiumruefni eins haf veri dag og fyrir tpum 60 rum.

Ps. eir sem hafa huga a heyrahvalistamenn dagsins dag gera mesng Jns Mrudal m smella ettaremix hr.


Vandamli er verkfrin og verttan

a er gott til ess a vita a verkfristofurnar eru farnar a gera sr mat r myglu og vonandi verkfrin eftir a gangast ar vi byrg.

a er margt til mli Rkhars Kristjnssonar svo a full mikil einfldun sa einskora vandamli vi hinn "slenska tvegg". Myglu m reyndar finna flestum hsum enda vri rtt fyrir bana a fora sr t ef engin mygla lifi af gerilsneyddu hsi, v vri eins vst a nstvri komi a eim sjlfum.

En hfu vandinn varandi myglu er a ekki eru vihafar byggingaraferir sem hfa slenskri verttu, sem er eins og flestir ekkja umhleypingarsm og vot. v er rtt a hs hafi ga veurkpu alvegeins og mannflki og a er rtt a betra er a einangra steinsteypta veggi a utan. etta hefur veri ekkt ratugi svo hnnuir og verkfringar hafi oft kosi a lta fram hj essum stareyndum.

San er rtt a geta ess a mygla hefur margfaldast sem vandaml eftir a fari var a nota pappakltt gifs bi vi a kla tveggi a innanveru og milliveggi. essir veggir eru oftar en ekki me tvfldu gifsi og ef kemst raki pappann milli gifslaga verur ar mgnu mygla sem er snileg, en getur valdi flki ama, jafnvel heilsutjni n ess a orskinveri snileg.

Rtt eins og me torfbina, sem jnuu slendingum sund r, leikurverttan og umgengni banna aalhlutverki varandi heilnmi hsa. Torfbrinn gat enst vel 50-100 r inn til landsins noran heia mean vtan og umhleypingarnar vi strndina syra geru a a verkum a endingin var styttri og myglan meiri.

ntmanum hefur verkfrin san tt sinn tt myglu me svipuum htti og umhleypingasm verttan, sem sj m sgu flatra aka slandi.au skjta upp kollinum me vissu millibili, a v a virist vegna ess eins a sigldumhnnuum finnst fallegt eyimrkinni, v ekki er gri reynslu fyrir a fara af fltum kum slenskri verttu.

a m segja a Vilhjlmur Hjlmarsson fyrrverandi menntamlarherra hafi hitt naglann hfui varandi slenskar byggingaraferiregar hann sagi;" svo Bakkabrur hafi stunda mgnu heimskupr hefi eim aldrei dotti hug a setja flt k hsin Bakka".


mbl.is Vandamli er hinn slenski tveggur
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband