Frsluflokkur: Hs og hbli

jkirkja sund r

IMG_5392

Sumari 1901 fr Daniel Bruun um Austurland, stundai fornleifarannsknir og feraist um rfin noran Vatnajkuls. Um fer sna skrifai hann ferasgu "Ved VatnajkulsNordland", ar segir m.a. etta;„Stutt var a tmabil, sem slendingar voru grafnir a heinum si, aeins 125 r, v eftir kristnitku alingi ri 1000, var enginn lagur skartklddur haug me drgripum snum, skrauti, vopnum, hestum og hundum.

Eftir a var aeins blta laun stku sta og r og Freyr ltt frar frnir. Kirkjurnar komu sta hofanna og klukkur hringdu til ta, ar sem fjll hfu fyrr bergmla baulan og gnegg bltpeningsins. En jafnvel tt satrin gamla hefi annig – af stjrnmlalegum skynsemisstum – opinberlega viki fyrir hinum nja milda si, rkti engu a sur andi vkingatmans meal ess strilta, straglaa flks, me blhefndina ndvegi, en lg smdarinnar lituust hugsunarhtti vkinganna.

voru hr hetjur er du gfugan daudaga me sver hendi og vi hli eirra og eim jafnftis jflaginu stu frjlsbornar konur. Vi ekkjum etta samflag nr eingngu af sgunum, v far fornaldarminjar hafa fundist, er varpa ljsi yfir essa t.“ (Mlaing 7. Bindi bls 173 / Daniel Bruun – Vi norurbrn Vatnajkuls)

a mlykta sem svo a ekki hafi strax ori miklar breytingar slandi vi a eitt a taka upp hinn "nja milda si", eins og Daniel Bruun kallar kristnitkuna. eftirfr Sturlungald me blhefndum fornaldar og a henni lokinni fru biskupar landsins me vldin svo til skoru. Sustu tveir Hla biskupar kalskumsi voru eir Gottsklk Nikulsson og Jn Arason. Gottsklkfkk viurnefni "grimmi", af honum frs jsaga a hannhafi teki upp svartan galdur ttaan aftan r heini til a afla kirkjunni eigna. Um Jn biskup Arason og syni hans var sagt hi forn kvena; - "xin og jringeyma best".

IMG_2816

Msakmynd af Jni biskup Arasyni Hlakirkju. Jn erstundum talinn sasti slenski hfinginn af gmlum si

eftir siaskiptin seinni um 1550 m segja sem svo a gfugur daudagi hafiendanlega aflagst slandi, en tk rkisvaldi vi af kirkjunni a framfylgja siferilegri lagatlkun, oggeri a me snum Stradmi og Drekkingahyl. var teki upp adrekkja konum sem eignuust brn utan hjnabands ogkarlmen hlshggnir, auk ess sem teknar voru upp galdrabrennur 100 rum eftir a r fru hamfrum Evrpu. Danska rkisvaldinu tti flesttil ess vinnandi a sia landsmenn, og gekk mun lengra en hinn "nji mildi siur" fr v ri 1000. N ttu slendingar ekki lengur til neinna innlendra hfingja me mls sn a leita.

skrifum Brunn um sland m bi sj hva honum tti vnt um land og j, auk metanlegs frleiks sem hann safnai vtt og breitt um land. egar hann feraist um landi rannskanaferum snum skrifai hann einnigpunktaum a sem honum ttisrstakt, sem hann birti sar blaagreinum og bkum. bkunum slenskt jlf sund r, sem bkatgfa Arnar og rlygs gaf t ri 1987 um slandsferir Bruun, er lsing hans sunnudegi Skagfirskri sveit ri 1898.

„ sunnudgum liggur ll vinna niri nema bjarga urfi heyjum. Orf og hrfur eru lg upp hskin. Flki fer betri ftin, hestar eru sttir haga og slair og san er rii eysirei til kirkjunnar. Konurnar reia minnstu brnin keltu sinni, au, sem eru gn stlpari, eru bundin sul, en strri krakkarnir ra einir, strkarnir stinga tnum staalarnar, egar eir n ekki stunum.Hundarnir elta.

Hpar koma randi fr hverjum b og fari er yfir stokka og steina, r og lki, en allir stefna til kirkjunnar. Hestunum er stungi inn hestartt, semer flestum kirkjustum, og ar ba eir yfir messutmann. Flki kemur yfirleitt snemma til kirkjunnar, v margt arf a gera ur en gujnustan hefst. Um margt er skrafa og skeggrtt, eldra flki spyr frtta og rir heyskaparhorfurnar, en unga flki leitar hvort anna uppi, og eru ar gefin heit, sem binda alla vi mean reika er milli grasi grinna leia og hrrnandi krossa kirkjugarinum. ur en konurnar ganga kirkju fara r inn b til a kla sig r reiftunum og skipta reihattinum og litlu skotthfunni, sem fest er hri, og jafnvel, ef eitthva miki er um a vera, a klast htarbningi. - Akomumenn eru spurir spjrunum r, hvaan eir komi, og hva eir su a gera, hvert eir tli, hvar eir hafi fengi hesta o.s.frv. og auvita verur a gefa grei svr vi llum spurningunum.

En n gengur presturinn fram og heilsar kirkjugestunum ur en hann fer og klir sig hempuna, og svo er klukkunum hringt, - Presturinn gengur kirkju fylgd mehjlparans. Karlar sitja hgra megin kirkjunni en konur til vinstri. Jafnskjtt og konurnar setjast lta r hfi og halda hvtum klt fyrir andlitinu og gera bn sna. Va er lti orgel, sem einhver r sfnuinum leikur , en tt ekkert s hljfri hljmar sngurinn vel. Oft syngja ungar stlkur kr og leia snginn, allar eru r smekklega klddar fallegum bningum. Daginn ur hefur maur ef til vill mtt eim vinnuftum vi rakstur tninu me flaksandi hr, ea ltinn klt bundinn um a hnakkanum, stuttum pilsum og mrauum, grfgerum sokkum, sem bundnir eru fyrir nean hn me lum. r ganga ruggar og djarfar til vinnunnar og hoppa lipurt og ltt yfir polla og skuri skinnskm snum.

Stundum er kirkjugestum veitt kaffi, og oft drukki bastofunni.

En egar llu essu er loki, stga kirkjugestir aftur hestbak og ra brott sm hpum. Piltarnir lta spretta rsklega r spori, en ungu stlkurnar hoppa fimlega sulinn og fylgja eim hiklaust eftir.

Sunnudagskyrrin hvlir yfir sveitinni. Ekkert brnsluhljheyrist, engar heybandslestir ferinni, og engir lestarmenn lei r kaupsta, einungis glair hpar flks heimlei fr kirkju sinni. Varla er hgt a sj a grasi aki gmlu kirkjunnar brist golunni og enn sur leiunum kirkjugarinum, ea bjarakinu, ar sem hundurinn liggur eins og hann s veri. okuhnorar hylja fjallstindana, en slin ljmar yfir engjunum og nni, sem bugast eftir dalnum, og hn skn bina, en blir reykirstga upp fr eim, og ti vi sjndeildarhringinn er hafi bltt og vtt.“. (sl. jlf I bindi bls 36-37)

IMG_2732

Prdikunarstll Vimrarkirkju og "hivirulega kirkju inni". byrjun 18.aldar bannai Jn biskup Vdalnprestum a tala blaalaust r rustl og ess vegna a vera gluggi ekjunni ofan vi prdikunarstlinn llum torfkirkjum svo presturinn geti lesi stlruna. Sagt var a einn prestur hafi skrifa biskupi og spurt hann hva tti a gera ef hundur kmi upp kirkjuaki, sem ekki var algengt mean messu st, og settist ar gluggann. Biskup svarari "sigau, blessaur sigau, og seppi mun fara"

Til a gefa rlitla innsn taranda ess tma sem Bruun var fer er hr gripi niur bkurnar slenskt jlf. Hruna spuriBruun sra Steindr Briem um siferisstandi og hvort a vri ekki lgu stigi, ar sem konur og karlar svfu smu bastofu og afklddust hvert annars augsn, en presturinn sagi a vaninn geri a a slkt hvorki vekti hneykslan n sti kynhvtina. „ prestakallinu fast 12-14 brn rlega, en ekki nema eitt skilgeti anna hvert r ea svo“.

Snilegt er a Bruun ykir miki til presthjnanna og heimilisflks Hruna koma,,, „Briemsttin er mikils metin og hrifamikil slandi. En dlti kemur a einkennilega fyrir sjnir, hvernig fjlskyldan umgengst heimilisflki daglega, t.d. sefur dttirin bastofunni, og a svo fjlskyldan s meal fremstu tta landsins“.

r athafnir sem fru fram kirkjunum voru auk gujnusta, - brkaup, jararfarir og ferming, sem m segi a daga hafi veri nokkurskonar grunnskla prf ungdmsins sem lauk me a gengi var til spurninga. Sjaldgft var a ungabrn vru skr kirkju v a til ess urfti a reia au hestbaki langar leiir, annig a skrnin fr fram heima bastofunni og v voru skrnarfontar algengir torfkirkjunum.

Brhjn hldu saman heim binn r kirkjunni til brkaupsveislu bastofuna, hi stra sameiginlega herbergi slensku bjanna, ar sem unni var, sofi og dvalist.ar var brarsngin, jafnvel smu r og nnur rm bastofunnar, og henni fddusthjnunum brnin.ar voru hinir ltnu sveipair laki og slmabkin lg yfir brjsti, fyrir kom a lki lgi annig rmi snu yfir ntt bastofunni samt heimilisflki, ur en a var flutt skemmu ar sem a st uppi til jararfarardags.

Hinsta frin hfst heima vi b kviktrjm milli tveggja hesta ar sem lkkistan var reidd til kirkju fylgd heimilismann og eirra sveitunga sem til lkfylgdarmttu egar hn fr fram hj. Eftir lkru prestsins var kistan borin t og ltin sga ofan grfina kirkjugarinum vi kirkjuvegginn. Stundum kraup allt flki kn mean moka var ofan grfina. Hver og einn signdiyfir hana ur en gengi var brott.

IMG_4713

Kirkjugarurinn, sem umlykur Hofskirkju rfum, me llum snum upphleyptu leium, annig a garurinn stendur mun hrra en umhverfi kring. Engu er lkara en a ar hafi veri jarsett gegnum tina grf ofan grf, annig a kirkjan komi til mehverfa endanum ofan svrinn

Daniel Bruun var samla Nbelskldinuum a a hsageralist torfkirknanna, sem rekja mtti allt aftur sguld, hefi veri mun fegurri og htlegri en kirknanna sem eftir komu, semBruun taldi skorta allan svip byggingarlistar ef mia var vi torfkirkjurnar, jafnvel svo a ekki hefi veri hgt a ekkjar fr rum gripahsum egar komi var fyrstu bjarhlai. Enannig komst Nbelskldi a hnitmiuu ori, eins og honum einum var lagi, umbyggingasgulegt gildi gmlu jkirkjunnar r torfi;

„Tveggja slenskra bygginga er oft geti erlendis og fluttar af eim myndir srritum um jlega byggingalist. nnur er Vimrarkirkja. g held a a s ekki of djpt teki rinni tt sagt s a arar kirkjur slandi su tiltlulega langt fr v a geta talist vermtar fr sjnarmii byggingarlistar. Vimrarkirkjan litla er okkar Pturskirkja – ar sem hver rmmetri ber sr innihald annig a viruleiki hinnar litlu frumstu byggingar er tt vi sjlfar heimskirkjurnar, tt sjlft kirkjuinni s ekki strra um sig en ltil setustofa og vergildi byggingarinnar komist ekki til jafns vi meal hesths. , , - og tt vgindin klmbruhnausunum su reglulegri sumum heyhlum Skagafiri, og fjrhsum, hef g enga kirkjuveggi s fegurri Norurlndum.“

Enn m finna slandi nokkrar torfkirkjur. r smu og Daniel Bruun rannsakaiegar hann var ferum um sland, sem tti hug hans allan um ratuga skei. essar kirkjur hafa veri varveittar sinni upprunalegu mynd og eru metanleg jargersemi svo a str eirras ekki mikil, og efniviurinn langtfr v a slaga a sem arf meal hesths, er enn ann dag dag vandfundnir fegurri kirkjuveggur.

IMG_2728

Vimrarkirkja, s sem Halldr Kiljan Laxness vildi meina a vri eitt merkilegasta hs slandi. Eins m segja a einn frgasti slmur sem ortur hefur veri slenska tungu hafi ar ori til, en hann er "Heyr himna smiur" eftir Kolbein Tumason Vimri, hrashfingja Skagfiringa Sturlungald, slmurinn er jafnframt talinn elsti varveitti slmurNorurlanda

IMG_2833

Saurbjarkirkja Eyjafiri er gott dmi um hvernig kirkjuklukkumvar fyrir komi stafnili. Eins voru kirkjuklukkur stundum hafar innandyra, ea sluhliinu og einnig var einstku sta srstakt klukknaport ngrenni kirkjunnar, einfaldleikinn ri

IMG_4705

Hofskirkjavar reist 1884, sasta torfkirkjan sem var bygg eftir hinu gamla formi,um aldamtin 1900 hafi byggingtorfkirkna veri bnnu slandi. Hn er ein sex torfkirkna, sem enn standa og eru varveittar sem menningaminjar. Hn er jafnframt sknarkirkja rfinga. jminjasafni lt endurbyggja kirkjuna ri 1954

IMG_4525

Bnhsi Npssta er tali reist um mija 19. ld, eftir umfangsmiklar breytingar eldra hsi. Npssta var kirkja, sem mldaga fr 1340 er kennd vi heilagan Nikuls. Kirkjan virist hafa veri vel bin fram eftir ldum, en halla tk undan fti seinni hluta 16. aldar. Upp r 1650 var bygg n kirkja stanum og er tali a bnhsi s a stofni til r eirri kirkju

Bnahsi  Npssta 1899

Bnhsi Npssta ri 1899, teikning Daniel Bruun


Brinn og bastofan

Stng

Danskur lknir, Edvard Ehelers, kom til slands 1894 til a kanna tbreislu holdsveiki. Niurstur ferar sinnar fkk hann birtar dnsku heilbrigistmariti. a sem Ehlers hafi a segja um rifna slenskum heimilum tku landsmenn illa upp og skuu hann um a vanakka gestrisni slenskrar alu. En hann lsti svo hsakosti hennar, og dmigerri bastofu;

"Hinir litlu rngu bireru a hlfu leyti neanjarar og nlega a llu leyti byggir r torfi. Gluggar eru aeins rum gafli og allir negldir aftur af tta vi vetrarkuldann, v a slendingar bera eigi meira skyn heilbrigisfri en svo, a eir skoa kalda lofti httulegri vin en spillt loft. bastofunni eru 6–8 rm ea strir trkassar, og sofa tveir ea rr hverjum kassa. Flki borar bastofunni, oftast rmunum.

egar komi er inn bastofuna, ar sem flki er inni, gs mti manni efur svo mikill, a hann tlar a kfa mann. ennan ef leggur af mygluu heyi dnum, af sauskinnsbreiumog sktugum rmftum, sem aldrei eru viru, og af hreinindum eim sem berast inn binn af hinum hafandi slensku skinnskm. hreinindunum glfinu veltast brn, hundar og kettir, veita hvert ru bluatlotog – sulli.

ennan ef leggur einnig af votum sokkum og ullarskyrtum, sem hanga til erris hj rikklingsstrenglum og kippum af hrum orskhausum. S vel leita bastofukrkunum munu menn finna lt, sem vagi alls flksins er safna . a er tali gott til ullarvottar."

Og hafi lsing Danska lknisins tt mgandi hblum alunnar gaf lsing Kalifornubans - J. Ross Brown, 30 rum fyrr - prestsbstanum ingvllum, lsinguess Danska lti eftir;

"Presturinn ingvllum og kona hans ba moldarkofum rtt hj kirkjunni. essi litlu murlegu hreysi eru sannleika furuleg. au eru fimmtn fet h og er hrga saman n nokkurs tillits til breiddar og lengdar og minna helst fjrhp hrarveri. Sum eirra hafa glugga akinu, og nnur reykhfa. au eru ll vaxin grasi og illgresi, og gng og rangalar liggi gegnum au og milli eirra. Nest eru kofarnir hlanir r grjti, og tveir kofar hafa bjarburst r svartmluum borum, en hinu er llu saman tildra upp r torfi ogallrahandar rusli og minnir einna helst storkshreiur.

egar inn kemur essi undarlegu hbli, er umhverfi jafnvel enn furulegra en ti fyrir. egar maur er kominn inn fyrir dyrnar einu hreysinu, sem eru svo lgar og hrrlegar, a vart er hgt a hugsa sr, a r su aalinngangur, er fyrir langur dimmur, gangur me steinveggjumog moldaraki. Hliarnar eru skreyttar sngum, sem eru reknir inn milli steinanna, og essum sngum hanga hnakkar, beisli, skeifur, fjallagrasakippur, harfiskur, auk mis konar fatnaar og gruskinna. Gangurinn er laginu eins og hann hafi veri byggur ofan sl blindrar kyrkislngu.

r ganginum, sem er mist breiur ea rngur, beinn ea boginn, liggja svo dyr inn hin msu herbergi. Besta herbergi, ea hsi, v hvert herbergi er einskonar hs, er tla gestum. ru hsi br fjlskylda prestsins einni ks eins og kannur. Eldhsi er einnig nota sem hundaherbergi og stundum sem fjrhs. einu horninu eru nokkrir steinar, og er lagt sprek og suata, og er arna maturinn eldaur. Bitarnir loftinu eru skreyttir pottum og ktlum, harfiski, nokkrum nrpilsum og leifum af stgvlum, sem presturinn hefur lklega tt sku.

sngum torfveggjanna hanga oludunkar, kjtstykki, gamlar flskur og krukkur og mis rigu verkfri, sem notu eru til a rja kindur. Glfi er ekki anna en sjlfur hraunflturinn, en ofan hann hefur myndast hart lag r sklpi og allra handa rgangi. Reykur fyllir lofti, sem egar er spillt af ef, og allt innan hss, bitar, stoir og tninguraf hsggnum, er gagnrungi af ykku flu loftinu. g get ekki hugsa mr aumlegri bstai mannlegum verum en slensku torfbina."

GlaumbrII

Glaumbr Skagafiri, slenskur torfbr. Frilstur ri 1947, sem var ekki sst slandsvininum Mark Watson a akka en hann hafi gefi 200 sterlingspund til varveislubarins strax ri 1938.

a hafa sjlfsagt fleirien g velt fyrir sr hvernig slensk hbli voru gegnum aldirnar oghvers vegna aal verustaur jarinnar, sem var bi mat-, svefn- og vinnustaur flks, var kllu; - bastofa. Torfbrinnhafi veitt jinni hsaskjl meiraen sund regar sustu manneskjurnar skriut r eim hlfhrundum 20. ldinni. ahafa varveist margar lsingar tlendinga essum hblum, en landanum sjlfum tti rttast a lta jsguna, jartuna og ekki sst gnina a mestu um varveisluna.

Eitt a fyrsta sem kom upp hugann var, hvernig gat stai v a hin glstu hskynni sem um getur jveldistmanum gtu ori a eim heilsuspillandi hreysum sem blstu vi erlendum feralngum seinni hluta 19.aldar? - s eitthva a marka frsagnir eirra rituum ferasgum.

Undanfari hef g veri a via a mr efni varandi hsager og sgu torfbjarins. Eru ar meal bkurme rannsknumDaniels Bruun, slenskt jlf sund r,- meistararitger Arnheiar Sigurardttur, Hblahttir mildum sem Bkatgfa Menningarsjs og jvinaflagsins gaf t ri 1996, -samt bk Hjrleifs Stefnssonar arkitekts, Af jru - slensk torfhs, - auk lsinga torfbjum, svipuum og hr a ofan, bkum Jns Helagasonar, ldin, ofl, ofl.

Lofotr_vikingmuseum_lofotencom_11

Borg Lften ar sem slenski landnmsmaurinn lafur tvennumbrni a hafa bi. Hsi skiptist skla og a sem mtti kalla stofu a vkinga si. sklanum sem er til hgri handar egarkomi er inn var voru skemmtanir, matast, drukki og sofi og kynntur langeldur glfi. (vinnu)stofunni t.v.vi inngang langhli,sem er minni, var dvalar og vinnuastaa auk eldstis. Frimaurinn Valtr Gumundsson vildi meina a landnmsld hefi stofan veri a sem kalla er skli og fugt

Segja m a essi hugi fyrir slenskri byggingahef hafi komi til au r sem g var Noregi. ar vann g m.a. vigrjthleslur sem tilheyru safni Sama, en Samar kallasn torfhs "gamma". Skammt fr Harstad,bnum sem g bj , var Vkingasafni Borg suur vi Leknes Lofoten. ar var eim hsakosti ger skil sem tkaist vi landnm slands og kom mr vart hversu mikill munur var eim strhsum r torfi sem "landnmsklinn" var og eim "moldarkofum" sem jin skrei t r sund rum seinna.

Borg var snd stlfr heimildarmynd um fyrrum ba hfingjasetursins, sem ttu sammerkt fleirum a hafa lent upp kannt vi Harald Hrfagra og neyst til a yfirgefa Hlogaland. ar er sagur hafa veri hsbndi lafur tvennumbrni. Heimildamyndin sem snd er vi innganginn gerir v skil egar lafur flutti me sitt flk til slands.

Myndinni lkur svo eim hjartnmu ntum a dttir lafs, sem me honum fr, snr ein fr slandi aftur til Lften og giftist syni ess manns sem Haraldur Hrfagri eftirlt Borg, annig hlst Borg ttinni ef svo m segja. etta er n kannski ekki akkrat a sem stendur Landnmu og ; "lfur tvennumbrni ht maur; hann fr af Lft til slands; hann nam Skei ll milli jrsr (og Hvtr og) til Sandlkjar; hann var hamrammur mjg. lfur bj lfsvllum; hann liggur Brnahaugi undir Vrufelli".

Stng jrsrdal

jveldis brinn Stng jrsrdal, skmmu ofan vi landnm lafs tvennumbrna fr Borg Lft. Skli og stofa eru lngu byggingunni. Landnmsbrinn raistme tmanum fleiri en eitt hs. tbyggingum voru matarbr og stundum smija, bastofa ea gripahs. En alla jveldisldina hlst s hsaskipan aaal byggingarnar voru bygga hver fram af annarriog sneru gflum saman

Hinn Danski Daniel Bruun feraist um landi sitthvoru megin vi aldamtin1900 til a stunda fornleifa rannsknir norrnum hblum "vkingasklanum" sem vigengust um landnm slandi. Hann var fljtlega svo hugfangin af landi og j a hann skrifai niur metanlegar jlfslsingar og rannsakaibygginga sgu slenska torfbjarins fr upphafi til enda. Fornleifa rannsknir hans va um land gefa skrt til kynna a hsakostur slandi var sur en svo umfangsminni en vkinga annarsstaar Norurlndum. slenski "sklinn og stofan" voru oft 30-40 m langar byggingar og gat ess vegna veri um 2-300 m2 hsni a ra, kynnt var me eldum glfi og vi innganga. a var ekki fyrr en eftir a jveldi fll a hsakosti tk a hraka landinu. eirri sgu lsir Bruun svo stuttu mli;

"S byggingarstll, sem rast hafi slandi fr mildum, hlst megindrttum breyttur til vorra daga. Eldsneytisskorturinn, sem smm saman vara srari og srari, sakir ess a rekavi raut og einkum vi a skgarnir eyddust, var ekki til ess a ntsku hitunartki vru tekin bina eins og gerist annars staar Norurlndum. Hins vegar var gripi til ess rs a fkka eim hsum, sem eldar voru kynntir , og vast var hvergi tekinn upp eldur nema eldhsinu. rum bjarhsum ltu menn sr ngja a verjast kuldanum me hinum ykku torfveggjum og loka gluggum og vindaugum vetrarkuldum. Af v leiddi aftur a lngum var dunillt loft hinum lokuu hblum.

Hvorki eldstr, ofnar, bleggjarar n skorsteinar voru slenskum sveitarbjum, fyrr en n allra sustu rum, um lei og n hsager kom til sgunnar, sem algeng er rum lndum, .e. timburhs ea hs r steinsteypu. Glergluggar sem n eru algengir, jafnvel hinum gmlu bjarhsum, komu mjg seint til slands, en eir komu ekki sveitabi Norurlndum fyrr en 16. ld, eir hafa v varla haft nokkra ingu slandi fyrr en 18. ea 19. ld. Fyrir ann tma voru skjgluggarnir, .e. lknarbelgur aninn trgrind, sem fest var gat ekjunni og hleypti nokkurri birtu gegn, einir um a veita birtu inn hsin.

Hnignun alls jarhags, sem hlt fram ldum saman, orkai auvita einnig hsagerina. Eftir v sem tmar liu fram, ltu menn sr duga a sem einfaldast var og auvirilegast. Aeins biskupsstlunum, Hlum og Sklholti, og einstaka hfingjablum voru hsakynni, sem minntu hfingjasetur fornaldar, en allur almenningur rengdi a hsakosti snum. Fjsin minnkuu m.a. v knum fkkai, jafnframt v sem sauf fjlgai. eldhsi vri eina bjarhsi, sem eldur brann , gat a enn um skei gersta flki fengi sr ba a gmlum htti bastofu, og hn hitu af v tilefni, en ekki vitum vr, hversu lengi s siur hefur haldist.

Eins og egar er geti, var bastofan stundum skilin fr bjarhsunum, en venjan var a hn vri eitt af ftustu hsunum bnum. Var a meal annars til ess a nnur hs gtu noti hitans fr henni. Vafalaust hefur hn rum stundum veri notu til missa annarra hluta. annig hefur mtt nota hana til dvalar og vinnustofu, egar flk var ekki bai, en einkum eftir a htt var a kynda elda stofu og skla. a kemur ljs a 18. ld var teki a nota bastofuna ennan htt, en upprunaleg notkun hennar var r sgunni, ar sem bavenjur voru niur lagar.

En svo fr a menn hfu ekki einu sinni eldsneyti til a hita bastofuna. Nafni eitt hlst hsi v, sem oftast var fyrir endanum bjargngunum. a hafi ur veri nota til a baa sig , en egar sfellt urfti a draga saman seglin me hsakostinn, vara svefnherbergi. Sklinn var yfirgefinn, og rmin flutt bastofuna. fyrstu munu a aeins hafa veri hsbndur og fjlskylda eirra, sem bjuggu um sig rum enda bastofunnar, bi til a njta hlunnar og draga sig fr flkinu. En san tk allt heimilisflkia sofa og dvelja bastofunni.

Lega bastofunnar innst hsayrpingunni hafi fr me sr a hn var tiltlulega hl, en ngi varla t. var gripi til ess rs mrgum byggarlgum a hsa krnar annig a flki bastofunni nyti ylsins af eim. Ekki er kunnugt, hvenr s siur var upp tekinn a hafa fjsi undir bastofunni, ef til vill er hann gamall. –Byggingarlagi var me eim htti a fjsi var gn niurgrafi, en bastofuglfi, sem um lei var nokku hrra en glffltur annarra bjarhsa.

Afstaa bjarhsanna innbyris hlst breytt hfudrttum. Algengast var a au stu til beggja hlia vi gngin og fyrir enda eirra, en tala eirra gat veri breytileg, en jafnframt mtti bta fleirihsum yrpinguna, og hfu au sr inngang. tilteknum hruum var hsunum skipa eina r, annig a skipan eirra nlgaist fornaldarbina, en me eim mun a fornbjunum stu hsin hvert framhaldi af stafni annars, en n stu au hli vi hli og snru stfnum fram hlai. Ef til vill hefur notkunglerglugganna tt tt essu, en leitast var vi a hafa timburstfnum.

egar gluggarnir voru framhli bjarins gat flki, sem inni var, s innan r hsunum, hva gerist hlainu. Auk essa voru akgluggar bastofunni. egar flk var flutt inn bastofuna og einnig fyrir nttina, var sklinn ekki lengur svefnstaur og hvarf brtt r sgunni, ea merking orsins breyttist, ef svo m segja, miklu ltilsverara hs en ur, en hlt smu stu bjaryrpingunni og gamli sklinn. Enn er oftsinnis a hs frammi bnum er kalla „skli“, tt a s nota sem skemma ea einhvern annan htt.

Allt fr eim tma, sem bastofan var sameiginlegur dvalar- og svefnstaur og b voru r sgunni, voru ll herbergi, sem notu voru sama htt og hn, kllu „bastofur“, n tillits til legu eirra bnum. Og um lei hfu menn horfi til hins forna siar, a sofa sama hsi og eir unnu og dvldust daginn."

Glaumbr

Glaumbr Skagafiri, dmigerur "ganga - bursta br" sem var loka kaflinn run torfbjarins. arerbastofan aftast hsayrpingunni en fram hlaieruiljaar burstir me gluggum og dyrum (sem ekki sjst essari mynd sem tekin er baka til)

Daniel Bruunfr yfirleitt fegurri orum orum um slensku torfbina en flestir tlendingar, enda hefur hann sjlfsagt gist betri bjum ferum snum. a skildi tla a prestsetri ingvllum hafi ekki beinlnis veri kotbr egar Burton hinn Kalafornskikom ar vi. En etta hefur Bruun m.a.punkta hj sr eftir veru sna slensku prestsetri;

„ Stra-Npi tk sra Valdemar Briem vinur lsens mti okkur. –Kvldi lei mjg ngjuleganhtt vi fjrugar samrur skrifstofu prestsins me mrgum fullum bkaskpum. Og a eim loknum hvldum vi flagarnir rmum okkar og rddum um, hversu notalegt a gti veri a dveljast slensku torfbjunum.“

Samt tti Bruun a lka til a blstast t bastofu slenska bjarins. "Hann skrifai syni snum sumari 1907 egar hann dvaldi tjaldi Gsum; -g vil miklu heldur njta hreina loftsins tjaldinu en ba vi hi andstyggilega, innilokaa loft bjunum, ar sem gluggar eru nr aldrei opnair. eir eru ekki hjrum og oftast negldir aftur. g minnist ess einu sinni feralagi a g ba bndann a opna glugga herbergi, sem g svaf . Hann braut runaeinfaldlega af einskrri gvild".

Nbelskldi fr engu rsamli um slenska torbjarmenningu bkum snum, en hannminntisttorfbjanna annig, - egar hann talai um listfengi eirra og vihaldsrf, v torfbina urfti a endurbyggja 25-50 ra fresti og var ekki allur brinn undir heldur einstk hs hans; -"Tilgerarlaus einfaldleiki er mundngshfi hverju listaverki, og a hvert minnsta deili jni snum tilgng me hversku. a er einkennilegt hvernig flk ljtustu borg heimsins leitast vi a reisa hs sn svo rambyggilega, eins og au ttu a standa um aldur og vi. Mean var til slensk byggingarlist var aldrei siur a byggja hs til lengri tma en einnar kynslar senn, - en daga voru til falleg hs slandi."

egar g spuri afa minn, sem fddur var upphafi 20. aldarinnar og lst upp torfb, hvort ekki hefi veri notalegt a alast upp annig hsi, hristi hann hfui og sagi; "minnstu ekki a helvti grtandi nafni minn", og sagimr svo fr sagganumog heilsuleysi foreldra sinna sem hann taldi a hsakynnin hefu ekki btt. Hann talai um leka bi og fyrirkvanlegar haustrigningar.

ver Laxrdal

ver Laxrdal S-ing. essi br er dmigerur Norlenskur torfbr um aldamtin 1900. Hann hafi srstu a bjarlkurinn rennur inn hann, annig a ekki urfti a fara t til a skja vatn. a sama tti vi burstabinn Gvendarstum Kldukinn og ar var auk ess fjsbastofa

rbk ingeyinga ernkvm og skemmtileglsing KristnarHelgadttir Gvendarstum Kldukinnum a hvernig var a alast upp torfb me fjsbastofu 4. og 5. ratug 20. aldarinnar, egar ts var a nrhsakostur tkivi af gamla torfbnum og honum yri ekki lengur vi haldi. niurlagi segir Kristnm.a. etta; Blessaur gamli burstabrinn, hann bau upp margt skemmtilegt bi ti og inni, einfalda saklausa barnaleiki. Svo urum vi bi eldri, g og burstabrinn. g htti a dansa ballett hlainu og horfa mig stofuglugganum hva mr tkist n vel, gmmskrnir vru n ekki bestu ballettskrnir.

Gamli brinn var reyttur, kin fru a leka meira og meira, stundum lak alls staar og fari var af sta me alla dalla til a setja undir leka. Str pollur var fremst gngunum, a var lg br yfir hann. Loksins egar stytti upp var fari a ausa pollinn. etta var haustin, maur kvei fyrir haustrigningunum. Svo var gott egar snjrinnkom og setti vel a hsunum, hlnai lka inni, samt man g ekki eftir a vri mjg kalt bastofu, krnar hafa bjarga v og ofninn sem ur er geti, 14 lna lampinn hita lka og svo var margt flk sem gaf fr sr hita.

g hugsa um mmmu mna og hennar lf essum b. essum b l hn sn tta brn, annaist au og s au vaxa, hn errai trin og tk tt gleinni. Hn hli a gamla flkinu sem sumt var rmliggjandi lengi. g sem yngsta barn man ekki eftir essu flki, afa og mmu, Jrunnu mmusystir og nnu Kristjnsdttir sem lengi var vinnukona hj foreldrum mnum og var heilsulaus sustu rin.

Allt etta flk d Gvendarstum skjli foreldra minna og mamma annaist au. Hn hugsai vel um binn sinn og hlt honum hreinum, moldarglfin voru spu me vendi, hurir, stoir og glf, allt var hvtvegi og ll essi trlt sem voru notkun. Svo urfti a hugsa um fatna og allt etta flk.

rin liu, brinn hrrnai og g stkkai, kannski var manni fari a finnast margt erfitt og rngt og ruvsi en tti a vera. Sambin vi ennan gamla b, sem bin var a vera mitt fyrsta skjl og leikvllur bernsku minnar, var senn enda og ri 1948 var hann rifinn og ntt hs byggt sama sta, strt og gott hs sem mr hefur me runum lrst a ykja vnt um eins og gamla bernskubinn minn. (rbk ingeyinga 2012 – g og burstabrinn / Kristn Helgadttir Gvendarstum Kldukinn)

Keldur

Keldur Rangrvllum sem segja m a s blanda af burstab og fornri hsager ar sem sklinn l samsa hlai

IMG_1525

Langeldur glfi sklans Borg Lofoten. Upphkkaur pallurvar oft me bum hlium sklabjanna og fyrir stafni. ru megin var ri pallur ar sem hsbndinn sat um miju langhliar ndvegi milli slna sinna. Heimilisflkog gestir mtuust pllunum,hldu snar kvldvkur og svfu svo fleti ea lokrekkjum vi tveggi. Innst skla fyrir stafni var pallur ar sem konur hfu astu sna

Borg  Lofoten

"Stofan" Borg Loften, sem var vinnuastaa og verustaur bjarins, og slandi var hn talin vera ar sem s handinaur fr fram sem urfti a sitja vi og standa. ar voru kli ofin, hld smu, reitygi smuog geymd, matast og sar sofi. Sar uru smija, br og skemma a tbyggingum lkt og sj m myndinni af jveldisbnum a Stng hr a ofan

IMG_3256

Bastofan Glaumb, Skagafiri. Dmiger slensk bastofa betri b 18. og 19. ld. Askar me matarskammti vi hvert rm, en hverju rmi gtu sofifleiri en einn og var a m.a. gert svo flk tti auveldara me a halda sr hita

IMG_2675

Bastofan Grenjaarsta Aaldal. Rokkar, ullarkambar, prjnar og nnur vefnaarhld voru til taks vi svo a segja hvert rm, v bastofunni var fatnaur heimilisflksframleiddur

IMG_3644

Galtastair fram Hrarstungu Hrai. ar er bastofan samhlia hlai lkt og skli fornbjanna. Auk ess er fjsbastofa Galtarstum, - a er a segja kr sem hitagjafi undir bastofuglfi. etta virist ekki hafa veri algeng hsaskipan kotbjum Austanlands. bnum Galtarstum var bi til rsins 1960


Steypuhrrivlin

Stokksnes radsjrst

a eru ekki allir eirrar gfu anjtandi a finnast eir vera fddir fri. Svo virist vera a samflagsgerin geri r fyrir a sliti s milli fr- og vinnutma. annig a hjartans r tilheyrir hvorki sta n stund og til verur fjarverufkn n nvitundar. Samt eru til dmi ess a flk hafi hitt fjlina sna og geri ekki mikinngreinarmun vinnu- og frtmaegar ngjan er annars vegar. sem stystu mli m segja sem svo alfsgi suhfundar hafivelst um steypuhrrivl.

Alveg frv fyrst g man hef g vlst um byggingastai og steypt hvern minnisvaran um annan veran. ar hefur oft tt vi dmisagan um verkamanninn, sem var lei a maur kom byggingarsta bjrtum gvirisdegi. Fyrst kom hann a smi sem var a hggva til planka, og spuri hva hann vri a gera. Smiurinn svarai nugur; " hltur a sj a sjlfur maur g er a hggva til sptu". kom maurinn a mrara, sem var a hlaa vegg, og spuri hva hann vri a gera. Hann svarai jafn nugur og smiurinn; "Eins og sr er g a hlaa vegg". Nst kom maurinn a verkamanni, sem hamaist kfsveittur vi a moka sandi og maurinn spuri hva hann vri a gera. Verkamaurinn ljmai allur kafa snum og sagi; "Vi erum a byggja dmkirkju".

Nna sumar var g fer brotinni bygg og var minntur eina dmkirkjunasem g hrri steypuna , enessiminning kom upp sta ar sem skldiorti forum faru rassgat Raufarhfn. egar g gekk um hafnarsvi s g bl sem var merktur fyrirtki sem tti hug minn allan htt annan ratug. Fyrirtki sem g hafi stofna samt vinnuflgum mnu upp r eim rekstri sem g hafi stai fyrir eigin nafni fr v 23 ra gamall. etta fyrirtki er enn rekstri me tvr starfstvar slandi og reki meira en 30 ra gamalli kennitlu.

Siglufjrur 1988a var Djpavogi fyrir llum essum rum sem vi vinnuflagarnir sameinuumst umfyrirtki Malland. Markmii var a ba okkur til lfsviurvri sem myndi gagnast okkur til bsetu Djpavogi, svo a verkefnin yrfti a skja um langan veg. Hugmyndin gekk t , auk steypunnar, a jnusta matvlaina. Vi markassettumokkur sem srfringa epoxy inaarglfum oghldumfram v skemmtilega sumrin, a byggja og lagfra hs, auk ess a steypa mynstraar stttar. Verkefnin voru va um land auk ess sem vi frum um tma trs. Nokkru sinnum frum vi til Amerku steypu workshop, svona nokkurskonar saumaklbb samt 200 steypukllum va a r heiminum.

g var stundum spurur t a hvernig nafni Malland kom til og var svaraftt. Sumir giskuu a a vri dregi af ml samanber steypuml arir lyktuu sem svo a nafni hefi me mlningu a gera sem g var umbosmaur fyrir um tma, og vri v Mlland. Eins var g oft spurur a v Norurlandi hvort g tengdist eitthva bnum Malland Skaga. Sannleikurinn bak vi nafni er s a g vafi mr sgarettur r tbakisem ht Midland og fannst nafni lta vel t en gat ekkistt migvi Miland n ensku tgfuna. Leturgerin nafninu er meir a segja fengin hj Midland tobacco.

a var auskildara hversvegna hsisem vi Matthildur mnbyggum htTuborg, en s nafngiftvar ekki frmnu lferni komin, heldur var a annig a egar g urfti a skr hsiopinberlega voru ekki komin gtunfn Djpavogi, heldur htu hsin hvert snu nafni. En ar sem ekki hafi gefist tmi til a koma sr niur nafn egar skrningin fr fram stakk lf heitin skarsdttir hreppskrifstofunni upp a a hti bara Tuborg v ngreninu vri Borg.

a m segja a Malland hafi veri ori a epoxy vintri sem g lt flgum mnum eftir upp r aldamtum, enda eirmeira me hugann vi anna en steypu. g hlt minn veg og eir sinn me Malland um tma, en n er svo komi a engin af Djpavogsdrengjum er ar um bor.

St. Louis 1998

Mallandsflagar a srulita steypu Amerskum "saumaklbb". runum 1993-1998 var risvar fari til landsins steypta USA til mts vi 200 kolleiga workshop. ar voru sett upp svi og menn sndu listir snar. Eitt skipti duttu t fyrirfram kvenir snendur og slensku vkingarnir voru vnt manair til a hlaupa skari. kom sr vel a hafa rnina gishjlm heilanum til a mta og lita steypuna

Mivangur

Franleg Amersk snigilsteypuhrrivl, sem var s eina landinu. Hn hrri 10 m3 klukkutma en var ekki gkennd af opinbera regluverkinu. En a skipti engu mli vi hfu vinlega meira a gera en komist var yfir

STO

Mrverk var okkar fag og ess vegna fengumst vi miki vi a flikkaupp steinsteypt hs. A ofan er fyrsta hsi sem g eignaist vinni, sbyrgi Djpavogi. Margir vildu meina a a vri jartu matur, en sbyrgi er bi enn ann dag dag og ltur a betur t en a leit eftir endurbturnar. Hitt hsi er Hvammurinn Hfn ar sem reki hefur veri sem gistihs fr v a a var gert upp fyrir meira en 30 rum

Tuborg

Tuborg, hsi sem vi Matthildur byggum okkur Djpavogi. ar voru ll Mallandstrixin notu, mrsteinar, mynstru steypa og epoxy

IMG_3001

egar vi Matthildur mn dveljum heimsknum Djpavogi g a til a laumast t og dst a gmlu steypuhrrivlinni ar sem hn m muna ffil sinn feguri ti mum

IMG_3521

Rakst ennan vi fiskverkunarhs Raufarhfn sumar, me letruninni " glfum erum vi bestir"

Svona var frystihsi umbreitt yfir jl og svo var haldi a nsta um ramt. etta var ur en a urfti a rna reglugerina og fara grenndarkynningu svo a veggur vri frur til innanhss. J kannski vorum vi glfum bestir.


gn stendur verksmijan ein

IMG_4328

a er ftt sem eins vel vi "etta reddast" hugarfar jarslarinnarog verksmijurekstur. En dramatkin hefur veri mest kringumsldarbrslur. Til eru dmi ess a sjlfst hagkerfi me eigin gjaldmili hafi ori til kjlfar brslu, s,s, Djpavogspeningarnir sem notair voru hrifasvi Kaupflags Berufjarar eftir a sldin hvarf ri 1968 og nbygg brsla st verkefnalaus skuld. Brslan Djpavogi var san orin relt egar nsta uppsjvarvintrigekk gar me tilheyrandi brslubyggingum 10 ratug sustu aldar. En gamla brslan hafi duga gtlega sem gan fabrikka vi a losa frystihsi vi fiskirgang beinamjl.

Aftur var hafist handa Djpavogi vi a endur -bta og byggja- brsluna seint 10. ratugnum sem endai svo me enn meiri skpum en einungis eima taka upp sjlfstan gjaldmiil. Upp r v vintri tapaist strsti hluti aflaheimilda stanum, fiskiskipin hurfu braut og mest allt forri heimafyrir yfir sjvartvegi fr forgrum. Lokakaflinn sorgarsgu brslunnar Djpavogi var svo egar Gurn Gsladttir KE, eitt glsilegasta skip slenska flotans, skk vi Lofoten Noregi.

San hafa eggin hans Sigurar listamanns Himnarki skreytt lndunarkjan Innri Gleivk og Rllandi snjboltar veri helsti rlegi vibururinn brslunni og hgt hefur veri a komast inn einn hrefnistankinn til a skra, auk ess semhsakynnin hafa veri notu til a flokka sorp. a sorglega er a essi rlg mtti sj fyrir, v a a byggja upp brslu a linu vintri hefur oftast enda me skpum. tilfelli Djpavogs endai kvtinn fyrir slikk hj Vsi Grindavk, ea eins einn kunningi minn orai a, eir fengu 4 milljara kvta fyrir 1 milljar og selduum lei brsluna fyrir 1 milljar og borguu ar af leiandialdrei neitt.

IMG_4333

a var ekki meiningin a nota ennan pistil a bsna um brsluna Djpavogi og a hvernig mikilmennskubrjli og hjaningavg heimamanna ollu Djpavogi strtjni undir aldamtin. Enda s sorgarsaga of str fyrir mitt hjarta og ennan pistil. Heldur tlai g a segja fr afreki Djpuvk, sem mig hefur alltaf heilla sem steypukall, en g geri mr erindi til a skoa nna sumar.Brslubyggingar byggingameistarans Djpuvk uru reyndar rjrrisa brslur sem standaenn Djpuvk, Hjalteyri og Inglfsfiri.

a sem undrai mig mest egar g heyri fyrst sagt fr byggingu eirra var hva byggingameistarinn var ungur a rum og hvernig hann fr a v a steypa upp vlk mannvirki um h vetur. v allir sem eitthva hafa fengist vi steypu vita hva erfitt er asteypa frosti. En kannski var einmitt ungur aldur byggingameistarans stan fyrir vhversu vel tkst til a steypa frosti, frjr ofurhugur hins unga manns megn af ffldirfsku.

Byggingameistarinn ht Helgi Eyjlfssonog var fddur Grmslk lfusi 1906. Helgilri hsasmi og fkk meistararttindi sem hsasmiur ri 1928.Nstu 20 rin stundai hann sjlfstan rekstur og byggi mrg falleg hs Reykjavk og var. ar a auki byggi hann sldarverksmiju Alliance Djpuvk Reykjafiri Strndum ri 1935, verksmiju Kveldlfs Hjalteyri 1937 og sldarverksmiju Inglfsfiri 1942. Helgi hefur v veri innan vi rtugt egar hann byggir verksmijuna Djpuvk.

Alliance reisti snum tma fullkomnustu sldarbrslu Evrpu Djpuvk. Hlutaflagi Djpavk hf var til ess stofna 22. september 1934. Framkvmdir stu yfir rin 1934-35. Gumundur Gujnsson arkitekt teiknai verksmijuna og s um byggingu hennar me Helga. Fyrsta sumari, sem verksmijan var tilbin til a taka vi sld til vinnslu, 1935 brst sldin algerlega. Nsta r var svo mjg gott, en san gekk msu, ar til sldin hvarf alveg af Hnafla og var starfsemi htt 1952.

IMG_4343

a er fjalla um essarbrslubyggingar bk Birgis Sigurssonar rithfundar "Svartur sjr af sld". Me lkindum er hvernig Helga tkst a reisa strstu byggingar, sem reistar hfu veri r steinsteypu hr landi vi r astur sem rktu mijum fjra ratugnum og a Djpuvk. bk Birgis segir Helgi fr v egar hann tk a sr a byggjabrslu Hjalteyri vi Eyjafjr fyrir Kveldlf hf eftir a afrek hans Djpuvk hfu spurst.

-A hausti til tveim rum eftir a g byggi Djpuvk, komu Kveldlfsmenn til mn, Richard Thors og brur hans. - Viltu byggja fyrir okkur sldarst Hjalteyri? Spuru eir. - g veit ekki, sagi g. - Geturu loki henni tveim rum? - Lti mig sj plnin og teikningarnar, sagi g - sannleikurinn er s, segja eir, a a veltur a Kveldlfur verur gerur upp. Bankinn fllst a ba ef vi gtum komi stinni upp tveim rum - Lti mig sj plnin og teikningarnar svo skal g svara ykkur - Ef etta gengur ekki erum vi bnir a vera segir Richard - g skal lta etta og segja ykkur hvort a er hgt, sagi g. Svo skoai g tlanir eirra og hugmyndir vandlega. etta tti a vera str sldarbrsla, minnst fyrir fjra togara. a geri mr auveldara fyrir a g var binn a byggja Djpuvk. San boai g minn fund strax arna um hausti og sagi vi : - Hafii ekki huga a geta byrja a bra strax nsta sumar venjulegum tma? eir gu bara og stru mig og g fann a eir litu sig vera a tala vi snarbrjlaan mann.-

- steypir n ekki frosti! - a er mitt vandaml, en ekki ykkar, svarai g. San fr hver til sns heima. mars byrjai g a steypa og notai afer gegn frostunum sem aldrei hafi veri notu heiminum a vita var. g fkk mr ketil og bj til kerfi. Dldi svo sj eftir kerfinu inn ketilinn og hitai hann upp suumark. aan rann hann svo stran tank og steypuvlina. Svo steypti g. Kallarnir ngrenninu komu til a sj vitlausa manninn sem steypti frosti. En steypan var glerhr rem dgum. Svo kom Richard og sagi - Ja,hvur andskotinn!

IMG_4353

Byggingbrslunnar Hjalteyri var vintr, kraftaverk hraa og vinnuafkasta. Byrja er a grafa fyrir verksmijunni febrar, reisa hsi mars, fari a koma fyrir vlum v aprl og ma, og 20. jn er byrja a bra ar sld. slenskri byggingarsgu er etta vijafnanlegur byggingarhrai. Sldarverksmijan var samt ekki fullreist egar hn tk til starfa, heldur hfu veri reistir eir hlutir hennar sem nausynlegastir voru svo hn gti unni vermti og starfa mean veri var a reisa ara hluti hennar eftir v sem eirra var rf.

Brslubyggingar Helga Eyjlfssonar eru v afrek,r voru byggar mettma, vi erfiar astur og um mijan vetur. Helginotai sna afervi a steypa frosti, aflestir vru vantrair afer og eru jafnvel enn dag. Allt gekk upp og Hjalteyrarverksmijan var mikil lyftistng fyrir Kveldlfsmenn. essar stru sldarverksmijureru merkilegur kafli atvinnusgu slendinga, egar sldin kom vi sgu og lsa vel hvernig "etta reddast" hugarfar landans a til a hitta beint mark.

IMG_4360


t um fur

IMG_3988

Enn er bi torfbjum slandi, a kom heldur neyarlega ljs sustu viku. En eins ogeir vita, sem hr lta inn, hef g blti fyrir v a ljsmynda torfbi, og hef veri a reyna a venja frna af v a liggja gluggum rtt mean, svona myndana vegna. Um daginn keyrum vi a torfb sem ekki tti a vera til samkvmt mnu registri. Vi renndum hla og g sagi strax og stoppa var; ekki liggja gluggum eins og hver annar tristi, a er dnaskapur a liggja gjum hj flki. a hnussai ; hva,,, helduru virkilegaa a bi einhverjir enn torfb.

a lei ekki lngu a t um bjardyrnar miburstinni birtist skruleg kona, sem bau ga kvldi ensku og spuri hvort hn gti eitthva fyrir okkur gert. g ttai mig fljtlega a etta var ekki lfkona. Vi reyndum a bjarga okkur t r astunum me v aykjastekkert skilja og tluum bara slensku, en a dugi skammt. S sem var greinilega ekki lfkona upplsti okkur um a a hn og hennar fjlskylda vru slendingar sem byggju essum torfb og hefi a veri gert um aldir svo a stutt vri san a au hefu gert binn upp. Fljtlega fru umrurt umfur eins og slendinga er siur og hefu leikandi geta enda ttfri ea jafnvel dagroti ef ekki hefu birsterlendir tristar til a bjarga mlum.

etta er ekki fyrsta skipti sem vi Matthildur mnkomum okkur vandrime forvitni. Fyrir nokkrum rum uru vi a gjra svo vel a sitja skammarkrknum v sem nst heila messu, ef svo m segja, en vorum vi fer Lomundarfiri. a nefnilega a sama vi um kirkjur og torfbi a gumkringi pleisi me myndavlina a vopni mean hn hefur huga v sem fyrir innan er, ogenn kemur fyrira kirkjur eru lstar. egarvi tluum a kkja inn fyrir kirkjudyrnar Klyppsta st ar yfir rleg messa essum eyifiri sem telur enga safnaarmelimi.

ar var fyrrum lrimeistari minn hringjari og ekki var vi anna komandi en okkur yri troi inn yfirfulla kirkjuna. a fr svo a vi Matthildur stum milli prestanna upp vi altari og snrum a kirkjugestum. Prestarnir voru tveir sem messuu, r sr. Sigrur Rn Tryggvadttir og sr. Jhanna Sigmarsdttir. Sr. Dav r Jnsson radusbrir, sem var arna sem kirkjugestur, var einnig komi fyrir me okkur Matthildi vi altari og tti hann skili a sitja skammarkrknum enda hafi hann komi sr anga af sjlfsdum.

Sra Sigrur Rn talai r stlnumog lagi t fr fjallrunni, um a hvernig varast skyldi farsea og frimenn sem vru oftar en ekki sauir lfsgrum. En slepptivsem betur fer alveg a leggja t fr gluggagjum. Hn kom san inn a ekki vri samt sjlfgefi me a menn slyppu alfari vi heimsendinn svo a vsindamenn vru komnir sl endanleikans.

Okkar tmi kynnu ess vegna a la undir lok hraa ljssins. Vsindamenn hefu komist slina egar eir ttuu sig a ljsi fri hraar en hlji me v einu a hlusta eftir rumunni, sem heyrist eftir a eldingin birtist. Me essa vitneskju a leiarljsi hygusteir bjarga heiminum og komast aftur fyrir upphafi hljinu og san hraa ljssins fram fyrir endanleikann. Spurningin vri samt alltaf s hvort tminn hgi ekki a miki sr a hann sti a lokum stasvo allt yri dimmt og hljtt, og tminn jafnvel binn, sem vri kannski bara heimsendir.

Litli drengurinn hennar sr. Sigrar, sem var fari a leiast langdregin prdikunin, ar sem hann sat mepabba snum og eldri brir fremsta bekk, hkk ori haus milli ftafur sns. hvolfi horfi hann upp prdikunarstlinn mur sna og rtt ni a segja; en mammaaa! ur en pabbi hans dreif sig me hann t r kirkjunni svo ekki yri frekari truflun heimsenda hugleiingunni.

eir voru fleiri feurnir sem urftu a fara t me reyjufull brn r rlegri messu Klyppsta etta sumari. Um mijaprdikun var g farin a kyrrast og hugleia hva a vri gott a hafa brn sinni umsj vi a kkja glugga, en tk svo eldsnggt kvrun a fara t me barni sjlfum mr svo a g yrfti a ramma kirkjuna endilanga, fram hj prdikunarstlnum, mti sfnuinum me marrandi glffjalir undir ftum. Mr er ekki rgrannt um a or eins jskldsins gtu tt vi essa brottfr barnanna r Klyppstaarkirkju " fltta undan framtinni sem ftur toga burt eitthva til baka, aftur fyrir upphafi af tndum tma er af ngu a taka".

Hann var miklu skeleggari og skorinorari knverski tristinn sem Matthildur hitti rlegri sumar heimskn heiina um helgina. egar hn tlaa a fara inn torfbinn og kkja kettlinga sem a eru vanir a vera sumarlangt. st skyndilega blsteyttur Knverji blsvartur framan ti bjardyrunum, rtt eins og rillur lfur t r hl, og skrkti prvat, prvat.

Ps. Set hr fyrir nean nokkrar myndir af jlegum fnagangi sustu viku.

IMG_4002

Reykjum Reykjastrnd vi Skagafjrhafatorfhsatftir veri endurhlanar og eru notaar sem jnustuhs vi tjaldsti. a er allt til alls essum hsum og er etta me skemmtilegri tjaldstum sem vi hfum gist. Rtt utan vi tjaldsti er Grettislaug og Grettiscaf. a var yfir Reykjastrnd sem Grettir sterki stti eldinn egar hann reytti Drangeyjarsundi um ri og yljai sr lauginni eftir. Engir slendingar gistu tjaldsti egar vi vorum ar en margt var um erlenda feramenn sem vildu ekki fyrir nokkra muni missa af v a upplifa slarupprs vi Drangey.

IMG_4482

Keldum Rangrvllum er torfbr af fornri ger og er hann jafnframt eini stri torfbrinn sem varveist hefur Suurlandi. Keldur er einstk heild bjar- og tihsa fr fyrri t. Bjarhsin eru af elstu varveittu formger torfhsa, ar sem framhsin sna langhli a hlai. Sandfok hefur eytt mjg landi kringum Keldur og hafa bndur ar lengi barist harri barttu til a bjarga landinu fr v a vera rfoka. Keldur draga nafn sitt af uppsprettum sem koma va fram bnum og hefur brinn og bendur hans komi vi sgu mrgum fornum bkmenntum, m.a. Njls sgu, Sturlunga sgu og orlks sgu. Gamli brinn Keldum er umsjn jminjasafnsins og hgt er a skoa hann daglega sumrin.

IMG_4755

Pilths goans Grgsadal var ur kalla Safnaarheimili, en innan vi hsi er nnur burst sem er bnhs. goinn s ekki viltinn Grgsadal er bnhsi valt opi en ar er tlast til a bei s fyrir landinu. Vi hjnin hfum tvisvar komi Grgsadal til a heimskja Vlund frnda minn, og hfum me fr jarverksverktaka samt fleiraflki umsustu helgi komi til a bija fyrir landinu okkar. Grgsadal er landsins hsti skrgarur yfir 600 m h etta sinn var strfjlskylda r Reykjavk vi garyrkjustrf, annig a goinn gaf sr gan tma til a spjalla.

IMG_4525

Bnhsi Npssta er torfhs, tali reist um mija 19. ld, eftir umfangsmiklar breytingar eldra hsi. Npssta var kirkja, sem mldaga fr 1340 er kennd vi heilagan Nikuls. Kirkjan virist hafa veri vel bin fram eftir ldum, en halla tk undan fti seinni hluta 16. aldar. Upp r 1650 var bygg n kirkja stanum og er tali a bnhsi s a stofni til r eirri kirkju. jminjasafni hefur sett tugi milljna krna vihald og merkingar vi gamla bnhsi, en getur ekki hleypt feramnnum a bnhsinu v jrin og byggingarnar ar eru einkaeigu.

IMG_4512

Nean vi Npsta niur vi jveg er hengils og keja heimkeyrslunni, kejunni hangir skilti me letrun um einkaeign.v er ekki hgt a komasttil bna jminjunumnema fara gegnum hlai Npsta. Brinn Npsta er samkvmt mnu registri sast torfrinn af Skaffellskri ger sem uppi er standandi og vri verugt verkefni a koma honum til vegs og viringar svo a a vri ekki nema fyrir r sakir einar, jafnvel hann yri fram prvat.


Tristatrekkjari r torfi og steypu

Vk

a hefur fari miki fyrir frttum af njum htelherbergum landinu bla undanfari og hafa r hlutfallslegahaldist hendur vi frttir af fkkandi feramnnum. a veitir v varla af a bja upp eitthva sem trekkir tristann svona allavega meanfjrmla hrun, eldgos og nnur ran trilla ekki til landsins.

g sagi fr v hrna bloggi fyrir nokkru a mr hafi veri komi fyrir rofabari, og a um hsumar vi skrapa niur grjthara steypu v einhverjumstjrnuleikmnnum landslisins klu hefu dotti huga a fjrmagna gamla og blauta drauma sveitavargsins Hrai um ylstrnd vi Urriavatn svoklluum vottavkum. Svo vildi til nna um helgina a Vk-Baths vara endanlega a veruleika.

essi framkvmd er bin a ganga fram af flestum heimafengnum inaarmnnum. Enda eru slenskir inaarmenna mestu lin lur ntttrlla kominn grafarbakkann, semverur brtthvldinni feginn. En ekki tti anna vi hfi en opna herlegheitin sumar, annaer vst svo slmt „PR dmi“ r v a tsendarar kluspilaranna voru bnir a enja t bringuna og sl sr bjst. Auk essi er tali afleitt a „opna inn veturinn“ essum PRheimi landslisins, en flinkastir eru eir dagatal.

IMG_0984

essi hvnandisteypu skrpun rofabarinu hefur ori til ess a g tek mr langt sumarfr a lengsta vinni, svo snakkillur var g egar a var bi a hafa af mr a steypa ferska steypu ti gus grnni nttrunnieins og vanalega. A vinna fyrir aura landslisins klu hefuraf minni hlfu v sem nst kostauppgjr vi bi gu og menn. Allavega eru plskuvinnuflagarnir fyrir lngu bnir a tilkynnamr vinslit svo a eim hafi ekki tt taka v hinga til a skilja slensku.

Nna vi opnunina um helgina hitti g svo verkfringinn vi drulluskurinn ofan vi hs og hafi vit a ska honum til hamingju me daginn. g sagi honum a etta kmi mr allt saman verulega a vart, g hefi ekki haft nokkra tr ru ena eir hefu allt niur um sig„inn veturinn“ nema besta falli sem PR dmi me tlvugerum myndum facebook. En Vk-Baths hefur veri opi alla daga vikunnar heimasunni 11 am - 11 pm fr v 1. ma, bara uppbku ar til n um helgina vegna einkasamkvmis inaarmanna.

IMG_0979

Verkfringurinn tk brosandihringinn spaann mr svo a oralepparnir mnir um vitsmuni verkfringa hafa duni honum gegnum tina. rtt fyrir a hefur hann ekki enn tilkynnt vinslit lkt og Plverjarnir sem ekkert skilja. En hann er n reyndar venjulegura v leiti a hann byrjai sinn starfsferilsem handlangari mrverki og hef g aldrei skili hvernighonum tkst a fara hundana.

a verur samt a viurkennast a vel hefur tekist til me Vk-Baths og tti essi framkvmd a vera suhafa til yndisauka, sem hefur hr margoft dsama innlend byggingarefni vi torf, grjt og steypu. a m kannski a sumu leiti segja a draumur hafi rstsum a f a taka tt byggingu mannvirkis r svo heimafengnu efni, steypuml r hinni fornu horfnu Jklu, torfi r Tungunni og lerki r Hallormstaarskgi, byggingu astuhss vi volgar vakir Urriavatns. Eins verur traula hj v komist alofsama hnnui fyrir efnistk og tlit.

IMG_0990

etta verkefni mitt rofabarinu miai a v a n fram einhverskonar steypulkki glf r grjtharri steypu. Eftir a hafa slpa, pssa og bna um tveggja mnaa skei var rangurinn eins og gamall slitinn fjsflr. Strstukostirnir vi verki voru a sumt af grfustu fneseringunum urfti a vinna nttunni og s vinna hitti bjartasta tma rsins. Bjrt sumarnttin er eitthva sem engin tti a sofa af sr.

rtt fyrir essa jkvu punkta tla g a rjskast eitthvalengur sumarfri svo Austfjaraokan ni niur fyrir eyrnasneplaog eim fari um fkkandi steypudgunum. Enda fer kannski a vera ng komi af essari steypu.

Vk steypa


ldin er nnur en okan s sama

a verur seint sagt um suma stai a eir megi muni sinn ffil fegurri. eir eru einfaldlega eins og fflarnir sem rfastbetur eftirv sem harar er a eim stt. Einn af essum stum er Djpivogur sem er Blandsnesinu milli Berufjarar og Hamarsfjarar. a er ekki ng me a stanum hafi fleytt fram, heldur hefur Blandsnesi stkka svo um munar. ar hafa hafstraumar spa upp sandi og bi til njar landfyllingar milli eyja sem ur voru ti fyrir landi.

IMG_2945

Blandsnesi, ar sem Djpivogur sker sig inn landi, hefur srstu a vera kristfjrjr, .e. a hafa veri arfleitt Jes Kristi en hvorki rki n kirkju. bk sinni A Breyta fjalli fer Stefn Jnsson frttamaur yfir au vandkvi sem felast v egar kristfjrjarir eru annarsvegar og engir papprar finnast um gjrninginn. Hann segir m.a.; „hitt er ljst a einhver eigandi jararinnar til forna gaf hana ftkum Geithellnahreppi fyrir slu sinni“ og rekur san vandri sveitarstjrnarmanna hinum forna Geithellnahreppi.

a er ekki va slandi sem flk br bkstaflega landi Jes Krists; vi vintr, sem innihalda leyndardmsfullt landslag, heimsins hsta pramda og sannar sjrningja sgur. Og a sem dularfyllst er af llu, hina endanlegu Austfjaraoku. Niklna Weywadt, sem fyrst tk veurathuganir fyrir Veurstofuna vi Berufjr og fyrsti ljsmyndari Austurlandi, taldi rija hundra oku daga um margra ra skei veurathugum snum susturtugum 19. aldar. eir semvilja gera lti r Austfjaraokunni hafa haldi v fram a ekki hafi okublstur mtt bera Blandstindinn svo Niklna hafi ekki tali okudag.

Eftir a hafa bi Djpavogi htt annan ratug, lok sustu aldar, dettur mr ekki hug a rengja veurathuganir Niklnu Weywadt, og er g ekki fr v a hafa upplifa rijahundra daga ri umlukinn oku. Eins bera fjlmargar ljsmyndir Niklnu fr Djpavogi ess merki a okan hafi veri venju fremur geng hennar t. okan sr mun fleiri hliar en dulina, a r henni rist i og henni geti leynst lfabyggir og falleg fjll. Stef Jnsson frttamaur sagi um hana m.a. bk sinni Gaddaskata a okan gti ori svo ykk Djpavogsblnum a lti hefi tt a leita ar a belju fyrr en andardrttur hennar hefi fundist vi eyra.

IMG_2921

Sustu helgi var vari Djpavogi og naut g ess a upplifi slskinsbjarta Jnsmessuntta eitt skipti enn. Byrjai a fara upp Bndavru ar sem tsni yfir binn er best. okan kom yfir Blandsnesi og byrgi fljtlega sn. Drunur sem g gat mr til a vru fr skipsvlum heyrust t r okunni gegnum nturkyrrina, skreytta fuglasng. g hugsai me mr hva ef Hundtyrkinn vri n aftur fer um ennan bjarta tma. a var fyrir htt 400 rum sem okan bjargai eim fu sem uru eftir vi ennan fjr.

Um ntt var sumarbla Djpavogi, bjart en oka mijum hlum. Sjrningjaskipin siglduinn Berufjr a Djpavogi og vrpuu akkerum mts vi Berunes. Um morguninn og nstu tvo daga eftir fru sjrningjarnir me rnum og manndrpum um verslunarstain vi Djpavog, Hlsingh, en svo nefndist babyggin , Berufjararstrnd og Breidal. Hundtyrkinndrap fjldaflks og tku anna hundra manns til fangaer eir seldu Barbarinu Alsr.

eir fu bar sem sluppu undan Tyrkjunum, sem voru ekki Tyrkir, komust inn okuna til a leynast anga til sjrningjaskipin lttu akkerum og hgt var asna heim n. Jn Helgason segir bk sinni um Tyrkjarni; „murlegastirvoru umkomuleysi snu eir bir, er enginn vitjai, tt skipin vru horfin braut og eir voru margir um Berufjararstrnd og Hlsingh: Allt flki herteki. Brnin sem ar hfi signt sig bjarhlainu hvern morgun, tku ekki glei sna n vi leik hli ea fjrusandi, au grtu dimmum og flum lestum vkingaskipanna.“

IMG_2993

Svalbarstanginn sem askilur Gleivkurnar, faregaskipstefnir inn innri ar sem hfnin er me heimsfrgu eggjunum hans Sigurar "Himnarki". t firi liggur anna faregaskipvi akkeri og ber okuna, sem ferjai faregana landme skipsbtunum.

egar g rndi t okuna, aan sem drunurnar heyrust, s g grilla strt skip koma t r okunni. Fljtlega koma anna og stemmdu au inn Berufjrinn. a fyrra kastai akkerum t af Djpavogi mts vi Berunes rtt eins og sjrningja skipin forum. Seinna skipi sigldifullri fer fram hj v fyrra inn hfnina Innri-Gleivk. En etta sinn voru a skemmtiferaskipog vi Matthildur mn stdd Djpavogi sem barnapur dtturdttir okkar, slargeislansvi, en foreldrar hennar jnustuu feramenn essa Jnsmessuhelgi.

Undanfarin r hefur Djpavogi veri gert grarlegt ttak ferajnustu og varveislu gamalla hsa, brinn bkstaflega blmstrar hj llu v unga flki sem ar ltur drauma sna rtast. g notai nttina til a rlta um og skoa fyrrum heimab okkar Matthildar og minntist gra daga okkar bestu ra. voru farin a sjst merki ess hva stefndi. gengu hsin Geysir og Langab endurnjun lfdaga eftir erfi r. voru au hs sem mn kynsl byggi n og glsileg en mrg gmlu hsin lakar standi. N m segja a ldin s nnur. egar g skoai hsin s g a rtt var a nota okuna til a fara me veggjum, ea rttara sagt klettum. v a sama vi um mig og verkin mn, a eldast illa.

Vi Matthildur yfirgfum Djpavogum aldamtin. a voru erfiir tmar. Hn sjmannsdttirin fdd og uppalin einu af fallegu hsum bjarins. Stuttuurhfu fjgur str fiskiskip veri seld fr stanum nokkrum mnuum. bumfkkai, nemendum sklanumfkkai um helming rfum rum. Aflaheimildir og fiskvinnsla var vistu hj Vsi Grindavk sem hlt uppi skertri vinnslu Djpavogi, ar til fyrirskemmstu a eir lttuakkerum hurfu braut.

IMG_3022

Gamli gi Djpivogur, verslunarhfn 430 r og fiskihfn fr munat.

svo a falli hafi veri strt egar fleiri sund tonna kvti fr fr stanum svo til einni nttu hefur unga flki Djpavogialdrei misst minn, arfst lkt og fflarnir sem vonlaust er a sl, v eir spretta bara enn fleiriblmstrandi upp aftur morgunnin eftir. Staurinn sem stendur kristfjrjrinnihefur sennilega alla t tt v lni a fagnaa ar fr unga flki tkifri til a lta drauma sna rtast, rtt eins og s maur sem stal sjlfum sr forum -Hans Jnatan; fyrsti blkkumaurinn er sgur fara af slandi.

mnum manndmsrum Djpavogi var g ess heiurs anjtandi a vera hreppsnefnd v sem nst tv kjrtmabil, a fyrra var styttra vegna sameiningar sveitarflaganna, Blands-, Berunes- og Geithellna-hreppa. Oft var tekist um mlefni dagsins minni t en aldrei um varveislu ess gamla. a er helst a g minnist ess a vi hfum jagastum stasetningu Geysis. g vildi ekki fraGeysi um sentmetra, en vihsi var daga eitt helsta blindhorn bjarins. ar var g undir argvtugum minnihluta eins og vanalega.

g s a, egar okunniltti svo undursamlega essu Jnsmessuntur rlti, a auvita hef g haga mr eins og hlfviti mest alla t, en lt mig samt dreyma um a okan hafi byrgt mr sn og ldin veri nnur.

Ps. set hr inn nokkrar myndir af misjafnlega gmlum hsum bnum.

IMG_2959

Geysir var byggur sem htel rtt fyrir aldamtin 1900 og jnai sem slkur fyrstu rin. Hsi var lengist af notasem barhs, og fyrir verslunina Djpi egar g kom Djpavog. Hsir n skrifstofur Djpavogshrepps. Hsi gekk endurnjun lfdaga um aldamtin 2000.

IMG_0657

Nja Lgberg, fjlblishsme fjrum bum, byggt einhvertma kringum 1940.

IMG_0659

Gamla Lgberg sagt byggt 1914. Mig minnir a bakhliar ess hafi veri torfveggir ur en a fkk yfirhalningu, sem gti bent til ess a a hafi veri byggt eldri tft.

IMG_0680

Bjrk, var ur me "kastala brjstvrn" og torfaki. Sennilega byggt fleirum en einum fanga eftir brjstvitinu. Ntur sn vel n sem fyrr, svo "brjtsvrnkastalans" sjist ekki lengur, ori a hsi funky stl.

IMG_0718

sbyrgi byggt 1947 gekk endurnjun lfdaga 1989.

IMG_0710

Langab t.v. er reynd r gamalla sambyggra hsafrrunum 1758-1850, endurger1989-1997 - Faktorshs t.h. byggt 1848. Bi hsin tilheyru versluninni Djpavogi um aldir og frverslunKaupflags Berufjararar fram til rsins 1985.

IMG_0741

Bjarsti Djpavogi s fr Bndavru. Hann er va fegurri sjndeildarhringurinn en essum ga tsnissta, heyrst hefur fagnaar kliur fr feramnnum sem koma oku og sj henni ltta. Hlsingh og Hamarsfjrur fjrst t.h., Berufjrur t.v.,,,,j g s a a leynir sr ekki a Geysir hefi tt a f astanda fram snum sta blhorninu Htelhinni.


Hvar er gimsteinninn augum num ljfan?

a kemur fyrir a vi hjnin setjumst upp okkar gamla Cherokee fr v sustu ld. hlustum vi jskldi syngja um a egar ahlustai Zeppelin og feraistaftur tmann. Sjaldnast vera r essum Cherokee setum undur og strmerki fjarasfum grnum, en kemur fyrir.

Um sustu helgi skein t.d. skyndilegavi slu Skagafjrur, ea kannski rttara sagt slin og Skagafjrurinn skinust . Reyndar hafi blunda mr plagrmsfr Skagafjrinn, ar megi finna margar helstu perlur slenskrar byggingalistar er ar ein slk sem hefur glitra lengur og skrar en allar r hu svrtu turnlguu me skrkunum, og jafnvel skrar en sjlft Slfari vi Sbraut.

a var semsagt sastliinn fstudag sem tekin var skyndikvrunum a bruna Skagafjrinn me gmlu fermingar svefnpokana og lta endanlega vera af v a skoa Vimrarkirkju. leiinni var liti fleiri perlur slenskrar byggingalistar, m.a. Grenjaarsta Aaldal, Glaumb Skagafiri, Hlakirkju Hjaltadal, Grafarkirkju vi Hofss og Saurbjarkirkju inn Eyjafiri.

IMG_2728

J skrti, aallega torf, sprek og grjt og a hj steypu kalli. a m segja sem svo a g hafi veri orin hundleiur a horfa t undan rofabarinu klgugrtt Urriavatni og skrapa steypuglfi niurgrfnum moldarhaug sem mr var komi fyrir vor, svo a g gat ekki lengur mr seti. Enda minnir mig Nbelskldi hafi einhversstaar komist svo a ori a sementi vribyggingarefni djfulsins og getur a svo sem veri rtt ef a nr til a haran sem mtaur skapnaur.

En um Vimrarkirkju hafi Nbelskldi etta a segja; „Tveggja slenskra bygginga er oft geti erlendis og fluttar af eim myndir srritum um jlega byggingalist. nnur er Vimrarkirkja. g held a a s ekki of djpt teki rinni tt sagt s a arar kirkjur slandi su tiltlulega langt fr v a geta talist vermtar fr sjnarmii byggingarlistar. Vimrarkirkjan litla er okkar Pturskirkja – ar sem hver rmmetri ber sr innihald annig a viruleiki hinnar litlu frumstu byggingar er tt vi sjlfar heimskirkjurnar, tt sjlft kirkjuinni s ekki strra um sig en ltil setustofa og vergildi byggingarinnar komist ekki til jafns vi meal hesths.“

egar vi hjnin komum a Vimrarkirkju glampandi sl og sumarhita var hn lst. Vi vorum varla farin a hugleia a a naga rskuldinn egar staarhaldarinn Einar rn kom askvaandi yfir tni ensku. Vi heilsuum slensku og tkum tvisvar fram a hn vri okkar murml. Hann ba afskunar margtrekuu athugunarleysinu en sagist hafa a sr til mlsbta a sjaldsir vru hvtir hrafnar. etta var reyndar ekki eini staurinn essari fer sem etta kom upp, etta var vikvi llum eim stum sem hfu a geyma jlega menningu og byggingalist sem vi skouum essari fer.

Einar rn btti heldur betur fyrir rifalega enskuslettuna me v a segja skemmtilegar sgur r kirkjunni. a t.d. a hafa teki 6 tma a ferma StefnG Stefnsson Klettafjallaskldsamkvmtv sem skldi sagi sjlft eftir a hann var fluttur til Amerku. Presturinn sofnai risvar og urfti jafn oft t egar hann vaknai til a f sr ferskt loft og hressingu en hafi alltaf gleymt hvar athfninni hann var staddur egar hann kom inn aftur og byrjai v upp ntt. essi langdregna fermingarmessa fr illa suma Skagfirska bndur v a var brakandi heyskaparurrkur.

IMG_2736

Altaristafla Vimrarkirkju er fr kalskum si v ekki tti taka v a skipta henni t vi siaskiptin. Eins fengum vi a heyra a kirkjan vri vinsl til hjnavgslna, og oft um erlend pr a ra, ekki vri algengt a au bkuu me margra mnaa, jafnvel ra fyrirvara. Fyrir nokkru hafi samt veri gefi saman skyndingupar, ar sem hann var gyingur en hn kalikki. au hefu veri spur hvernig au tluu a skra t fyrir snum nnustu vali gushsinu. Gyingurinn svarai fyrir au bi og sagi a a vri seinna tma vandml sem bii ar til heim vri komi.

svo litla listaverki sem kosta var minna til en meal hesthss, a mati Nbelskldsins, hafi ekki stai Vimri nema fr 1864 eru margir munir hennar mun eldri, lkt og altaristaflan. Vimri hefur veri bndakirkja fr fornu fari, ea allt fr kristnitku slandi. Hn var samt ekki talin til sknarkirkna fyrr en ri 1096. a er ekki vita hver lt reisa upphaflegu kirkjuna. En s hefur veri rm mia vi nverandi kirkju, v a henni voru sg vera 4 altari, eitt haltari og rj utar kirkjunni. Vimrarkirkja var helgu Maru mey og Ptri postula.

a hafa margir merkir prestar jna stanum, ..m. Gumundur gi Arason, sem var sar biskup Hlum 1203-1237. Kolbeinn Tumason var hrashfingi Skagafiri og kom Gumundi ga biskupsstl og hugsai sr me v gott til glarinnar. En ruvsi fr me sjfer v Gumundur lt ekki a stjrn og endai Kolbeinn lf sitt Vinesbardaga vi Hla egar einn af mnnum Gumundar ga kastai grjti hausinn honum.

IMG_2732

var ldin kennd vi Sturlunga og menn ortu slma milli manndrpa. Kolbeinn Tumason var af tt sbirninga og hafi lagt margt sig til a halda hfingja tign m.a. vi Lnguhlarbrennu, ar sem Gumundur dri orvaldsson og Kolbeinn fru a Lnguhl Hrgrdal og brenndu inni nund orkelsson samt orfinni syni hans og fjra ara en mrgum rum heimamnnum voru gefin gri. eir nundur og Gumundur hfu tt deilum og brennan var talin ningsverk.

Slmurinn Heyr himna smiur er eftir Kolbein Tumason Vimri, hvort hann hefurfengi hugmyndina af honum kirkjunni eftir Lnguhlarbrennu skal sagt lti, en tali er a hann hafi sami hann rtt fyrir andlt sitt egar hann fr fylktu lii Hla til a tukta Gumund ga biskup Arason, er svo slysalega vildi til a einn af lismnnum biskups kastai steini hfui Kolbeini. Eins og Sturlunga fer greinilega me heimildir og nafngreinir sem a manndrpum koma upplsir hn ekki hver var grjtkastarinn.

Kolbeinn kva; „Heyr, himna smiur, hvers skldi biur, komi mjk til mn miskunnin n. v heit eg ig, hefur skaptan mig, g er rllinn inn, ert Drottinn minn.“ essi slmur er ein af gersemum slenskrar tungu sem fer strum youtube me yfir 7 milljn horf. Eftir plagrmsfer Mekka slenskrar byggingalistar er nema von a sonur jar, sem arf a kynna sn helstu menningarvermti ensku eigin heimavelli til ess a hafa heyrendur, spyrjilkt og Bubbi; Hvar er gimsteinninn augum num ljfan?


Vk vatni

IMG_0379

Nna vikunni spuri g verkfringinnegar vi stum yfir drulluskurinum; "miki ert hugsandi vinur, ertu n a hugsa um mold?". Hann svarai jtandi, og btti vi a bragi "og vntanlega ert a hugsa um steypu". g jnkai v enda hefur ekki anna komist a hfinu mr fr v fyrst g man.

essum rstma hefur steypuhrrivlina venjulega veri komin gang og vintrum sumarsins veri blanda t hrruna. En n bregur svo vi a yfir mig hefur veri moka, ea sannleika sagt mr komi fyrir rofabari. g hef v hugsa til esshvernig aldur frist yfir og rek fer verrandi.

Eitt af v sem steypan hefur gefi gegnum tina er tivera, og a sumarlagi oft undir slbjrtum himni. Nstu vikurnar m g gera mr a a gu horfa tundan rofabarinu merlandi vatnsfltin ar sem n heitir Vk Urriavatni, ea eins og ber a segja samkvmt tarandans toga - Vk-Baths.

arna er mr tla a rlta eftir glfslpivl semskrapar niur grjt hara steypu fr vetur, og a n fram einhverskonar lkki sem engin veit hvernig a vera. Hvainn er randi og g langt fr a vera vinslasti maurinn holunni. Rafvirkinn kemuranna slagi og ltur leiftrandi augnari niur glfi og skrar svoupp fsi mr "j g s a ert gri lei me a finna gulli".

Vk-Baths er tla a trekkjatil sn trista, essi miljaraframkvmd mun vst skila mlt miljrum egar fram la stundir. g rddi a vi pparann nna fyrradag a mig rmai a etta vri gamall draumur fr v fyrir 1970. ur en slstrandarferir uru inn hj landanum. dreymdi flk Hrai um a vi Urriavatnmtti koma upp ylstrndar sem vakir vru snum og heitt vatn undir.

Hvort tristarnir ala me sr sama draum og gamlir Hrasbar, og eigi eftir a kaupa sr ba Vk til vibtar vi Jarbin, Leirbin, Saltbin og Bla Lni, og gu m vita hva eftir a koma ljs. En fyrsta skipti er mig fari a dreyma um a komast sumarfr, t slenska sumari. g satt a segja man ekki til a a hafi gerst ur egar steypa er annars vegar.

Set hr inn myndband afgamalli steypu, egar sumari var tminn og hjrtun ung.


Hi dularfulla gushs goans

IMG_2350

a arf ekki a fara um langan veg til a ferast langa lei. vikunni var skotist hlftma t fyrir binn, ag hlt til a skoa moldarkofa. Eftir ennan skottr flugu upp gmul heilabrot sem ekki nist a raa saman snum tma. sta essarar skrepputrs var upphaflega a skoa nlega bygga torfkirkju en ekki endilega eitthva sem ni t yfir rm og tma.

Geirsstaakirkja er endurbygg torfkirkja fr Vkingald. Sumari 1997 fr fram fornleifauppgrftur vegum Minjasafns Austurlands undir stjrn Steinunnar Kristjnsdttur. S rannskn leiddi ljs fornt bjarsti landi Litla-Bakka Hrarstungu. Rstirnar voru af ltilli torfkirkju, langhsi og tveimur minni byggingum. Tngarur r torfi umluktibyggingarnar.

Kirkjan Geirsstum hefur veri af algengri ger kirkna fr fyrstu ldum kristni slandi. Lklega hefur kirkjan einungis veri tlu heimilisflki bnum. Tilgta er um a Geirastair gtu hafa veri br Hrars Tungugoa, sonar Una Danska, landnmsmanns. Hrar var var sagur hafa bi a Hofi, sem var sagt vestan Lagarfljts, austan Jkulsr og noran Rangr, sem sagt ar sem heitir Hrarstunga.

Geirsstaakirkja var endurbygg 1999 – 2001, undir leisgn Gunnars Bjarnasonar hsasmameistara, Gujns Kristinssonar torfhleslumanns og Minjasafns Austurlands. a var gert me fjrmagni sem kom r sjum Evrpusambandsins, Vsindasji rannsknars slands, Nskpunarsji atvinnulfsins og Norur-Hrai. Kirkjan er umsjn flksins Litla-Bakka og sr a um varveislu hennar og vihald. Kirkjan er opin almenningi gegn vgu gjaldi og framlgum sfnunarbauk, en jminjasafn slands hefur ekki meessar sgulegu minjar a gera.

Hrar Tungugoi er me dularfyllri goum slands v hann virist hafa veri uppi tveim stum einu, austur Fljtsdalshrai og suur vi Kirkjubjarklaustur. Hann er sagur sonur Una danska Gararssonar og runnar Leilfsdttir. Til er tvr Hrarstungur sem vi hann eru kenndar, nnur er austur Fljtsdalshrai milli Lagarfljts og Jklu ar sem kirkjan Geirsstum stendur. Hin Hrarstungan er milliHrgslands og Foss Su, austur af Kirkjubjarklaustri, millitveggja smlkja. ar Hrar Tungugoi a hafa veri drepinn, slum ar sem gsaskytturfundu vkingasver fyrir nokkrum rum. Hrars er m.a. geti Njlu og Austfiringasgum, hann samkvmt Njlu a hafa veri mgur Gunnars Hlarenda.

Landnma segir af Una danska sonar Garars Svavarssonar, ess er fyrstur fann sland. Sagt er a Uni hafi fari til slands a ri Haralds konungs hrfagra. "Uni tk land, ar sem n heitir Unas og hsai ar. Hann nam sr land til eignar fyrir sunnan Lagarfljt, allt hra til Unalkjar. En er landsmenn vissu tlan hans tku eir a fast vi hann og vildu eigi selja honum kvikf ea vistir og mtti hann ar eigi haldast. Uni fr suur lftafjr enn syra, en ni ar eigi a stafestast. fr hann austan me tlfta mann og kom a vetri til Leilfs kappa Skgahverfi og tk hann vi eim."Tali er samkvmt rnefnum a Skgahverfi hafi veri Vestur-Skaftafellssslu grennd vi Kirkjubjarklaustur.

Saga Una danska er v ekki sur dularfull en saga Hrars sonar hans. Uni a hafa numi land Fljtsdalshrai, ea allt fr Unasi vi Hrasfla til Unalkjar, sem er Vllum skammt fyrir innan Egilsstai. Reyndar er til annar Unalkur sem er mun nr Unasi og vilja sumir meina a misskilnings gti um landnm Una og v eigi a mia vi ann lk en ekki ann sem er innan vi Egilsstai. vri landnm Una nokkurn veginn ar sem kalla er Hjaltastaaingh og skarai ekki langt inn landnm Brynjlfs gamla.

Eins og fram kemur Landnmu virist landnm Una hafa veri numi ur en hann kom; "er landsmenn vissu tlan hans tku eir a fast vi hann og vildu eigi selja honum kvikf ea vistir og mtti hann ar eigi haldast". Enda hefur Hjaltastaainghin alltaf veri dularfull me sna Beinageit, Kreksstai og Jrvk. Sumir hafa frt fyrir v rk a hn hafi veri Keltneskari en flest landnm norrnnamanna slandi. Uni hraktist v suur land, nnar tilteki Skgarhverfi sem tali er hafa veri Su Vestur-Skaftafellssslu.

ar komst Uni kynni vi runni dttur Leilfs og var hn ltt. Uni vildi ekkert me runni hafa og forai sr, en Leilfur elti hann uppi og dr hann samt mnnum hans heim til runnar. Uni lt sr ekki segjast og fli aftur fr Leilfur aftur eftir honum og kppum hans og sltrai eim llum ar sem heita Klfagrafir. annig endai landnmsmaurinn Uni danski fer sna til slands sem sg var hafa veri farin a undirlagi Haraldar konungs hrfagra svo hann kmist yfirsland.

Hvort Hrar sonur Una hefur tt eitthva tilkall til landnms fur sns austur Hrai er ekki gott a finna t r eftir allar essar aldir,en samkvmt sgum og rnefnum virist hann hafa sest a Hrarstungu b sem ht Hof, en ekki er vita hvar a Hof var og er n giska a Geirsstaakirkja s Hof. Hrarstunga er a vsu fyrir noran Lagarfljt en landnm Una danska fyrir sunnan, en vel m vera a Lagarfljt hafi Landnmsld ekki tt sinn farveg ar sem hann er dag. Allavega var a landsvi sem tekur bi yfir Hrarstungu og Hjaltastaaingh, sem var landnmi Una, ur kalla ein tmannasveit.

g set hr inn myndir fr gushsi goans.

IMG_2341

IMG_2349

IMG_2361

IMG_0345

IMG_2369

Vkingaskip sem hinn skoski steinhleslumaur Donald Gunn geri vi fyrir framanhringlaga tngarinn kringumGeirsstaakirkju


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband