Duldar rśnir vestursins og sį heppni

Mankynssagan gerir aš žvķ skóna aš ekki hafi komist skikk į óöld mišalda fyrr en blessun kirkjunnar nęr yfirhöndinni meš banni almennra manndrįpa į sunnudögum og meš upptöku galdrabrenna ķ Evrópu til aš eyša forneskju heišninnar. En athygliveršara er žó žaš sem hin opinbera saga greinir ekki frį um žetta tķmabil, s.s. vitneskjunni um stóra heimsįlfu ķ vestri 500 įrum įšur en hennar er getiš ķ heimssögunni. Eins og margir erlendir fręšimenn vita nś oršiš žį var žaš žekkt į Ķslandi og til vęru skrįšar heimildir um Amerķku žó ekki žyki rétt aš geta žess ķ opinberum sögubókum aš žangaš hefšu siglt norręnt fólk ķ kjölfar annarra Evrópubśa nema žį sem hugsanlegs möguleika nś į allra sķšustu įrum.

Samkvęmt ķslendingasögunum er Leifur heppni Eirķksson (980 – 1020) sagšur hafa komiš til Amerķku. Tališ er aš Leifur hafi fęšst um įriš 980 į Ķslandi, sonur Eirķks rauša Žorvaldssonar og Žjóšhildar konu hans. Hann flutti ungur meš foreldrum sķnum til Gręnlands, įsamt bręšrum sķnum, Žorvaldi og Žorsteini. Ķ Gręnlendinga sögu segir frį žvķ aš Leifur kaupir skip Bjarna Herjśfssonar sem hafši įšur villst til Noršur-Amerķku, en steig ekki į land.

Gręnlendingasaga hefst į žessum oršum; "Herjślfur var Bįršarson Herjślfssonar. Hann var fręndi Ingólfs landnįmamanns. Žeim Herjślfi gaf Ingólfur land į milli Vogs og Reykjaness. Herjślfur bjó fyrst į Drepstokki. Žorgeršur hét kona hans en Bjarni son žeirra og var hinn efnilegasti mašur. Hann fżstist utan žegar į unga aldri. Varš honum gott bęši til fjįr og mannviršingar og var sinn vetur hvort, utan lands eša meš föšur sķnum. Brįtt įtti Bjarni skip ķ förum. Og hinn sķšasta vetur er hann var ķ Noregi žį brį Herjślfur til Gręnlandsferšar meš Eirķki og brį bśi sķnu. Meš Herjślfi var į skipi sušureyskur mašur, kristinn, sį er orti Hafgeršingadrįpu. Žar er žetta stef ķ:

Mķnar biš eg aš munka reyni

meinalausan farar beina,

heišis haldi hįrrar foldar

hallar drottinn yfir mér stalli."

Eins og svo oft tengjast hér fornsögurnar frį Ķslandi Sušureyjum Skotlands og aušvelt er aš ķmynda sér aš hinn kristni sušureyski mašur hafi veriš „munkur“ meš rętur frį žvķ fyrir landnįm. Jafnvel įtt rętur aš rekja til eyjarinnar Iona į Sušureyjum žar sem klaustur Kólumkilla (St Columbe) var stašsett öldum fyrr meš öllum sķnum vķsdómi og žį vitneskjunni um feršir St Bernaden vestur um haf. En St Bernadan er sagšur hafa fariš allt noršur til Svalbarša, Gręnlands og vestur til Amerķku į 5.öld.

Auk žessara Sušureyja tengsla segir Eirķkssaga rauša frį žvķ žegar Leifur Eirķksson fer frį Gręnlandi til Sušureyja Skotlands į leiš sinni til Noregs og dvelst žar sumarlangt. Žar kynnist hann stóręttašri konu sem hét Žórgunnur, žegar Leifur yfirgefur Sušureyjar vill Žórgunnur fara meš Leifi žvķ hśn bar hans barn undir belti. Leifur tekur žaš ekki ķ mįl, en sagt er aš sķšar hafi žessi sonur Leifs komiš til Gręnlands žar sem Leifur gekkst viš fašerninu.

Ķ Noregi fęr Leifur svo skoskan mann og konu aš gjöf frį Ólafi Tryggvasyni Noregskonungi, en Ólafur hafši dvalist į vestanveršum Bretlandseyjum įšur en hann hlaut konungstign ķ Noregi. Konungur į aš hafa bešiš Leif um aš kristna Gręnland. Engum sögum fer af kristniboši Leifs į Gręnlandi, en žetta skoska fólk fengu žeir Leifur og Eirķkur rauši sķšar til aš fylgja Žorfinni Karlsefni er hann fór til Vķnlands og viršist žaš žar hafa veriš kunnugt samkvęmt sögunni. Viš lestur Gręnlendingasögu og Eirķkssögu rauša viršast žau torskilin žessi keltnesku tengsl, og aš sumt af žessu fólk skuli yfir höfuš vera nefnt til sögunar. Nema žį aš eitthvaš sem upphaflega var skrifaš hafi śr sögunum glatast.

Um įriš 1000 sigldi Leifur heppni, sonur Eirķks rauša ķ Brattahlķš, frį Gręnlandi til Amerķku og kom fyrst aš Hellulandi (Baffinsland). Hann sigldi žvķ nęst sušur og kemur žį aš hinu skógi vaxna Marklandi (Labrador). Aš lokum er tališ aš hann hafi komiš til Nżfundnalands og hafi nefnt žaš Vķnland eftir aš fundiš žar vķnber, žó lķklegra sé aš hann hafi veriš sunnar ef finna įtti vķnber. Gręnlendinga saga greinir svo frį; „Žar var svo góšur landskostur, aš žvķ er žeim sżndist, aš žar mundi engi fénašur fóšur žurfa į vetrum. Žar komu engi frost į vetrum og lķtt rénušu žar grös. Meira var žar jafndęgri en į Gręnlandi eša Ķslandi. Sól hafši žar eyktarstaš og dagmįlastaš um skammdegi“. Žar var gras žvķ gręnt įriš um kring. Į Vķnlandi byggšu Leifur og fylgismenn hans nokkur hśs til vetursetu viš į sem var full af laxi.

Hermann Pįlsson prófessor ķ norręnum fręšum viš Edinborgarhįskóla taldi nafn Vķnlands eldra en Ķslands byggš og sagši aš hvergi ķ sögunum vęri minnst į žaš aš Vķnlandsfarar hefšu gert sér vķn af vķnberjum Vķnlands. En ef Vķnland dręgi heiti sitt af vķni fremur en vķnberjum eša vķnviši, yrši aš leita žeirrar vitneskju utan ķslenskra fornrita. Žótt af Gręnlendinga sögu telji menn hiklaust aš Vķnland sé kennt viš vķnber og vķnviš taldi hann žį skżringu ęriš grunsamlega. Hann sagši ķslendinga hafa bśiš yfir vitneskju um Vķnland óhįšar Gręnlendinga- og Eirķkssögu. Žęr tengdust Ķrlandi hinu mikla sem hefši veriš skammt frį Vķnlandi hinu góša.

Gręnlendingasaga ber žess glögg merki aš landnįm norręnna manna hélt įfram vestur um höf eftir aš Ķsland var byggt. Žar eru žekktust nöfn Eirķks rauša sem gaf Gręnlandi nafn og Leifs heppna sonar hans sem sigldi til Amerķku. Gręnlendingasaga greinir nokkuš nįkvęmlega frį įhuga norręnna manna į Amerķku og feršum žeirra žangaš. Góšir landkostir į Vķnalandi hefur veriš eitt helsta umręšuefniš į Gręnlandi samkvęmt sögunni. Geršir eru nokkrir leišangrar til Vķnlands meš fjölmennu föruneyti og konur žar meš ķ för žvķ til stendur aš nżta landkosti nżja landsins meš framtķšar bśsetu, t.d. fara tvö systkini Leifs til Amerķku fyrst Žorvaldur sem lętur žar lķfiš og sķšar Freydķs en hennar Vķnlandsferš var blóši drifin.

Gręnlendingasaga segir einnig frį Gušrķši Žorbjarnardóttur sem var žrķgift, fyrst Žóri austmann, hennar annar eiginmašur var svo Žorsteinn Eirķksson bróšir Leifs heppna. Žorsteinn og Gušrķšur hyggjast fara til Vķnlands en villast sumarlangt ķ hafi og koma loks aš landi ķ Lżsufirši ķ vestaribyggš į Gręnlandi og hafa žar vetursetu hjį nafna Žorsteins og konu hans. Žann vetur andast Žorsteinn og einnig hśsfreyja nafna hans, sį Žorsteinn heitir Gušrķši žvķ aš koma henni til vesturbyggšar ķ Eirķksfjörš til Leifs mįgs sķns.

Žaš er eftirtektarvert hvernig Gręnlendingasaga getur žess aš sišaskipti séu aš komast į ķ Gręnlandi, žegar Žorsteinn og Gušrķšur koma aš landi ķ Lżsufjirši, en sagan segir svo frį kynnum žeirra nafna; "Žorsteinn heiti eg og er eg kallašur Žorsteinn svartur. En žaš er erindi mitt hingaš aš eg vil bjóša ykkur bįšum hjónum til vistar til mķn. "Žorsteinn kvešst vilja hafa umręši konu sinnar en hśn baš hann rįša og nś jįtar hann žessu."Žį mun eg koma eftir ykkur į morgun meš eyki žvķ aš mig skortir ekki til aš veita ykkur vist en fįsinni er mikiš meš mér aš vera žvķ aš tvö erum viš žar hjón žvķ aš eg er einžykkur mjög. Annan siš hefi eg og en žér hafiš og ętla eg žann žó betra er žér hafiš." Ekki er žaš sķšur athyglisvert hvernig Žorsteinn Eirķksson er sagšur nįnast rķsa upp eftir andlįt sitt og segja Gušrķši fyrir um framtķš sķna.

Žegar Gušrķšur er komin aftur ķ vesturbyggš undir verndarvęng Leifs mįgs sķns giftist hśn ķ žrišja sinn og žį Žorfinni karlsefni. Žau halda svo til Vķnlands įsamt miklu föruneyti og hefja žar kaupskap. Žar fęšist žeim sonurinn Snorri. Sķšar fara žau aftur til Gręnlands eftir aš efnast į blómlegum višskiptum viš innfędda og žašan til Noregs til aš selja žar varning frį Vķnlandi. Samkvęmd Gręnlendinga sögu hafši ekki įšur fariš svo vel bśiš skip frį Gręnlandi, enda hagnast Žorfinnur vel į farminum ķ Noregi. Žau halda svo frį Noregi til Ķslands og kaupa Glaumbę ķ Skagafirši.

Saga Gušrķšar er stórmerkileg en hśn lifir alla eiginmenn sķna, er eftir žaš talin hafa fariš fótgangandi til fundar viš pįfann ķ Róm og komiš žašan aftur til Ķslands. Žį hafši Snorri sonur hennar reyst kirkju ķ Glaumbę. Hśn gerist žar einsetukona og nunna. Gręnlendingasögu lķkur svo; „Snorri įtti son žann er Žorgeir hét. Hann var fašir Yngveldar móšur Brands biskups. Dóttir Snorra Karlsefnissonar hét Hallfrķšur. Hśn var kona Runólfs föšur Žorlįks biskups. Björn hét sonur Karlsefnis og Gušrķšar. Hann var fašir Žórunnar móšur Bjarnar biskups. Fjöldi manna er frį Karlsefni komiš og er hann kynsęll mašur oršinn. Og hefir Karlsefni gerst sagt allra manna atburši um farar žessar allar er nś er nokkuš orši į komiš“.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jónas Gunnlaugsson

Žetta er góš umfjöllun hjį žér Magnśs. Er hęgt aš fara nęrri um breiddargrįšu meš žvķ aš skoša žessi orš?

Sól hafši žar eyktarstaš og dagmįlastaš um skammdegi.

Egilsstašir, 26.01.2019  Jónas Gunnlaugsson

Jónas Gunnlaugsson, 26.1.2019 kl. 10:10

2 Smįmynd: Magnśs Siguršsson

Žakka žér fyrir Jónas. Jį žaš ętti aš vera hęgt aš fara nęrri um stašsetninguna.Mig grunar aš hśn sé talsvert sunnar en L Anse aux Meadows žar sem hefur veriš tali hingaš til aš Leifur heppni hafi haft vetursetu.

Įriš 2016 var frétt ķ New York Times um nżjan fornleifafund sem vķsindamenn fundu meš ašstoš gervihnatta. Sį stašur er 500 km sunnar en L Anse aux Meadowns į nyrsta odda Nżfundnalands.

https://www.nytimes.com/2016/04/01/science/vikings-archaeology-north-america-newfoundland.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&clickSource=story-heading&module=second-column-region&region=top-news&WT.nav=top-news&_r=0

Magnśs Siguršsson, 26.1.2019 kl. 12:03

3 Smįmynd: Jón Žórhallsson

"Mankynssagan gerir aš žvķ skóna aš ekki hafi komist skikk į óöld mišalda fyrr en blessun kirkjunnar nęr yfirhöndinni meš banni almennra manndrįpa į sunnudögum og meš upptöku galdrabrenna ķ Evrópu til aš eyša forneskju heišninnar". 

Myndum viš ekki segja aš Žorrablót vęri heišinn sišur?

Var hann Žorri ekki heišinn konungur?

Jón Žórhallsson, 27.1.2019 kl. 10:49

4 Smįmynd: Magnśs Siguršsson

Sęll Jón og žakka žér fyrir aš benda į žetta.

Žaš er nįttśrulega eitt aš gera aš einhverju skóna annaš uppręta gjörsamlega.

Fyrstu setningar Orkneyingasögu segja frį Žorra.

There was a king named Fornjot, he ruled over those lands which are called Finland and Kvenland; that is to the east of that bight of the sea which goes northward to meet Gandvik; that we call the Helsingbight. Fornjot had three sons; one was named Hler, whom we call Ęgir, the second Logi, the third Kari; he was the father of Frost, the father of Snow the old, his son’s name was Thorri; he (Thorri) had two sons, one was named Norr and the other Gorr; his daughter’s name was Goi. Thorri was a great sacrificer, he had a sacrifice every year at midwinter; that they called Thorri’s sacrifice; from that the month took its name. One winter there were these tidings at Thorri’s sacrifice, that Goi was lost and gone, and they set out to search for her, but she was not found.

Góa er samkvęmt žessu dóttir Žorra og svo merkilegt er, ef einhver nennir aš lesa lengra, žį er Noregur sagšur nefndur eftir Norr syni Žorra.

http://www.sacred-texts.com/neu/ice/is3/is302.htm

Magnśs Siguršsson, 27.1.2019 kl. 12:07

5 Smįmynd: Jón Žórhallsson

Žį er žaš spurningin hvort aš biskup ķslands

sem ęšsti mašur KRISTINNAR TRŚAR  hér į landi

myndi vilja  leggja nišur hina heišnu daga Žorražręl og Góu

ef aš viškomandi fengi öllu rįšiš?

Jón Žórhallsson, 27.1.2019 kl. 12:55

6 Smįmynd: Magnśs Siguršsson

Til aš fį svar viš žvķ veršuršu aš spyrja biskup. Sjįlfur efast ég um aš ķslenska kirkjan hafi nokkuš į móti dögum sem rekja mį til heišni og hafi jafnvel passaš upp į aš saga žeirri varšveitist ķ gegnum aldirnar, t.d. er tališ aš sumardagurinn fyrsti megi rekja allt til heišni en sį dagur var samt lengi vel almennur messudagur ķ ķslenskum kirkjuna eša allt žar til Danir fettu fingur śt ķ žį messugjörš.

Žó svo aš sumardagurinn fyrsti sé ekki lengur almennur messudagur į Ķslandi žį vorum viš hjónin ekki neinum vandręšum meš aš fį okkur gefin saman ķ kirkju né fį börnin skķrš ķ kirkju į sumardaginn fyrsta. En žér aš segja žį tel ég himin og haf vera į milli Rómar kirkjunnar sem valdastofnunnar į mišöldu og ķslensku žjóškirkjunnar į okkar tķmum. 

Magnśs Siguršsson, 27.1.2019 kl. 16:00

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband