Himnarķki eša helvķti sjįlfstęšs fólks

Allt fram į nķtjįndu öld žótti ķslendķngum fjöllin ljót. Ekki var lįtiš viš sitja aš Bślandstindur vęri „furšu ljótur“, heldur žótti Mżvatsveitin meš fjallahrķng sķnum og vatni višurstyggilegt plįss. Varla eru eftir hafandi nśna žęr samlķkķngar sem žjóšleg bķlķfa okkar, žjóšsögur Jóns Įrnasonar, velja žvķ. Rómantķkin žżska gaf okkur fjöllin og gerši žau okkur kęr og kendi Jónas Hallgrķmssyni bęši aš rannsaka žau sem fręšimašur og unna žeim ķ ljóši; og eftir hann kom Steingrķmur og kvaš Ég elska yšur žér Ķslands fjöll; og hefur sį skįldaskóli aušsżnt žeim tignun fullkomna fram į žennan dag. Į okkar öld hefur žaš žótt hęfa kaupstašarfólki, sem var eitthvaš aš manni, aš eignast vįngamyndir af eftirlętisfjöllum sķnum aš hengja upp yfir sóffanum og hafa slķkir eftirlętis gripir veriš nefndir sóffastykki aš dönskum siš. Fólkiš horfši svo lengi į žessi landslög uppį veggjum hjį sér aš marga fór aš lįnga žįngaš. Svona mynd veitti įhorfana ķ rauninni sömu lķfsreynnslu og horfa śt um glugga uppķ sveit.

Žennan texta mį finna ķ bókinni "Reginfjöll aš haustnóttum" eftir Kjartan Jślķusson frį Skįldastöšum efri, og er ķ formįla bókarinnar, sem Nóbelskįldiš skrifaši. Žaš mį segja aš eins hafi fariš fyrir mér framan af ęvi og fyrri alda ķslendingum, aš hafa ekki žótt mikiš til feguršar fjallana koma frekar en annarra faratįlma. 

Į seinni įrum hefur komist ķ tķsku aš kalla stóran hluta heiša, fjalla og óbyggša Austurlands, vķšernin noršan Vatnajökuls. Hluti žessara vķšerna er svęši sem oft er kallaš Jökuldalsheišin og er jafnvel tališ aš Nóbelskįldiš hafi sótt žangaš efnivišinn ķ sķna žekktustu bók Sjįlfstętt fólk. Žar hafi Bjartur ķ Sumarhśsum hįš sķna sjįlfstęšisbarįttu.

Žaš mį segja aš žaš hafi ekki veriš fyrr en ķ fyrrasumar aš ég fór aš gefa Jökuldalsheišinni gaum žó svo aš hśn hafi allt mitt lķf veriš ķ nęsta nįgrenni og ég hafi fariš hana žvera oftar en tölu veršur į komiš, žó svo aš ég hafi ekki fyrr en fyrir nokkrum įrum įttaš mig į helgi hennar. En eftir aš hśn fangaši athygli mķna mį segja aš hśn hafi haft hana óskipta eins og Hjaltastašažinghįin hefur fengiš aš finna fyrir sķšustu įrin.

IMG_3865

Sęnautasel stendur viš sušurenda Sęnautavatns

Ķ sķšustu viku keyrši ég, įsamt Matthildi minni og Helga fręnda mķnum sem var ķ Ķslandsheimsókn frį Įstralķu, heišina žvera og endilanga. Sś leiš lį frį Kįrahnjśkum śt į mišheišina viš Sęnautavatn fyrsta daginn, žar sem drukkiš var kaffi og kakó įsamt lummum ķ rafmagnslausu torfbęnum ķ Sęnautaseli.

Nęsta dag var fariš ķ Vopnafjörš og upp į heišina ķ Möšrudal og gamla žjóšveginn žašan yfir hana žvera austur meš viškomu į Grjótgaršahįlsi ķ Skessugaršinum. Um žetta stórmerkilega nįttśrufyrirbrigši mį fręšast į Vķsindavefnum. Einnig er žjóšsaga ķ safni Sigfśsar Sigfśssonar, sem ekki er sķšur sennileg, sem greinir frį žvķ aš žarna sé um fornan landamerkjagarš aš ręša sem tvęr skessusystur geršu ķ illindum sķn į milli.

IMG_4022

Į Grjótgaršahįlsi, noršan viš Skessugaršinn

Nśna į sunnudaginn hófum viš svo žrišja heišar daginn ķ morgunnkaffi og lummum ķ Sęnautaseli. Žennan dag žręddum viš slóšana mešfram vötnunum sušur heišina ķ sólskini og 24°C hita. Fórum svo vestur yfir ķ Möšrudal fyrir sunnan Žrķhyrningafjallgaršinn og žašan śt į gamla žjóšveg eitt noršur ķ Möšrudal, ęvintżralega hrjóstruga leiš.

Ķ žessum sunnudagsbķltśr heimsóttum viš žau heišarbżli sem viš vegslóšana voru. En alls uršu heišarbżlin 16 sem byggšust af sjįlfstęšu fólki um og mišja 19. öldina. Um žessa heišarbyggš ķ meira en 500 m hęš mį lesa ķ I bindi Austurland safn austfirskra fręša. Žar segir Halldór Stefįnsson žetta um tilurš žessarar heišarbyggšar. Bygging žessarar hįlendu heišarbyggšar, hinnar langhęstu į landinu, lķkist žannig - nęr aš kalla- ęvintżri. Į žessum sunnudegi nįšum viš aš heimsękja 5 bżlanna.

Halldór Laxness gerši kröpp kjör žessara heišarbśa heimsfręg ķ bókinni Sjįlfstętt fólk. Žaš er erfitt aš ķmynda sér annaš į góšvišrisdögum sumarsins en aš heišarlķfiš hafi veriš himnarķki į jörš. Allt viš höndina, mokveiši silungs ķ blįum vötnunum, gęsavarp ķ mżrunum, hreindżr, tśnręktun óžörf žvķ laufengi og mżrar eru grasmikil og bśsmalinn į beit heima viš bę. Žó svo veturinn vęri haršur žį komiš sumariš yfirleitt eins og hendi vęri veifaš.

IMG_4014

Ķ Skessugaršinum

En žaš gat lķka veriš hart aš bśa į heišinni af fleiri orsökum en Nóbelsskįldiš tilgreindi. Ķ byrjun įrs 1875 hófst eldgos ķ Dyngjufjöllum. Į pįskadag hófust grķšarlegar sprengingar ķ Öskju, sem sendu vikurmökk śt yfir Miš-Austurland. Vilborg Kjerślf, sem žį var įtta įra gömul stślka į Kleif ķ Fljótsdal, lżsir morgni žessa pįskadags svo ķ Tķmanum 1961.

Mamma vaknaši um morguninn įšur en fólk fór aš klęša sig, og sį eldglęringarnar, sem komu hvaš eftir annaš. Žaš var hlżtt og gott vešur og féš lįtiš vera śti um morgunninn, en žaš tolldi ekki viš og rįsaši fram og aftur. Žaš fann į sér gosiš. Klukkan 10 kom žaš. Žaš voru nś meiri ósköpin žegar žaš dundi yfir. Myrkriš varš alveg biksvart, og mašur sį ekki handa sinna skil. Žaš var alveg vošalegt žegar žrumurnar rišu yfir og hįvašin óskaplegur. Žaš glumdi svo mikiš ķ hamrabeltinu fyrir ofan bęinn. Svo lżstu eldingarnar upp bęinn žegar dynkirnir rišu yfir. Žaš var eins og snjóbyljir kęmu yfir žegar askan dundi į hśsinu. Jį žaš voru nś meiri ósköpin.

Kleif ķ Fljótsdal er ķ rśmlega 70 km fjarlęgš frį Öskju. Um žaš hvernig umhorfs var eftir aš sprengingunum lauk, segir Vilborg žetta; askan lį yfir öllu, og ég man aš ég sópaši henni saman meš höndunum og lék mér aš henni, og hśn var glóšvolg ķ höndunum į mér. Mér fannst žetta vera hnoss og hafši gaman aš leika mér aš henni. Hśn var svona ķ ökkla ķ dęldunum. Žaš var svo einkennilegt, aš žykkasti mökkurinn fór ašallega śt Jökuldalinn, og lenti meira žar en hjį okkur.

IMG_3968

Tóftir Heišarsels viš sušurenda Įnavatns

Öskulagiš var vķša 20 cm į Jökuldalnum og heišinni, enda lagšist byggš žvķ sem nęst af um tķma ķ heišinni, og bar ekki sitt barr eftir Öskjugosiš. Mikiš af heišafólkinu flutti til Amerķku og sķšasti bęrinn Heišarsel fór ķ eyši 1946. Žaš var undir lok  byggšarinnar sem Halldór Laxness fór um heišina.

Ķ tķmaritinu Glettingi 11. įrg. 1.tbl. segir Hallveig Gušjónsdóttir Dratthalastöšum į śthéraši m.a. frį kynnum af sķnum nįgrönnunum ķ Sęnautaseli en hśn er fędd ķ Heišarseli; Sögufręgt er, žegar Halldór Laxness gisti eina skammdegisnótt ķ heišarbżlinu Sęnautaseli. Žį hafši stašiš óvenju illa į hjį hjónunum ķ Seli og Gušmundur varla nógu birgur af heyjum žetta haust, og tók žaš rįš aš fella kśna, til žess aš vera öruggur meš féš, en kżrin var oršin geld, gömul og kįlflaus. Mér finnst Laxness fara ómaklega meš žetta litla heimili, sem veitti žó allt žaš besta sem handbęrt var.

En nś er svo komiš fyrir mér eins Höllu hans Eyvindar, aš mig dregur žrį. En žau Eyvindur og Halla dvöldu lengi vel į öręfunum sušur af heišinni og austur af Öskju, og um žessa žrį hafši Nóbelsskįldiš žetta aš segja ķ formįla bókarinnar Reginfjöll aš haustnóttum

Reynslan er sambęrileg viš žaš sem žeim manni veršur, sem svo leingi hefur skošaš mynd af Parķsarborg aš hann stenst ekki leingur mįtiš og fer žįngaš. Žegar hann kemur heim til sķn aftur veit hann ekki fyr til en Parķsarborg er oršin mišpśnktur ķ lķfi hans. Hugur hans heldur įfram aš snśast ķ tilhlökkun til endurfunda viš žessa borg meš undrum sķnum og uppįkomum, stórum og smįum furšum, og smįhlutum sķst lķtifjörlegri en žeir stóru; ekkert ķ heiminum jafnast į viš aš hafa fundiš žessa borg. Hversu marga landa höfum viš ekki žekt sem hafa nįkvęmlega af žessari reynslu aš segja um Parķs, og margir skrifaš um žaš ķ bókum hvernig žeir lifšu ķ stöšugri heimžrį žįngaš, jafnvel eftir aš žeir eru komnir aš fótum fram. Sį sem skilur žetta skilur sęludali žjóšsögunnar; og hann skilur lķka śtilegukonuna Höllu sem sat farlama į leiši ķ kirkjugaršinum į Staš ķ Grunnavķk, og tautaši: "fagurt er į fjöllum nśna".

IMG_3974

Lautarferš į laufengi ķ heišanna ró

 


« Sķšasta fęrsla

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband