Frsluflokkur: Gosagnir og jsgur

Brestur jsgunni um smalann

Smalinn vi kvna

Formli

Fyrir u..b.remur rum san heimstti mig heilsubrestur, sem var til ess a g m taka v rlega. Hjarta hikstai ann htt a a var svokalla fall, sem ir a a dlir ekki lengur blinu um lkamannaf fullum krafti. En a var ekki beint heilsubrestur sem g tlai a tala um heldur annar brestur sem er sending af gmlu gerinni. Mli er nefnilega a a g komst fljtlega a v a hjartafall tti ekki a geta komi fyrir mann eins og mig, sem hafi engar frilegar forsendurtil ess, s.s. han blrsting, htt klesterl, sykurski ea ttarsgu. v fr mig fljtlega a gruna a arna hefi veri ferinni sending af gmlu gerinni, sem lesa m um jsgunum. Ef g orai etta vi hjartalkninn var boi upp unglyndislyf, eins og a vri eitthvert svar.

ar sem g hef fengi ngan tma kjlfar heilsubrestsins kva g a leita upplsinga um sendingar af gmlu gerinni jsgunum, fyrir valinu uru jsgur Sigfsar. Fljtlega rakst g sguna um Brest ea rttara sagt Tungu-Brest en hn a vera um sendingu sem Pli bnda Plssyni var send Kverkrtungu Langanesstrnd upp r miri 19. ld. a sem vakti ru fremur athygli mna essari sgu var kannski ekki sagan sjlf heldur endalok Pls, sem komu fram eftirmla.

Nokkrum rum eftir a Pll hafi bi hrkklast fr Kverkrtungu og flosnaur upp r samb vi konu sna, fr hann til Vopnafjarar og fkk sr tpilega nean v af brennivnsem tali var sviki. rija degi var Pll aftur orinn allsgur og fr til Andrsar vinar sns Leiarhfn Vopnafiri og ba hann um a f a deyja undir hans aki. a sagi Andrs velkomi en fannst ekkert benda til ess af tliti Pls a dauinn vri nsta leiti, enda varhannekki nema 55 ra. En Pll sagist vera orinn kaldur upp a hnjm og v vri ekki aftur sni. a fr svo a Pll var allur innan slahrings. a var essi ftkuldi Pls sem fkk mig til a taka eftir sgunni um Tungu-Brest, v ftkuldinn hlyti a stafa af hjartafalli, svo vel kynntist g eim vgesti egar hann var mr sendur.

En sendingin sem Pll fkk heimskn b sinn Kverkrtungu var tilkominn nokkrum ur en svikna brennivni lenti ofan hann Vopnafiri. Um Kverkrtungu drauginn ea Tungu-Brest er geti flestu jsagnasfnum sem fyrir finnast slandi. Enda er draugurinn sennilega ein af mest rannskuu sendingum landsins og s sem miklar skrar heimildir eru til um, jafnvelaf hinum lrum mnnum, sem ekki vilja lta a um sig spyrjast a eir lti bbiljur og hindurvitni byrgja sr sn. A minnsta kosti rjr tilgtur voru nefndar jsgunum um stur sendingarinnar. r helstar; a Pll hafi dreymt fyrri konu sna, sem var ltin, sem fr fram a vi hann, ar sem komi var a v a hann og seinni konan skru dttur sna, a dttirin yri nefnd eftir sr, essu lofai Pll draumnum en mir stlkunnarvildi ekki nafni og lt Pll hana ra. nnur tilgta var lei a Pll hafi tt brir egar hann var drengur xnadal, sem hafi horfi vofveigilegan htt og tti hann a hafa teki vi draug brur sns, sem var nokkhverskonar ttarfylgja, eftir lt fur eirra en honum hafi s draugur fylgt fram gamalsaldur. rija tilgtan var af sama meii en Pll hafi tt tistum vi ann mann, sem sekur var talin um hvarf brur hans og meal annars tapa mlaferlum fyrir honum. Pll hafi bi lent illilega upp kannt vi ann kra og ann sem stti mli fyrir hann, v hann neitai a borga mlsknina ar sem hann taldi hana hafa veri sllegaunna. Bir essir menn hfu haft opinberlega heitingum vi Pl.

essi saga gaf ltil svr um sendingar fyrri ra og engin um a hvernig sendingar gtu orsaka hjartafll. En egar g hafi rekist efni tengt essari sgu risvar sinnum r lkum ttum u..b. riggja mnaa tmabili fr atburarsin a lkjast sendingu.

En sagan um Tungu-Brest, allra stystu mli, er Grskinnu hinni meiri eftir Sigur Nordal og rberg rarson: Hann var uppi um 1870 og var snilegur, en geri vart vi sig me hljum. Var stundum sem vatn drypi, stundum sem hgg og slg, en stundum sem dynkir ea brestir, og af v fkk hann nafni Brestur. bj Kverkrtungu Pll bkbindari. Hann var fluttur vestan r ingeyjarsslu ea lengra a. En sagan af uppruna Brests var s, a hann vri mealadraugur, - og fleirisgur heyri g um mealadrauga. Pll tti brir, er fr ungur vist, og var fljtt um hann. tluu menn, a af mannavldum vri. Var ekki vi v hreift. egar Pll komst til manns, vildi hann hefna brur sns, vakti upp draug og kom honum meul. En fyrir mistk ea kunnttuleysi fr svo, a draugurinn snrist a Pli sjlfum og gerist svo umsvifamikill, a kona hans Helga Frifinnsdttir, var a flja heimili um skei. Helgu essari var g samta og heyri hana segja fr Bresti. ori g ekki a fara me sgu, enda mun hn vera safni Sigfsar.

Eins og greint er fr hafi g fyrst rekist sguna vi a leita upplsingaum sendingar jsgunum og er hn mun tarlegri annarsstaar m.a. hj Sigfsi, og frsgn Grskinnu er s eina sem segir Pl hafa vaki upp lyfja draug. Nst rakst g frsgn bk Tryggva Emilssonar, Ftkt flk, sem g ttai mig a mundi vera af orkeli brur Pls,unglings sem hvarf xnadal. rija frsgnin var bk rna la, Reimleikar, ar sem hann fer yfir dularfull fyrirbri slandi, sem rannsku hafa veri og skjallegar heimildir eru til um mean eim st, en samt sem ur ekki fengist haldbrar skringar af hverju stfuu.

Jn Illugason hreppstjri Djpalk var einn af eim sem hafi skr reimleikana Kverkrtungu mean eir ttu sr sta. Kverkrtungu Langanesstrndum br bndi, Pll a heiti, son Pls Eirkssonar er feraist suur land og var. fyrrahaust var Pll bndi a leysa hey hlu a kveldi dags, heyrir hann bari hgg ofan ekjuna. Hann fer t, en sr engan; a gengur risvar a hann verur vi engan mann var. Hann lkur vi verk sitt, en finnst ei til. (Hann er lfi, fr vi ll hindurvitni og hugleysi.) Hann gengur heim eftir etta, en v hann kemur hlai er maur ar kominn og segir honum lt Pls fur hans. mli hefir veri a eitthva hafi fylgt eim Pli. Eftir etta fer a bera reimleika bnum, a bi Pl og flki dreymir illa; hann og a sr stundum kveldin hvtan strk, stundum okumkk, stundum eins og hlft tungl; oft s bndi etta fjrhsunum. Svo fru leikar a allt flki og konan fr burt vor og annan b, en Pll var eftir og kvest aldrei skuli aan fara, hva sem gangi, og sagt er a Pll vri orinn einn hafi hann komizt meiri krggur. En haust var Pll minna var vi etta, en kona hans s etta oftar og ttalegra en fyrr og skal hn vera orin sinnisveik af hrslu. Lengra er ekki komi sgunni og tla g vi a bta ef eitthva frttist um etta. (jsagnasafn J)framhald skrra jsagna byggir m.a. frsgnum Helgu konu Pls.

bk rna la var a minnst a til vru handritum Sigfsar Sigfssonar jsagnaritara minnispunktar jskjalasafni slands, ar sem Sigfs getur ess a fjra tilgtan um uppruna Tungu-Brests s s sennilegasta, en hana sagist Sigfs ekkigeta minnstnokkru ori vegna ess a ar s um of vikvmt ml a ra sveitinni, ar sem Brestur geri vart vi sig .e.a.s. Langanesstrnd.

Svo gerist a egar g var a lesa bk rna a a hf maur strf mnum vinnusta sem nlega var httur bskap Langnesstrnd og hafi bi grenndvi Kverkrtungu, sem fyrir lngu er komin eyi. essi maur er kominn eftirlaunaaldur en eins og margir af hans kynsl vildi hann hafa eitthva skemmtilegt fyrir stafni og r sig byggingarvinnu. Mr datt v hug a spyrja hann hvort hann ekkti til ess hva hefi veri svo vikvmt ml hans sveit a ekki hefi mtt a minnast jsgu. Hann sagist hafa heyrt stu ess fr gmlum manni egar hann hf bskap, ungur og afluttur maur, sveitinni. En stuttu mli var hn s a Kverkrtungu hefi drengur horfi, sem var smali en tali vri hvarf hansmtti rekja til illrar meferar. Hann sagi a gamli maurinn, sem sagi honum fr essu hefi bent sr stainn ar sem drengurinn hefi veri uraur, egar eir voru smalamennsku landi Kverkrtungu.

fyrstu efaist g um a etta gtu veri rttar upplsingar ar sem Pll hefi veri yngri brir drengs sem hvarf xnadal og var talin hafa stt illri mefer sem smali. arna gtu eitthva hafa blandast jgur og munnmli.

Munnmli

a er stundum svo a uppkomurnar eru a lygilegar reynsluheimi flks, a ekki er hgt a gera eim skil nema me jsgu. Enda eru flestir mlsmetandi menn a grandvarir a lta ekki fr sr fara hvaa rugl sem er, hva eir sem eiga a teljast vel upplstir. En stundum er atburarsin svo vikvm a hvergi m hana opinberlega minnast og geymist oft sem munnmli ea kviksgur og kemst sar prent, sem jsaga egar ngilegur tmi er liinn. Svo virist hafa veri hva smaladrenginn Kverkrtungu Langanesstrnd varar, artaldi Sigfs jsagnaritarisig ekki me nokkru mti geta minnast hans rlg svo a um hlf ld vri liin fr eim atburum ar til honum var tra fyrir eim.

Nrmum 160 rum seinna, og um 100 rum eftir a Sigfs taldi ekki hgt a setja jsgu atburi, sem taldir eru hafa orsaka reimleikana Kverkrtungu, arf ekki anna en a gggla netinu er essu leyndarmli ger skil vef Langanesstrandar. Tungubrestur er, a llum rum lstuum, ekktasti draugur sveitarinnar og hefur sennilega lifa hva lengst allra sveitinni. Fjldi sveitunga hans kannast vel vi kaua, sem kva sr fyrst hljs um mija 19. ldina. Uppruni strksins er reyndar eitthva reiki en munnmlasgur sveitinni segja m.a. a Tungubrestur hafi veri vinnumaur ea niursetningur hj Pli Plssyni bkbindara og bnda Kverkrtungu, eim sem hann hefur jafnan veri fyrst kenndur vi, og hafi hann hloti a illa mefer hj honum a hn hafi dregi hann til daua einhvern htt. Hann hafi eftir a ofstt Pl og fylgt honum Kverkrtungu. Pll Plsson (1818-1873) var lttadrengur Geitageri, Valjfstaarskn, N-Ml. 1835. Vinnumaur Ketilsstum, Vallanesskn, S-Ml. 1840 og 1842, var ar hj foreldrum fyrri hluta rs 1843. egar hann synjai fyrir barn sem honum var kennt rslok 1845, Helga Plsson var hann talinn vera staddur Papey. Flutti 1848 r Vallanesskn a slaugarstum Vopnafiri. Bkbindari orvaldsstum, Hofsskn Vopnafiri, N-Ml. 1850. Hsmaur og bkbindari Breiumri Vopnafiri 1855. Bndi Kverkrtungu Langanesstrnd, N-Ml. um 1859-63, annars vistum og hsmennsku Vopnafiri og Langanesstrnd lengst af runum um 1850-73. Strkurinn Tungubrestur virist hafa kunna vel vi sig Kverkrtungu, v eftir a Pll fli aan fylgdi Tungubrestur rum bendum Kverkrtungu og er san kenndur vi hana. Tungubrestur hefur veri mesta meinleysisgrey v engar sagnir eru til um a a hann hafi gert eim mein sem hann fylgdi ea eim sem hans hafa ori varir, .e.a.s. eftir a hann htti a angra Pl sjlfan. ess m geta a enginn hefur s Tungubrest v hann gerir einungis vart vi sig me hljum, einhvers konar smellum, hggum ea brestum og aan er nafni komi. Sumir hafa lst hljinu annig a a s eins og egar dropar falla stlvask.

Kverkrtunga fr eyi ri 1937 og hefur ekki veri bi ar san. I bindi bkarinnarSveitir og Jarir Mlaingi, sem kom t 1974 var etta leyndarmleitthva fari a hvissast og komst prent, sem viist hafa fram a v lifa munnmlum Langanesstrnd. ar m finna etta kaflanum um Kverkrtungu; sari hluta 19. aldar bjuggu Kverkrtungu Stefn rnason fr Hjmrstrnd Lomundarfiri og Ingveldur Sigurardttir fr Svnafelli Hjaltastaaingh. Sonur eirra var Magns skld (rn Arnarson) fddur Kverkrtungu 1884. Skmmu ur en au Stefn og Ingveldur fluttust Kverkrtungu, bj ar Pll Plsson bkbindari. Kom upp draugurinn Tungubrestur (sj sagnir Magnsar Stefnssonar Grskinnu meiri, heimildaskr II,38). Grafkuml unglings fannst svonefndum Snjbotnum skammt fr tni 1920, og herma munnmli, a ar vri grafinn s er uppvaktist.

vef Langanesstrandar kemur fram a Tungu-Brestur hafi veri vinnumaur ea niursetningur hj Pli Plssyni Kverkrtungu. Einnig a hann hafi sar fylgt rum bendum Kverkrtungu, jafnframt a a enginn hafi s hann og hann gerir einungis vart vi sig me hljum, einhvers konar smellum, hggum ea brestum, aan s nafni komi. tmaritinu Slur 3. rg. er frsgn eftir Hlmstein Helgason, ar sem hann segir fr Tungu-Bresti. Foreldrar Hlmsteins bjuggu Kverkrtungu rin 1905-1909, hann var unglingur. Frsgn Hlmsteins stysta flestu leiti vi jsguna en er merkileg fyrir r sakir a hann segir fr v hvernig hann var var vi hljin Bresti og hvernig hann fylgdi fjlskyldu melimum. Hann segir a Tungu-Brestur hafi fylgt sr a.m.k. tvo ratugi eftir a hann flutti r Kverkrtungu og sast hafi hann ori var vi Brest ri 1961 egar furbrir hans heimstti hann Raufarhfn. Einnig segir Hlmsteinn fr v a hann hafi s Tungu-Brest draumsn egar hann kom til hans svefnmki Kverkrtungu-bastofuna, og lsir honum sem smvxnum ttaslegnum dreng a giska 10-12 ra, klddum lrfum. Drengurinn hafi bari kringum um sig me brotnu hrfuskafti og hafi veri berhfaur.

frsgn Hlmsteins vitnar hann einnig Jhannes Jnsson, sem kallaur var Drauma-Ji. Um Jhannes ennanskrifai dr. gst H Bjarnason bkina Drauma-Ji, sem t kom 1915. gst var skipaur prfessor heimspeki, vi Hskla slands ri 1911, hann var rektor Hskla slands 1918 og 1928. gst var frumkvull kennslu slfri og ritun bka um slfrileg efni slandi. umsgn um bk sna er, Wikipadia, hann sagursegja etta; Drauma-Ji var einkennilegur maur. a var hgt a spyrja hann sofandi og sagi hann hluti sem ttu a vera llum huldir. Hann ljstrai oft upp mlum sem ttu ekki a komast fyrir almenning. Hann vildi meina a draugar vru miklar vara hugtak en menn tldu.g var mr ti um bkina "Drauma-Ji" en ar gerir gst skil kynnum snum af Ja gegnum vsindalega ttekt fjar-skyggni Jhannesar draumi, og kemsta eirri niurstu a hn s flskvalaus. Bkin er engin skemmtilesning heldu frileg ttekt sgum, sem til voru um Jhannes. egar gst geri svefn rannskn Jhannesi mistkst hn a mestu, enda var Ji v a draumagfan(sem hann geri reyndar ekki miki r) hafi veri farin fr honum egar rannsknin var ger. Einnig var gstibent af eim sem helst ekktu til Jhannesar a hann hafi s fyrir gestakomur, fylgjur og svipi. gst segir Drauma-Ja neita essu a mestu nema hva varaieinstaka mann, etta hafi veri meira gamni sagt. bkinni kemur berlega fram afstaa hfundartil drauga og er ekki nema u..b. ein sa allri bkinni, af 224, ar sem gst fjallar um drauga-skyggni Ja og kemmst ar a eirri niurstu a Ja hafi mistekist a segjafrmannshvrfum draumi vegna ess a hann hafi veri lkhrddur. ar segir hann a endingu: Ji sagi mr fr Tungu-Bresti og anna er fyrir hann hafi bori vku, en allt var a svo merkilegt, a a er ekki frsgur frandi. Ji virist ekki hafa neina skyggni-gfu til a bera vku.

Tildrg ess a Drauma-Ji (Jhannes) s Tungu-Brest, segir Hlmsteinn grein sinni Slum, vera au a hann hafi fari smlun inn af Kverkrtungu ri eftir a Hlmsteinn og hans fjlskylda fluttu r Kverkrtungu. Jhannes hafi hugsa sr a f gistingu Kverkrtungu um kvldi, en egar hann kom anga voru nju bendurnir ekki heima. egar hann var a snast hlainu eftir a hafa banka rangurslaust dyrog glugga s hann tunglskyninu dreng, sem sklmai vistulaust vert yfir hlai og hvarf fyrir fjrhs austur af bjarhsunum. essum dreng lsti hann annig, a hann hafi veri fremur smr vexti, svara til 9-11 ra aldurs, mrauri brk, prjnari, girtri niur sokkagarma, sem signir voru niur ftleggina og leurskrflum. A ofanveru dkkleitri, stuttri treyju me bt olnboga og barmi r mrauu prjni og berhfaur. Sndist honum hri og ftin vera blaut. Jhannes s strax a ekki var mennskur maur fer, heldur sjlfsagt Tungu-Brestur, sem hann hafi heyrt um geti. svo Jhannes hrddist ekki drauga, enda vanur a sj a sem arir su ekki, gekk hann rmleg klukkustundar lei niur Mifjararnessel, kom anga lngu eftir a allir voru sofnair, vakti upp og fkk gistingu.

Engar upplsingar hef g rekist hver smalinn Kverkrtungu var, en nturleg voru hans rlg. sknarmanntlum jskjalasafns slands fyrir ri 1860 er Zakaras Eirksson skrur vinnumaur Kverkrtungu hj eim Pli Plssyni 42 ra og Helgu Frifinnsdttir 21 rs. ar er einnig skr Hlmfrur dttir eirra hjna 3 ra. Aldur Zakarasar kemur ekki fram sknarmanntalinu og hans er aeins geti etta eina sinn sknarmanntlum Skeggjastaasknar,seint um hausti hefjast reimleikar Kverkrtungu. Pll Plsson virist hafa vera s eini sem aldrei bar v vi a tskra af hverju reimleikarnir stfuu, ef marka m jsguna. Ef a var vegna ess a hann vissi upp sig a sem munnmlin tla honum, voru rlg Pls enn nturlegri fyrir r sakir a hann hafi vari krftum vi sinnar a f rttltinu fullngt varandi brur sinn sem hvarf egar hann var smali xnadal. a a sitja a endingu uppi me a a urfa a ura eigin smala tnjarinum eftir illa mefer er ein og sr ng sta hjartafalls.

t um grna grundu

a er n ekki meiningin a fara t um fur me essa frsgn en me trdrum . Segja m a kunnasta opinbera heimildin um vikjrsmaladrengsins s eitthva lei, sem jskldi r xnadalnum kom bundi ml;

Vori ga, grnt og hltt,

grir fjr um dalinn,

allt er n sem ori ntt,

rnar, kr og smalinn.

Kveur runni, kvakar m

kvikur rastasngur;

eins mig fsir alltaf :

aftur a fara gngur.

Anna jskld, Steingrmur Thorsteinsson, lsti starfsumhverfi smalans ekki sri htt en Jnas Hallgrmsson;

t um grna grundu

gakktu, hjrin mn.

Yndi vorsins undu.

g skal gta n.

Sl og vor g syng um,

snerti gleistreng.

Leiki, lmb, kringum

ltinn smaladreng.

ess vegna kom upp hugann a ef um nturleg rlg smaladrengs vri a ra hlytu au a heyra til undatekninga. A vsu hafi g reki augun skuggalegri hliar lfi smaladrengsins frsgn Hrlfs Kristbjrnsson (1884-1972) bndi Hallbjarnarstum Skridal, egar hann r sig sem rsmann 13 ra gamall ri 1899, a bnum urarstum sem st ar sem kalla er Dlum upp me Eyvindarnni ofan vi Egilsstai. essa lsingu Hrlfs m finna bi bk hans Skridlu og tmaritinu Glettingi. Sem dmi um vinnustundun set g etta; g var ltin passa kvarnar um sumari, og voru r aldrei hstar nttunni, og var g v a vera yfir eim ntur og daga fyrst eftir frfrurnar, og fr g v aldrei r ftunum fyrstu rjr vikurnar eftir frfrur, svaf ti ntur og daga, og aldrei nema smdr einu, og engar verjur hafi g rigning vri, nema ykkan ullarslopp, sem var ri ungur egar hann var orinn gegnblautur. tli etta tti ekki slm mefer unglingum n tmum.

handriti v sem Sigfs Sigfsson vann upp r frsgn sna af Tungu-Bresti m greinaferil munnmlasgunnar llu snu veldi, egar ungstlka a hafa seti ein yfir kindum, egar rsvl nturokan grfi sig yfir sveitinni, nttina sem orkels smala brir Pls Kverkrtungu var sast vart lfi xnadal. Vinnukona ein, er var samta fr Gubjrgu Hjartardttir Hofi sagi henni fr v a hn hefi veri samta vinnukonu er Jhanna ht sem sagi henni a hn hefi seti yfir m essa ntt Engimri gagnvart verbrekku og hefi heyrt mikil angistarhlj fyrir handan na. En svartaoka var svo hn s ekki yfir hana.

rlg smalansvoru orin mr hugleikin, v fr g a leita mr upplsinga umlfshlaup eirra brra, Pls og orkels Plssona r xnadalnum, og fikra mig niur tmalnuna, en um vi aluflks fyrri tma er lti a finna nema rtt mean munnmlin lifa og svo a, sem rata hefur jsgurnar.

jsagan og Annllinn

Nlgt miri 19du ld fluttust hjn ein r Norurlandi austur Fljtsdalshra Mlasslu. Hann ht Pll og var Eirksson en hn Gubjrg orkelsdttir. a hafi komi fyrir au raunalegt tilfelli egar au voru xnadal og var lit manna a a hefi reki au austur. Pll var greindarmaur litinn. Hann var verkmaurgur og hestamaur mikill; var hann af v kallaur Pll reimaur. Gubjrg var gfukona talin og valmenni. Miki tti kvea af eim hjnum bum. au voru nokkur r a Hfa Vllum hj Gsla lkni Hjlmarssyni. Pll og orkell htu synir eirra hjna. a hafi bori vi egar au Pll voru xnadalnum a bndi s er bj verbrekku xnadal og Sigurur ht, strttaur maur en brlyndur, drykkfelldur og ofsamenni vi vn, hafi fengi au Pl til a lj sr orkel son sinn fyrir smaladreng (sumir segja ba drengina mis) er var um fermingaraldur en efnilegur sagur. En smlum hafi honum ur illa haldist. au uru vi bn hans. En a lyktai annig a orkell hvarf og fannst aldrei.

annig hefst frsgnin um Tungu-Brest jsagnasafni Sigfsar Sigfssonar en frsagnirnar safni hans eru tvr. S fyrri skr mest eftir handriti fr Benedikt Davssyni. Sari frsg sgunnar hefur Sigfs Sigfsson birt breyttaeftir handriti Einars prfasts Jnsonar en Einar hafi ritai eftir frsgn ru orsteinsdttir fr Mifiri Langanesstrnd, sem ekkti vel hjnin Kverktungu au Pl og Helgu. svo a hn hafi veri barnsaldri egar Tungu-Brestur kemur upp, hafi hn miki heyrt um adraganda ess enda var vinskapur me foreldrum hennar og hjnunum Kverkrtungu.

Sagt var xnadal a eir synir Pls og Gubjargar hafi veri rrorkell, Eirkur og Pll, sem sennilega var eirra yngstur. Eirks er hvergi geti jsgum eftir a hjnin yfirgfu xnadal. Seinna fyrri frsgn Sigfsar segir hann etta: Pll sonur eirra mun hafa fylgt eim. Hann var gfumaur, atgerfismikill og httprur en drykkfelldur nokku. Hann gerist bkbindari. Pll (eldri) spuri sfeld skyggna um son sinn. Hann svarai: -Drengurinn inn er dinn. En a kostai riggja manna lf a opinbera hversu a skei og vil g a eigi segja.- a er ml manna a Pll (yngri) bri ungan hug til Sigurar fyrir orrminn um hvarf brur sns. a er sgn einstakra mann a svo hafi vilja til eitt sinn kaupsta a Pll lenti rasi vi mann og bir drukknir. Segir sagan a ar kmi a kenndur maur er gaf or i mti Pli. Pll spuri hver hann vri. En er hann fkk a vita a kannaist hann vi manninn, snerist egar a honum og segir: -N a ert djfullinn, sem drapst hann brur minn. a var gott a g fkk a sj ig.- Er sagt a Pll rist hann og hrekti hann mjg ur en eir voru skildir. En a endingu og ur en eir skildu js Sigurur alls konar blbnum yfir Pl og kvast skyldi launa honum hrakning ennan og krefjast ess a hann sannai or sn og morburinn. Pll kvast mundi ba og hrddur fyrir honum ganga. En a lokum segja menn a Sigurur hafi kalla eftir honum og sagt hann skyldi senda honum sendingu og e.t.v. f a sj brur sinn.

Sigfs segir einnig fr mlaferlum milli eirra Pls yngri og Sigurar, ar segir a Pll hafi haft orsteinn Jnson kansellr fyrir mlsfrslumann fyrir sna hnd, en ekki s vita hvort a var ur en hann tk Mlasslu og kom a Ketilsstum Vllum. Ekkert var Sigur sanna ar sem vitni st ekki vi or sn. Pli tti orsteinn linur mlinu og sagt hafi veri a hann neitai a borga orsteini eins miki og hann setti upp fyrir mlssknina. essu orsteinn a hafa reist og rist Pl en ori undir. a hafa veri sagt a orsteinn segi reii sinni: g skal senda r pilt sem fr ng af. Samkvmt fyrri frsgn Sigfsar eru essar stur nefndar, sem hugsanlegar orsakir Tungu-Brests, auk essara er nnu fyrri konu Pls geti sem hugsanlegrar stu, ar sem hn hafi fari fram vi Pl draumi a hann lti skra dttir eirraHelgu hfui sr og Pll lofa v en ekki geta stai vi a, ar sem Helga var v ekki samykk. Anna hafi ltist af barnfrum sj rum ur en Tungu-Brestur kom upp. En flesta hafi samt sem ur gruna a Sigurur hefi magna ttarfylgjuna orkel og sent brur hans til a hefna fyrir hrakning sinn kaupstanum.

seinni frsgn Sigfsar er orsakir Tungu-Brests sagar orkell brir Pls enda hann nefndur fleirum jasagnasfnum sem orsk reimleikanna Kverkrtungu. orkell er ar yfirleitt sagur ttarfylgja foreldra Pls, sem hann hafi teki vi eftir lt fursns. skringu gaf Helga kona Pls Tungu-Bresti,en til Helgu er mest til vitna j- og munnmlasgum. jsgumJns rnasonar er lti a v liggja neanmls a foreldrar orkels hafi egi f fyrir a skja ekki ml hendur Siguri bnda verbrekku vegna hvarfs orkels sonar sns. Saga Tungu-Brests er til v sem nst llum jsagnasfnum landsins fleiri en einni tgfu og hefur vinlega tengingu xnadal vi sgu orkels brur Pls. Lti er um skjalfestar heimildir, sem sna fram a eftirml hafi ori t af hvarfi orkels. Saga hans virist a mestu varveitt jsgunni. er eitthva til af skjalfestum ggnum og virist mrgu hafa veri haldi til haga n ess a vera sveipa srstkum jsagnabl.

ennan texta m finna 19. Aldar annl ar, sem fari er yfir atburi rsins 1828. Piltur hvarf um sumari fr verbrekku Yxnadal, orkell a nafni Plsson Eirkssonar. Mir hans, Gubjrg orkelsdttir, bj ekkja a Hraunshfa, hafi hn lje son sinn Siguri bnda Sigurssyni, prests a Bgis, fyrir smala. Var drengsins leita af mrgum mnnum og fannst hann hvergi. tluu margir a af manna vldum mundi vera og drgu a af grunsamlegum lkum, en ekkert var sanna, enda mun ekkjan hafa tt fa formlendur. (Annll 19. aldar I, bls 396 / sr. Ptur Gumundsson.)

a m kannski tla a annlar fyrri alda su sambrilegir vi fjlmila dagsins dag, eir skri frttir opinberlega og su r samtmasagnir reianlegri en jsagan. En rtt eins og me fjlmila okkar tma greina annlar aeins fr smbroti af sgunni og ekki alltaf rtt. jsgurnar og munnmlin greina mun betur fr v hvaa flk kom vi sgu vegna hvarfs orkels smala xnadal og hva um hann var. a sem strax ber milli ftklegri frsgn 19. aldar annlsins og jsgunnar er a Gubjrg mir orkels smala er sg annlnum ekkja egar hann hvarf en jsagan hefur a a geyma sem rttara reynist. Pll og Gubjrg voru bi lfi og bjuggu Hraunshfa xnadal egar atburir eir gerust, sem annllinngreinir fr me svo naumum orum.

Saga orkels Plssonar

Langt fram 20. ldinavar hvarf orkels vikvmt ml, af skiljanlegum stum, meanatburirnir voru enn nlgt flk. Forfeur ninna ttingja og vina gtu leigiundir grun um a hafa hylmt yfir mor. etta m sj blaagreinum fr fyrri hluta 20. aldarinnar m.a. egar ml etta varreifa jsagnasafni rauskinnu.

bkinni Spdyngju (1940) eftir Braga Sveinsson er strmerkilegt safn allegs frleiks, sem hann og Jhann brir hanstku saman. Spdyngja hefur a geyma tarleg frsgnaf hvarfi orkels smala verbrekku. ar kemur fram a rttarhld voru haldin vegna essa mls 15 rum eftir a orkell hvarf en au fru fram af allt rum stum en tla mtti. Til ess a f botn jsguna um smalann er best a gefa Spdyngju ori.

"Pll ht maur, Eirksson. Hann var ttaur r Kldukinn, sonur Drykkju-Eirks Sigurssonar, sem sar bj rustum Kaupangssveit. Kona Pls ht Gubjrg rkelsdttir fr Mivk Svalbarsstrnd. Hn var af tt Halldrs orgeirssonar Snbjarnarstum. au bjuggu Efsta-Landkoti xnadal um skei og sar Hraunshfa smu sveit. au voru sg skrp til gfna, en mjg voru au ftk. Pll var hestamaur mikill og var kallaurReihesta-Pll. tti hann nokku laus vi heimili sitt og lkr. rni skld Sigursson Sktustum (d. 1838) getur Pls svo bjarvsum um xnadal nlgt 1814:

Kltaver svo kynnist mr,

Koti br hann Pll dr,

lipur er og list til ber

a laga frug sladr.

auttu rj sonu, rkel, Eirk og Pl. Var rkell eirra elstur. Pll og Gubjrg fluttust fr Efsta-Landkoti a Hraunshfa smu sveit, og ar bjuggu au ri 1828, egar saga s gerist, sem hr fer eftir. Sigurur Sigursson var prestur Bgis, en Sigurur sonur hans bj verbrekku xnadal og var nkvntur Valgeri Bjrnsdttur fr Hofi Svarfaardal, Egilssonar. Sigurur prestur var velltinn sknum snum, en tti all-margbreytinn httum. Sigurur verbrekku var talinn maur dagfarsgur, en funi brur, og sst hann ltt fyrir, ef hann reiddist, sem sar mun sagt vera.

Vori 1828 fkk Sigurur verbrekku rkel, son Pls og Gubjargar fr Hraunshfa. Hann var 16 ra a aldri, en fremur smr vexti og pastursltill. rkell tti a gta bsmala verbrekku um sumari. Sagt var, a drengurinn hefi fari mjg nauugur a heiman og bei mur sna rfaldlega a taka sig heim aftur, en v var ekki vi komi skum ftktar eirra Hraunshfa hjna. hafi mir hans haft hyggju a taka hann heim sar um sumari, ef yndi hans keyri r hfi fram, en af v var ekki, sem n skal sagt.

Sunnudagskvld eitt tnsltti var rkell ltinn fara me kvarnar hjsetuna, og tti hann a sitja r um nttina. oka var fjllum og suddai r henni; skkai hn me kvldinu. Nokkru eftir httatma kom vinnumaur Sigurar bnda r bjarrangli framan r dal (.e. xnadal). Var hann vi vn og vakti flki upp. Vinnumaur essi ht Stefn Jnsson, bnda sast si, rsteinssonar Litla-Dunhaga, rnasonar Uppslum Hrgrdal, rsteinssonar. Hann var afabrir Magnsar Kristjnssonar fyrrum rherra. Stefn var kallaur Drykkju-Stefn ea Stefn sveri. Var hann reglumaur og tti ekki oravar og heldur spillandi heimili, einkum vi vn. Stefn hafi strax or v, a ekki vri rkell dyggur hjsetunni, v hann vri n me rnar niur verbrekkunesi besta enginu. Sigurur svarai essu fu og kva piltinn hrast okuna og muni best a lta hann vera a essu sinni. Valgerur hsfreyja reis upp vi dogg og mlti: -a er eins og fyrr, Sigurur, mlir allt eftir strkfjandanum, hva sem hann gerir, svo a besta engi bst og verur slandi-. Hafi hn um etta mrg str or, enda sagt, a hn vri meira lagi naum. Er ekki a orlengja a, a au Stefn lu essu vi Sigur, ar til hann reiddist og spratt ftur. Klddi hann sig einhver ft og hljp san t. Greip hann sleamei, gamlan og ninn, er l vi vegg og hafi veri hafur til ess a reka eftir km. Hljp hann, sem lei l, suur og ofan verbrekkunes.

Sigurur hitti rkel ar rjtli vi rnar. Hafi hann engin umsvif, heldur sl til drengsins. Hann bar hndina fyrir hggi, sem var svo miki, a handleggurinn og kjlkinn brotnuu. Sigurur s egar eftir verkinu og dr drenginn fang sitt. Kom Stefn vinnumaur ar a honum grtandi, v Valgerur hafi sent hann eftir bnda snum. Sagt er, a Stefn hafi sagt vi Sigur, a nr vri honum a vinna drengnum a fullu, v hr vri ekki hgt um a binda, heldur en a leggjast eymd og sklur. Er ekki a orlengja, a eir unnu ar til fulls drengnum, og segja sumir, a Stefn ynni ar a fremur en Sigurur. Kom eim saman um a leyna essu og flu eir lki fyrst torfbunka, er ar var nesinu.

Morguninn eftir rei Stefn sveri ofan a Hraunhfa og tilkynnti Pli og Gubjrgu hvarf rkels. Fllst eim mjg um, en er sagt, a Gubjrgu kmi a ekki me llu vart, v skmmu ur hafi hana dreymt draum, sem henni tti all-skyggilegur og leit a boa mundi voveigileg afdrif einhvers sinna nnustu. Verur draumur s birtur hr eftir.

Pll rei egar fram a verbrekku og hf leit a syni snum. Hafi hann fengi til ess msa sveitunga sna. Leituu eir um daginn n rangurs, sem vonlegt var. Sigurur bndi hlt sig a mestu heima um daginn og tk lti ea ekki tt leitinni. Var hann all-fmll og ltt mnnum sinnandi.

msar getur voru leiddar a hvarfi rkels, og hldu menn fyrst, a hann hefi rfa fjll okunni. mun fljtt hi sanna hafa kvisast, tt lgt fri. Margar leitir voru gerar a rkatli og sumar all-nrgngular Siguri bnda, v eitthvert sinn hafi einn leitarmaur fari inn hskofa verbrekkutninu og reifa lki rkels uppi stabba tftinni, en ekki haft skap a segja til ess. Sagt er og, a fyrstu leitinni hafi tveirleitarmenn stai vi fyrrnefndan torfbunka verbrekkunesi og teki nefi. Nttina eftir annan eirra a hafa dreymt, a rkell kmi til sn og segi: Nrri mr varstu, egar i voru a taka nefi vi torfbunkann. Daginn eftir fr bndi essi og rauf torfbunkann og ttist sj ar verksummerki. eir Sigurur og Stefn hfu lk rkels msum stum og aldrei lengi sama sta. Til dmis er sagt, a eir geymdu a pytti nokkrum, sem Kaupmannspollur heitir. Er hann fremst landi verbrekku, skammt fr Bessahlum, sem er nsti br ofar dalnum. ru sinni geymdu eir a kofalofti verbrekku.

Tvo menn hef g heyrt nefnda, sem tku tt leitum essum, ; Jn Sveinsson, sem sar bj Hraunshfa, og fyrirfr sr slksstum Krklingahl 1852. Hinn var Kristjn, bndi Flgu og sar Strageri, sonur Sigurar hreppstjra Gilsbakka Eyjafiri, svo fnavllum, Halldrssonar. Bendir a til ess, a margmennt muni hafa veri sumum leitunum, r v a maur handan r Hrgrdal var ar me, v a yfir fjall er a fara milli dalanna, tt skammt s.

A lokum flutti Sigurur lk rkels ofan Bgis og fl prestur a ar undir kirkjuglfi innan vi dyrnar. Er sagt, a eir fegar hefu nytjaskipti (makabtti, sem var kalla). Fkk Sigurur verbrekku slgjur Bgis, en prestur lt rfa hrs verbrekkulandi. tti rkell svo a hafa veri fluttur hrsklyf til Bgisr. "hlunum" svoklluu, sem brinn Hlar dregur nafn sitt af, er laut nokkur, er heitir rkelslg. Telja sumir, hn dragi nafn af rkatli, v a ar hafi veri leiinni og hrsbaggarnir teknir ofan.

Ekki ori sra Sigurur a hafa lk rkels ar lengi, enda mun eitthvert kvis hafa komist um a, tt dult tti a fara.

Kom hann v ullarpoka inn a Hrafnagili Eyjafiri, og var a ar grafi niur. bj ar Magns prfastur Erlendsson, en Hallgrmur, tengdasonur hans, var astoarprestur hj honum. Nokkrum rum sar var grf tekin kirkjugarinum n vitundar eirra prestanna, og kom upp lk rkels, ltt roti, me lambhshettu hfinu, og sneri hn fugt. Einhver, sem arna var vistaddur, og g man n ekki nafn , kom me sgu, a piltur nokkur, sem drukknai hefi Eyjafjarar, hefi veri grafinn ar niur llum ftunum; fll svo a tal niur. egar sra Magns vissi um etta, er sagt a honum yri svo miki um, a hann legist rmi, enda var hann mjg gamlaur. Tldu menn a rkell hefi ekki veri grafinn ar me hans vitori.

Sagt er, a Sigurur verbrekku hafi fengi harar skriftir hj fur snum, en svo var presti um etta, a hann stti burt fr Bgis og fkk Reynivelli Kjs tveimur rum sar. Sigurur verbrekku var eftir etta kallaur "Kelabani" af grungunum, en rkell Plsson mun hafa veri kallaur Keli, sem ttt er um unglinga.

Or lk v, a rkell lgi ekki kyrr og sist hann oft undan Siguri ea fylgd me honum. Vissi Sigurur um ennan orrm, og var honum hin mesta raun af v. Hafa msar sgur gengi um etta, og fara tvr eirra hr eftir.

Einhverju sinni egar Sigurur rei til messu a Bakka, kom hann kvar Hrauni, en ar bj Jhanna Einarsdttir skldkona, Hrauns Jka (Jhanna var talin laundttir sra Jns orlkssonar sklds Bgis). Hn var kvunum og unglingsstlka me henni, sem talin var skyggn. egar Sigurur hafi heilsa eim, gall stelpan vi og sagi: -Hver var a, sem reiddir fyrir aftan ig hrna sunnan yfir hrauni?- Sigur setti dreyrrauan, en Jhanna aggai egar sta niur stelpunni og beindi talinu ara tt.

egar Sigurur var farinn, sagi stelpan Jhnnu, a hn hefi greinilega s mrauan strk hestinum aftan vi Sigur, en san ekki vita, hva af honum hefi ori. Hfu menn fyrir satt, a etta hefi veri Keli.

ru sinni var a, a Sigurur fr suur "nes" til skreiarkaupa me rum sveitungum snum. Kom hann til Reykjavkur leiinni. Sigurur gekk inn b til a versla. Maur st innan vi barbori hj kaupmanni. Hann spuri, hver s vri, sem sastur hefi komi inn bina. Var honum sagt, a a vri bndi norlenskur. Maurinn tk svo til ora vi kaupmann og heyru einhverjir : -Undarlega tti mr vi brega, a undan essum norlenskabnda, kom bina strkur einn ftislegur mrauum prjnaftum, og dinglai annar handleggur hans brotinn, en lambhshetta mrau var hfi hans, og sneri hn fugt. Kjlkinn lafi ru meginundan hettunni, og var einnig brotinn-. Menn su a Siguri var hvert vi, og hraai hann sr sem skjtast t r binni.

Alloft mun Sigurur hafa ori fyrir adrttunum t af hvarfi rkels, sem eftirfarandi sgur sna: Eitt sinn var Sigurur staddur b Akureyri: Var hann bndi Krossastum og nokku vi aldur. Var hann me ull sna. ar var annar maur framan r Eyjafiri og var a leggja inn ullarreytur hrjlegar mjg, lkar upptningi. Segir Sigurur vi hann hi: -etta hefur n fengi hendur nar-. Maurinn svarai: -nei, ekki er a n; a eru helvtis reyturnar af honum Kela-. Sigurur agi vi og gekk skyndi t r binni.

ru sinni var Sigurur staddur Akureyri. Fr maur, Jn a nafni, a auknefni kallaur kolur, a tala vi hann. Mun Sigurur eitthva hafa kannast vi hann. Jn var mjg drukkinn, og leiddist Siguri drykkjuraus hans og segir: - ert vst ekki vel me sjlfum r, Jn minn-. segir Jn: -Er etta Sigurur Kelabani?- Sigurur svarai engu, en fltti sr burtu.

Hr a framan hefur veri rakin saga essa hryggilega atburar sem fng hafa veri . Heyri g sku oft um etta tala, en heimildir mnar hefi g fr Stefni rnasyni, frimanni fr Steinsstum (d. 1940), og mur minni, Hallfri Jhannsdttur, en hn hafi eftir mur sinni, Lilju, dttur Kristjns Sigurssonar Strageri, en hann var einn leitarmanna, svo sem fyrr er geti. hefi g og stust vi frsgn lafs Jnssonar fr Skjaldarstum, en hn var mjg samhlja sgn urgreindra manna, en a sumu fyllri.

N skal a nokkru viki a v, sem skjallegt er um etta efni a finna.

Svo er a sj sem engin opinber rannskn hafi fari fram, rtt fyrir magnaan orrm, v a ekkert er minnst etta ml ingbkum sslunnar fyrr en tpum sextn rum sar. kri Sigurur seint um veturinn 1844 fyrir Borgen sslumanni Akureyri, a illmli um sig vru komi loft ar dalnum t af hvarfi rkels smala. S StefnJnsson (sveri), vinnumaur Bakka, borinn fyrir essu, en hsbndi hans, Egill Tmasson, hafi undir hndum skrifaa skrslu um etta. ttist Sigurur ekki geta vi svo bi una, en mun hafa tali sig nokkur veginn ruggann, egar svo langt var lii og hann auk ess orinn efnagrinn hreppstjra dalnum. Kalt mun hafa veri me eim Agli, enda var Egill essi hinn mesti ribbaldi og eirarmaur. Hann skildi vi konu sna skmmu eftir etta og byggi fyrstur b Bakkaseli 1849, ar sem n er gististaurinn noran vi xnadalsheii. ar bj hann um skei me Beykis-Helgu Einarsdttur hjkonu sinni.

Hinn 21. mars 1844 ingai Jn Ptursson (sar hyfirdmari), settur sslumaur fjarveru Borgens, mli essu a Skriu Hrgrdal. ar lagi Egill Tmasson fram urnefnt skjal, sem hann kvast hafa skrifa eftir Stefni. Sagist Egill reiubinn til a ess a sverja, a allt a, sem skjalinu sti, hafi Stefn vinnumaur sinn tala a kvldi dags 21. nv. 1843, a vsu drukkinn, en me llu drukkinn daginn eftir. Skjal etta eins og a stendur ingbkum fer hr eftir:

rijudaginn ann 21. nv. 1843 kom piltur innan r Hl me brennivn, sem hann fri til Stefns Jnssonar Bakka. Um kvldi egar hann var orinn glaur, sagi hann vi ekkjuna Helgu Einarsdttur, a betur hefi Sigurur verbrekku farist vi sig heldur en henni a gera tfr bnda sns sumar, egar hann hefi veri bin a grafa rkel Plsson, sem hvarf ar um sumari, sem hann var ar, hann hefi gefi sr frskan hest, grskjttan, fyrir handarviki, og ar me sagi hann fullkomlega, a Sigurur hefi drepi hann. Svo sagist hann hafa rii ofan a Hraunshfa a segja fr hvarfi hans foreldrum hans. etta heyru au hjnin Jn Hallgrmsson og Helga kona hans og Helga Einarsdttur og Egill Tmasson. Daginn eftir koma Hjlmar fr Geirhildargrum og sagi , a fundist hefu r fram orkelsnesi. sagi Stefn: -a heitir ekki orkelsnes, heldur heitir a Mines-. segir einhver: -Hva veist um etta?- -a held g viti a-, segir hann, -hvar hann var drepinn-, og segir, a a hafi veri Minesinu ofan undan stekknum, spyr hann einhver, me hvaaatvikum a hafi ske. Hann segir Sigurur hafa slegi hann rot og bari hann til daua og gengi san fr honum. sagist hann hafa komi a og s allt saman og sagt vi Sigur, a honum mundi vera betra a vitja um hann aftur, og hafi hann veri dauur, og sagist hann hafa skamma Sigur svert, svo hann hafi ori hissa og ralaus og fali sr allt hendur, og skai hann, a gu gfi okkur a, a vi sjum aldrei svo aumkunarlega sjn sem essa, og hann sagist vita, a a yri aldrei, og gat ekki vari sig grti, og sagist hann aldrei hafa veri me rlegri samvisku san og ekki vera, mean hann lifi. Hann sagi hann hefi veri ltinn ofan gran poka og veri fluttur ofan Bgisrgar, og ar var hann grafinn um hausti. Hann sagi lka, a sra Sigurur hefi ori var vi, hvar hann var grafinn, egar hann var leitinni. segir einhver: -N ertu farinn a ljga!- segir hann: -Helduru a g muni a ekki og viti a eins vel og , egar vi vorum upp hj Jrnhrygg, og hann sagi, a a vri best a htta a leita, a vri ekki til neins a vera a essu lengur-, og egar sra Sigurur kom r leitinni, hafi hann skamma Sigur son sinn, og a hafi veri s takanlegasta ra, sem hann hefi heyrt vi sinni, og a hafi veri hlnum fyrir sunnan og nean smijuna verbrekku. Eftir essa ru segir einhver, a etta s ekki satt. segir hann: -N segi g ykkur satt-. etta heyru Helga Sveinsdttir, Helga Einarsdttir, Egill Tmasson og fleiri mnudagskvldi ann 27. f. m. Var Stefn spurur, hvar essi Jrnhryggur vri, sem eir sra Sigurur hefu veri til samans hj bir leitinni. segir hann, a sr hafi ori mismli og veri a oft um hrygg ann, en hann heiti Hvassihryggur. segir Helga Einarsdttir: -a vildi g tti annan eins poka og ann, sem orkell heitinn var ltinn -. segir Stefn: -Helduru a hann s ekki orinn ntur nna meir en 15 r, a liggja vi deiglu-. segir hn: -a var ljtur skai a tapa honum, hafi hann veri vnn-. Hn spyr hann, hvort hann hafi veri bttur og hvort a hafi veri vamlspoki. Bi sagi hann, a hafi veri vamlspoki og a bttur. segir hann, a eir Sigurur og Pll hafi fari a v bir eins og bvair klaufar vitlausir, v a Sigurur hefi hann tla a klkur vri. Hefi hann tt a vera fremstur flokki a leita og lta sem sr hefi fundist miki til um hvarfi honum, en vert mti hefi hann ekkert skeytt um leitina. Pll ru lagi hafi vai fram blindfullur, skrandi eins og naut, me illindum og skmmum vi sig. Hann segir, egar fari hafi veri fyrstu leitina, segist hann hafa fari sta me eim tilkvaddur og upp a vatni (verbrekkuvatn) og segist hafa tla a vera me Pli einum og segja honum svo miki um etta, a hann vri rlegri eftir en ur og honum til gagns nokku. segir hann, a Pll hafi teki brennivnstunnu upp r hnakkpoka snum og teyga r henni og skamma sig san og skipa sr a segja til hans, v hann vissi af honum. segist hann hafa reist og sagt honum, a hann skyldi aldrei segja honum til hans, og hann skyldi hafa a fyrir skammirnar, og han fr skyldi hann ljga a honum hvert sinn. Hann sagi honum hefi betra a hafa sig gan og gefa sr brennivn og vera me sig einan og bija sig vel a segja sr a, og etta sagi hann honum heldur skyldi vera til gagns. Hann sagi, a margir heyrt til upp vi vatni.

annig lkur skrslu Egils Tmassonar. Vitnin, sem til voru nefnd, stafestu rttinum efni skrslunnar og unnu ei a framburi snum. Stefn sem einnig var yfirheyrur, kvast ekkert muna af essu drykkjurausi snu. Mlinu lauk sar me rttarstt, og segir svo ingbkinni: "A essu bnu sttust partarnir mli annig, a Stefn ba Sigur hreppstjra fyrir rttinumfyrirgefningar llu snu slri, er hann n si, a hann hefi li snu tala, og vri slkt allt lygi; skyldi sr aldrei oftar vera vi hann. Allan kostna af mli essu, 10 rd. 64 srs., skyldi hann borga hreppstjra Siguri fyrir 14. mamnaar nstkomandi. San var rttarhaldi essu loki, og a er fram fr undirskrifa af vistddum".

Eins og sj m, ber skrslu Stefns svera a mestu saman vi munnmlasguna, enda hafi hn ekki fari margra milli, eins og ur er sagt. Skal ekki nnar um a fjlyrt. En nrri m geta hvernig Siguri verbrekku hefur tt essi drepa, enda fluttist hann burtu r dalnum vori eftir, a etta skei (1844), og bj san Auklu mti fur snum, en eim samdi ekki vel, svo a hann fr aan eftir tv r. aan flutti hann sig a Silfrastum Skagafiri. En sast flutti hann sig a Krossastum Hrgrdal og lst ar 22. september 1867, hr um bil 67 ra gamall. Sigurur og Valgerur ttu nokkur brn. Sveinbjrn sonur hans, er fluttist til Vesturheims og bj Dakta. Dttir Sigurar var ra Rsa, sari kona sra Jns Jnssonar Miklab. Laundttir Sigurar me Gurnu Gumundsdttur Bessahlum, Sigurssonar, var Gubjrg (f.1833), kona Jns Snorrasonar Aubrekku."

Eftirmli

Pll Plsson bkbindari var sagur bi atgerfis- og gfumaur um sna daga, svo a ekki s hgt a segja a gfan hafi veri honum hliholl. Sr. Sigmar Torfason fyrrum prestur Skeggjastum Langanesstrnd og prfastur N-Mlasslu geri rlitla leirttingu vi hvimleia prentvillu rtali, sem kom fram grein Hlmsteins Helgasonar um Tungu-Brest, tmaritinu Slum nsta tbl. eftir grein Hlmsteins. ar btir Sigmar um betur og rekur viferil Pls eftir v sem hgt er samkvmt skrum opinberum heimildum og er s ferill nokku taktvi jsguna.

Pll er talinn fddur Bakkaskn xnadal ri 1818, er hann sagur fddur Illugastaaskn Fnjskadal samkvmt ttum austfiringa. Hann elst upp hj foreldrum snum m.a. a Hraunshfa xnadal anga til au yfirgefa Norurland og flytja austur Hra, nokkru eftirhvarf orkels. Foreldrar hans koma fram manntali Sauhaga Vllum 1835 en er Pll 17 ra skrur sem lttadrengur Geitageri Fljtsdal. Hann er skrur vinnumaur Ketilsstum Vllum um og upp r 1940, eftir a virist hann hafa synja fyrir barn, Helga Plsson sar talinn vera staddur Papey. Samkvmt ttum Austfiringa er hann Freyshlum Vllum 1942 og kvnist Gurnu Einarsdttir, smundssonar bnda Stra-Sandfelli Skridal, au eru sg eiga tv brn saman Einar og Ingibjrgu. Einhverra hluta vegna flytur hann af Vllum Hrai 1848 a slaugarstum Vopnafiri. Skrur bkbindari orvaldsstum Vopnafiri 1850. Hsmaur og sar bkbindari Breiumri Vopnafiri. Gurnar konu hans er ar hvergi geti manntlum og hans ekki sem ekkjumanns. r Vopnafiri flyst hann um stund Vivk Langanesstrnd og kvnist ar nnu Smundsdttir fr Heii Langanesi ann 23. gst 1852, Pll er 34 ra, en Anna 20 ra. Anna lst af barnfrum nvember 1852, annig a stutt var samb eirra. Pll og Anna ttu fyrir hjnbandi saman son sem ht Stefn sem lst upp hj Frifinni og Ingibjrgu Gunnarsstum Langnesstrnd, eftir frfall nnu dvelur Pll a mestu Vopnafiri, ar til hann flytur aftur Langnesstrnd Gunnarsstai. rija kona Pls var svo Helga fr Gunnarsstum, dttir eirra Frifinns og Ingibjargar sem lu upp Stefn son Pls og nnu. au Helga voru gefin saman 12. gst 1857, Pll 39 ra en hn 18 ra. au ttu saman fjgur brn, Hlmfri, Guri, Pl og Pl Eirk.

Pll virist einungis hafa veri me bskap ann stutta tma sem au Helga oldu vi Kverkrtungu, en annars veri hs- og vinnumennsku bjum Hrai, Vopnafiri og Langanesstrnd, ea sem bkbindari enda oftast kenndur vi in. handritspunktunum sem Sigfs Sigfsson styst vi sgu sinni af Tungu-Bresti, segir svo fr sustu vi rum Pls. Eitthva fr lag um hjnaband eirra Pls og Helgu, enda voru au a msu lk. Hann var hreinltur og rifinn en hn rifin mjg en dugleg. au voru ekki lengi saman. skildu samvistir. Ekki veit ra hvort a var sakir samlyndisea skum ftktar eftir samkomulagi. Hn fr vori 1863 vinnukona a Hamri Selrdal Vopnafiri og var ar tv r og san nnur tv r orvaldsstum Selrdal hj Stefni Jnssyni er ar bj kvntur. ttu au barn saman 2. jl 1867 er Fririk ht. Var hn ltin fara burtu og var hn Refsta nsta r. En vori1868 fr hn a Eyjlfsstum Vllum me Fririk son sinn, en Pll fr norur Strnd tthaga sna 7 ra(?). Skmmu sar fr hn aftur norur Strnd og tku au Pll aftur saman og voru hsmennsku Mifjararnesseli. ar voru au 1872-3. Var hn ungu af vldum Pls. Vori 1873 tlai Pll austur Vopnafjr og kom ur a Mifiri og hitti hsmurinaMatthildi a mli og sagi henni fr fer sinni, Matthildur var yfirsetukona. Pll sagi henni a vst vri a hann kmi brlega aftur. En Helga mundi innan skamms vera lttari. Ba hann hana a sitja yfir henni og ef barni yri sveinbarn skyldi hn lta a heita orstein Eirk. En ef a yri meybarn skyldi Helga ra nafninu. Fleiri rstafanir sagi hann Matthildi eins og hann byggist vi a koma alls ekki aftur. ra heyri samtal eirra og var a minnissttt.

San fr Pll aftur austur Vopnafjr og fkk gistingu veitingahsi kauptninu og hlt ar til tvr-rjr ntur og drakk allmiki, enda var hann nokku drykkfelldur. Sasta morguninn vildi hann ekki vn smakka en fr t Leiarhfn a hitta Andrs Nielssen er ar bj. Var vinfengi milli eirra. Ba hann Andrs a lofa sr a deyja hj honum, ess mundi ekki langt a ba v hann vri orinn kaldur upp a hnjm. Andrs tk v vel a veita honum gistingu hann byggist ekki vi svo brum daua hans. Pll lagist fyrir og var hl a honum en kuldinn frist upp eftir honum rtt fyrir a og d hann um nttina .

Pll andaist 2.jl 1873 55 ra, hann var jarsettur Hofi Vopnafiri 11. jl, remur dgum seinna ann 14. fddi Helga eirra fjra barn sem hlaut nafni Pll Eirkur.

rurinn essari sgu um brur Pl og orkel liggur va og vi a grsk birtust myndir af harneskjulegumastum ftkra barna fyrr tmum. Ein af eim jsgum, sem landsfrgar uru um ml etta var Gubjargar-draumur. Umhann er til kvablkur sem lsir draumi mur eirra brra ur en hn lnai Siguri verbrekku orkel son sinn, sem smala. Til a f heillega mynd um vi og rlgum Pls arf a leita vtt og breitt um jsgurnar, svo r hafi ekki veri einu mli um orsakir reimleikanna Kverkrtungu, og eim s hvergi geti eirra munnmla um orsakir Tungu-Brests sem lifu Langanesstrnd fram daga internetsins. Saga orkels er skilmerkilega skr bkinni Spdyngju og svo a s bk s jsagnasafnbyggt munnmlum er ar samhljma texti r skjali, sem notaur var eina opinbera rttarhaldinu er fram fr vegna hvarfs orkels smala.

Heimildir:

jsagnasafn Sigfsar Sigfssona (rjr sagnir .a. Gubjargardraumur)/ jsgur lafs Davssonar (rjr sagnir) / jsgur Jns rnasonar (tvr sagnir) / Grskinna hin meiri (ein saga) / A vestan (ein saga) / Rauskinna (ein saga) / Reimleikar, rni la / Ftkt flk Tryggvi Emilsson / Annll 19. aldar sr. Ptur Gumundsson / Langnesstrnd.is / Sveitir og jarir Mlaingi /Slur 3. rg Hlmsteinn Helgason / 4. rg sr. Sigmar Torfason (Geymdar stundir IV-rmann Halldrsson)/ Dagur 44.tbl 30.10.1924 Ingimar Eydal / Dagur 3.tbl. 17. 01. 1935 lafur Jnsson / Spdyngja I bindi


Skessugarurinn; sr enga lka

IMG_4294

Gamli vegurinn um Jkuldalsheii og Mrudalsfjallgaraliggurum vintraleg hrjstur. Hann var ur jvegur nr. 1, ea allt fram undir rslok 2000 egar Hrekstaalei leysti hann af hlmi. essi vegur hefur nna sustu rin komist inn gpspunkta erlendra feramann.

IMG 7217

Feramenn Mrudalsfjallgari-vestari vira fyrir sr Mrudal

svo a g hafi fari ennan veg oftar en tlu verur komi fr v fyrst g man eftir, eru au undur, sem vi veginnliggja enn a koma vart.Sum eirra hafa fari fram hj mr alla t vegna ess a arna er um rfi afara, sem urfti a komast yfir skemmstum tma.

Eitt af eim undrum, sem g uppgtvai ekki fyrr en fyrir 5 rum san, vegna ess a mr var bent a er Skessugarurinn, sem er Grjtgarahlsi 2 km innan vi veginn ar sem hann verar hlsinn. Skessugarurinnsst vel fr veginum en einhverra hluta vegna hefur hann ekki gripiathyglina umfram ara ur og grjt vi veginn gegnum tina. En eftir a g vissi af honum hefur hann dregi mig til sn hva eftir anna.

IMG 4956

Gamli jvegur nr 1 um Geitasand, sem er milli Mrudalsfjallgara

a hefur veri fmennt vi Skessugarinn au skipti sem g hef komi og virist hann ekki hafa vaki eftirtekt feramanna frekar en mna hlfa ld. En etta gti n fari a breytast og er eins vst a Grjtgarahls gti ori eins og hver nnur Reynisfjara ar sem feraflk mtar sig umhverfi sem einna helst m lkja vi tungli.

Vsindalega skringin Skessugarinum er a arnahafi Brarjkull skrii fram og skili eftir sig runing. En hvernig a stendur v a aeins risasteinar eru essum runingsgari er erfiaraa skra. Telja vsindamenn einn helst a hamfara fl hafi skola llum fnefnum og smrri steinum r garinum svo a erfitt s a mynda sr hvernig. En jkulrunings skringuna m sj hr Vsundavefnumog segir ar a hr s um a ra fyrirbri, sem fa ea enga sna lka heiminum.

IMG_4003

Heljardalur vi Mrudalsfjallgar-eystri

nnur skring er s a tvr trllskessurhafi hlai garinn og verur a alveg a segjast eins og er a s skring er mun sennilegri. jsgum Sigfsar Sigfssonar m finnaskessu skringuna fyrirbrinu:

IMG_4985

"a er gmul tska Austurlandi a kalla Mrudals- og Tungnaheii Norurheiina en Fljtsdalsheiina Austurheii. Mun a runni upp Jkuldal v hann gengur sem kunnugt er inn milli essara heia.

Svo er sagt a til forna bj sn skessan hvorri heii og voru r systur; er vi Fljtsdalsheiarskessuna kenndur Skessustgur Fljtsdal. Skessurnar lifu mest silungsveii og fjallagrsum er hvort tveggja var ngilegt heium essum en rtt fyrir a ngi hvorugri sitt hlutskipti og stal hvor fr annarri; gengu r yfir Jkulsna steinbr ofarlega Dalnum.

Einu sinni hittust r og slst egar heitingar me eim og lg. Noranskessan mlti : "a legg g og mli um a allur silungur hverfi r Austurheiarvtnunum Norurheiavtnin og sru hvern bata hefur." Austanskessan greip egar ori og mlti: "En veiist treglega og komi jafnan sporinn og a legg g enn fremur a ll fjallagrs hverfi r Norurheii Austurheii og mun etta jafna sig."

"Haldist hvorugt," sagi noranskessan. "J haldist hvoru tveggja," mlti hin og hefur af essu eigi brugi san a ngur ykir silungur Norurheiinni en veiitregur og kemur jafnan fugur upp en Austurheii skortir eigi fjallagrs.

egar stundir liu fram undi hvorug eirra snum hlut a heldur og stlu hvor enn fr annarri mis og austanskessan enn meir. Reiddist noranskessanv og br fti steinbogann og braut hann af nni. Systir hennar var samt ekki ralaus og annahvort stkk yfir na ea hana egar henni sndist. Lgu r enn mt me sr og smdu ml sn ann htt a r skyldu bar ba Norurheiinni og skipta landi me sr til helminga.

Tku r til starfa og ruddu san strbjrgum og hlu merkisgar ann er san heitir" Skessugarur (trllkonugarur)..... og er ess eigi geti a eim hafi bori san neitt milli."

IMG_4980

N hefurerlendur ferabloggari uppgtvaSkessugarinn og birt aan myndir bloggsu sinni auk ess a birta video youtube annig a ekki er vst a eins frislt veri vi Skessugarinnog hefur veri fr vskessurnar smdu um friinn.


Jn hrak

IMG_1259

a m segja a sagan afJni hrak veri undarlegri me hverri jararfrinni. g hafilengi hugsa mr a kanna sannleiksgildi hennarog fara a leii essarar dularfulli jsagna persnu. En hann a vera grafinn gamla kirkjugarinum Skriuklaustri og v stutt a fara.

dag frum vi hjnin svo glsilegt kaffihlabor klausturkaffi Gunnarshsi Skriuklaustri ar sem hgt er a ta sig tertusvima vffluveri. Eftir krsingarnar frum vi efri hina og fengum leisgn um vistarverur Gunnars Gunnarssona, rithfundarins sem sumir segja a hafi ekki veri verur Nbelsins vegna ljsra tengsla vi nasismann. En Gunnar er eini slendingurinn sem vita er til a hafi tt fund meHitler og lengi gekk s saga a glsihs hans Skriuklaustri hafi veri teikna af sama arkitekt og teiknai Arnarhreiri fyrir Hitler.

Vi vorum ein fer me leisgumanninum og fljtlega barst tali a uppgreftrinum klaustrinusem fr fram fyrstu rum essarar aldar. Klaustri mun hafa veri nokkurskonar sjkrahs og flk komi va a til a leita sr lkninga vi hinum msu meinum ef marka m au bein sem upp komu r kirkjugarinum. Fljtlega bryddaig upp hugamli mnu um a hvernig bestvri a finna leii Jns hrak og vsai leisgumaurinnokkur leii mynd af uppgreftrinum klaustrinu.

IMG_1261

jsgur Jns rnasonar hafa etta a segja um Jn hrak:

Maur ht Jn og var kallaur Jn flak. Hann var undarlegur og ltt okkaur af sveitungum snum. tti hann smglettinn og ei unnt a hefna sn honum. egar Jn d gjru lkmennirnir a af hrekk vi hann a eir ltu grfina sna norur og suur. Jn var grafinn a krbaki Mlakirkjugari. En hverri nttu eftir stti hann a lkmnnum og kva vsu essa:

Kld er mold vi krbak,

krir ar undir Jn flak.

tar sna austur og vestur

allir nema Jn flak,

allir nema Jn flak.

Var hann grafinn upp aftur og lagur austur og vestur eins og arir. Arir segja a vsan hafi heyrzt upp r grfinni kirkjugarinum.

Mjg hefur fari mrgum sgnum um Jn er sra Skli Gslason segir a hafi veri kallaur Jn hrak, v hann hafi veri varmenni miki og grunur hafi legi v a hann hafi loksins farga sr sjlfur, hafi hann v veri grafinn n yfirsngs a krbaki og ltinn sna norur og suur. Nttina eftir dreymdi sknarprestinn er ekki var vistaddur greftrun hans a Jn kmi til sn og kvi:

Kalt er vi krbak,

hvlir ar Jn hrak;

allir sna austur og vestur

tar nema Jn hrak.

Kalt er vi krbak.

Daginn eftir lt prestur grafa hann upp og sna honum rtt. Stti Jn ekki framar a honum.

Fyrir vestan er s sgn um nafna minn a hann hafi tt vonda konu er hafi lti grafa mann sinn svo sem fyrr er geti til ess a gjra honum enn skmm grfinni. er a og enn ein sgn um Jn a lk hans hafi veri lti svo grfina af v vonzkuveur hafi gjrt er hann var moldu ausinn, en ekki af illvilja eirra er a stu og hafi v lkmennirnir fltt sr a koma honum einhvern veginn niur.

IMG_1253

Aeins einn legsteinn er snilegur kirkjugarinum og hafi leisgumaurinn upplst okkur um a, a egar uppgrfturinn klaustrinu og garinum fr fram 2002-2012 hafi srstaklega veri athuga hvort Jn vri snum sta undirsteininum.En honum stendur daufum stfum JN HRAK. Svo einkennilega hefi viljatil a undir eim steini fundust engin bein og ekki var hgt a tla a nnur bein sem upp komu essum miklauppgreftri tilheyru Jni.

a er v bi a grafaJn hrak tvisvar upp samkvmt heimildumog annasinn kom ljs a hann var ekki vi krbak. Leisgumaurinn hafi heyrt einamunnmlasgu sem segi a vetrarhrkurhefi veri og frost jru egar tt hafi a jarsetjaJn og v hefu menn sennilega losa sig vi lki auveldarimta. En hvar og hvaa skipti vissi engin.


Sra Jn - aumasti prestur slandi

etta sagibiskup um sra Jn, og lt hann einnig hafa a eftir sr a ekki gti hann mynda sr a til vri veslli og ftkari prestur verldinni. brfi biskups kemur fram a sra Jn hafi flosna upp, flakka um verganginn, en brn og kona gengi betlandi b af b. Sra Jn tapai oftar en einu sinni aleigunni, meir a seigja snginni sinni. En hann tapaialdrei fjlskyldunni.

goodfriday

Einu sinni var a svo a ttfri ttu mikil aluvsindi. Eftir a slendingabk var llum agengileg hefur fari minna fyrir essum frum enda getur hver sem er flett sjlfum sr upp einrmi og komist a v til hvaa hfingja rtur liggja. svo gagnagrunnur slendingabkar s ekki tmandi og stundumtnist rurinn er hpi a hgt s a bta vi vitneskju me frekari eftirgrennslan.

Fyrir rmum 30 rum san var g heilan vetur hj afa mnum og nafna. sndi hann mr ttartlu sna sem honum hafi nlega veri fr og tti okkur etta athyglisvert plagg. a sem mr fannst merkilegast essari ttartlu var hva miki af Jnum var tt afa mns, ekki ng me a hann hafi veri Jnsson ht mir hans Jnbjrg Jnsdttir. ttleggur Jnbjargar fr fljtlega t um van vll eintmum Jnum v a var ekki ng me eir vru mann fram af manni heldur voru systkinahpar stundum me tveimur og a mig minnir remur Jnum, ef einhver Jninn hafi falli fr sku. a var samt svo me Jn fur Magnsar afa a hann var Sigvaldason og san var hfilega miki af Jnum eim legg, annig a halda m ri langt aftur aldir.

ennan vetur stum vi nafnarnir vi eldhsbori, sem Jn Sigvaldasonhafi sma, kvld eftir kvld og rddum horfna t og sagi hann mr oft hva a hefi veri bagalegt hva hann hefi haft ltinn huga ttum snum yngri rum v egar hann mundi fyrst eftir sr hefu gmlu konurnar haft a alveg hreinu hver var hvaa Jn.

jsgurnar hans Sigfsar Sigfssonar voru svo eitt hugamli sem kom til umru vi eldhsbori, svona nokkurn veginn um lei og g las r. ar mtti finna mikla jasagnapersnu sem var Jnsdttir r ttartlunni, sem ekki verur ger skil a essu sinni. En einn var s Jn sem vi afi minn stoppuum srstaklega vi, hann var Brynjlfsson, s sem Hannes biskup Finnssonkallai aumasta prest slandi. N dgum er v sem nst hgt er a kalla fram hvaa Jn sem er r fortinni alheimsnetinu, svo ekki s tala um sra Jn, ar sem m nnast f visguna alla.

egar forvitnast er um sra Jn Brynjlfsson kemur ljs a hann var ekki eins aumur og or biskups gefa til kinna, ef mia er vi runarkenninguna, v hann mun n vera einn af helstu ttferum austfiringa. svo 225 r su milli mn og sra Jns, er tiltlulega fljtlegt a fletta honum upp netinu annig a heillegt vigrip fist og ekki er verra a frimaurinn rmann Halldrsson hafi gefi t bkina Mvabrk fyrir daga netsins ar sem hann hefur teki saman efni vikomandi vi Jns Brynjlfssonar.

a er yfirleitt meira vita um presta en aluflk fyrr t, af eirri einfldu stu a eir urftu a fylla t kirkjubkur og skrifuu talsvert um sjlfa sig v mlavafstri sem brflega fr milli eirra og yfirvalda. etta efni skkti rmann Halldrsson sr ellinni og sagist hafa gert a a.m.k. tveimur orskum. Sra Jn Brynjlfsson og kona hans Ingibjrg Sigurardttir, eru einhverjir mestu ttarforeldrar Austurlandi. nnur er s a vi hans er sguleg, v a lklega er um a ra takanlegustu ftkrasgu nokkurs manns prestasttt. Eins sver rmann ekki fyrir, a hugi hans essum rsnauu presthjnum hafi me a a gera a hann tt til eirra a rekja.

slendingabk hefur etta vigripa geyma; Jn Brynjlfsson Fddur um 1735, ltinn Ormsstum Eiaskn, S-Ml. 15. febrar 1800. Djkn Skriuklaustri 1758-1760. Prestur Hjaltasta tmannasveit 1760-68, Skeggjastum Langanesstrnd 1768-76, mun hafa flosna upp aan 1775. Kom brnum snum og konu sinni fyrir Austurlandi en fr sjlfur suur land strax. jnai Landingum veturinn 1776-77 og settur prestur Holtaingum Landsveit mestallt ri 1779. Fkk Fjararskn Mjafiri, S-Ml. 1780 og var ar Firi 1780-83, kom anga sunnan r Holtum Rang. Var Hesteyri Mjafiri 1783-84 og Krossi Mjafiri 1784-85 er hann fr a Eium. Prestur Eium Eiaingh fr 1785 til dnardags 1800.

Kona hans var Ingibjrg Sigurardttir fdd Eyvindarmla Fljtshl 1744, ltin Dlum Hjaltastaaingh 4. september 1834. Prestfr Eium. Vinnukona Krossavk, Refsstaarskn, Ml. 1801. Barnfstra Hofi, Hofsskn Vopnafiri, N-Ml. 1816. Fair Jns var kallaur Brynjlfur allstaarMarksson ea Tuttugubla Brynki.

Eiavinir hafa teki etta saman vefinn sinn um Jn Brynjlfsson (1735-1800) var prestur Eium 1785. Kona hana var Ingibjrg, systurdttir Hans Wium(Bel). Jn var Sunnlendingur, og hafi gegnt prestjnustu msum stum, m.a. Austurlandi, en hafi lengst af bi vi sra ftkt og meg, svo mjg a Hannes biskup kallar hann aumasta prest slandi brfi 1792, enda hafi hann oftar en einu sinni komist vonarvl. Hans Wiumaumkar sig yfir ennan, tengdamann sinn, og byggir honum Eia 1785, og ar kallast hann bndi nstu rin.

Nokkru ur en Hans lst (1788) hafi hann selt ri rnasyni mgi snum Eiastl. Flutti rur Eia 1789 og hrkklaist sra Jn Gilsrteig og san Ormsstai, sem voru eyi, bj ar til viloka ri 1800, og virist hafa bnast smilega. au hjn ttu fjlda barna; af eim komust 10 legg og 9 eignuust afkomendur. Er mikill ttbogi af eim kominn. ar meal eru nokkrir helstu frimenn og rithfundar Austurlands, svo sem Jn Sigursson Njarvk, Halldr Ptursson fr Geirastum, Sigurur skar Plsson og rmann Halldrsson, en hann ritai tt um forfur sinn og birti bk sinni Mvabrk (1992).

a m kannski segja a litlu vri vi etta a bta ef ekki kmi til Mvabrk rmanns Halldrssonar. En ar kemur fram rtt eins og hj Eiavinum a Ingibjrg Sigurardttir kona Jns var dttir Belar, dttur Jens Wiumsslumanns, sem var systir HansWiumsslumanns Skriuklaustri Fljtsdal. Jn var sunnlenskura tt og ekki gott a sj hvort hann var fddur Rangrvalla ea rnessslu v eins og kemur fram viurnefnum fur hans, tuttugubla Brynka ea Brynjlfur allstaar, bj hann va.

a er Skriuklaustri undir verndarvng Hans Wium sslumanns sem Jn Brynjlfsson hefur sinn starfsferil, sem djkni v svo a hann hafi veri bin lra til prests hafi hann ekki aldur til vgslu. Ingibjrg sem tti eftir a vera kona hans er fdd Suurlandi en hefur sennilega alist upp Austurlandi og au kynnst ar. Sigurur fair hennar var sunnlenskur og hafi hann fari me klausturumbo Suurlandi, en drukknai Lagarfljti og hefur sennilegast bi Surtsstum Jkulsrhl v Bel kona hans var yfirleitt kennd vi Surtsstai.

Jn hafi tskrifast fr Sklholtsskla 1755 og var djkni Skriuklaustri 1758-1760, egar hann vgist Sklholti sem prestur Hjaltasta. Eldklerkurinn Jn Steingrmsson var vgslubrir hans og ttu mestu harindi slandssgunnar eftir a marka lf eirra beggja. Jn og Ingibjrg giftast 1765 en ri ur fist elsta barn eirra. Ingibjrg hefur sennilega talist vera a sem kalla var ttgfug manneskja v hn var af Wiumtt sem stri sig af tengslum vi dnsku konungsfjlskylduna. Afi hennar Jens Wiumvar danskur og hafi komi til slands sem undirkaupmaur vi Reyarfjr og var sar sslumaur Mlaingi me asetur Skriuklaustri.

au Ingibjrg og Jn eru Hjaltasta til rsins 1769 og hfu au eignast rj brn, au Sigurveigu, Elsabetu og Brynjlf. taka au sig upp og flytjast Skeggjastai Langanesstrnd, ekki er vita hva var til ess. ar er Jn prestur til 1775 en flosnar hann upp. a a flosna upp ir essum tma a vera matarlaus, heylaus og jafnvel eldiviarlaus. hfu bst vi barnahpinnSigurur, Bel, Nels og Kristn. bkinni rferi slandi sund r, eftir orvald Thoroddsen, segir a 1774 hafi strharindi veri Mlasslum og flk di r hungri, 60 manns Norur-Mlasslu og presturinn Skeggjastum flosna upp og yfirgefi braui.

Til eru heimildir um hvernig brotthvarfi sra Jns var htta, m.a. vegna ess a hann var sakaur um a hafa selt pott sem hann hafi vesett. Biskup segir brfi vegna ess mls a ekki s rtt a sakfella Jn vegna pottslunnar ar sem hann hefi selt hann ney og kaupandanum hafi veri fullkunnugt um vebndinsem pottinum hvldu. Eins kemur fram ferabk Olaviusar, sem kemur Skeggjastai nokkrum rum eftir brottfr Jns, a Skeggjastair su eitt llegasta brau llu landinu.

Sagt er slendingabk a Jn hafi komi fjlskyldunnifyrir bjum Hrai eftir brottfrina fr Skeggjastumog sjlfur fari suur land og haldi ar til nstu rin. rmann Halldrsson telur a fjlskyldan hafi veri me honum Suurlandi ann tma, nema Sigurur sem hafi veri hj Bel mmu sinni Surtsstum. a merkir hann m.a. v a lafur sonur eirra hjna fist fyrir sunnan og sennilega Gurn. Eins a a Bel dttir eirra giftist og stafestist sar Suurlandi. Bendir a til ess a annahvort hafi hn tt ar tengingu fr skurum ea ori ar eftir egar fjlskyldan flutti aftur austur.

rin 1776-1780 Suurlandi voru Jni erfi en ar er hann sagur hafa jna Land- og Holtaingum tmabundi og afleysingu, ess milli er hann talin hafa hokra ea jafnvel veri vergangi vi a framfleytasr og snum. a biskup hafi veri honum innanhandar me hlaupaverkefni hafi hest og klleysi stundum komi veg fyrir a hann gti ntt sr a. Jn hafi haft von um a komast a sem prestur Einholti Mrum Hornafiri egar hann fr fr Skeggjastum, en af v var ekki.

a var ekki fyrr en 1780 a Jn var aftur settur sem sknarprestur og Firi Mjafir, en ar var bndakirkja annig a jrin var ll bndaeign en kirkjan hafi hana hlfa fyrir prestinn. egar Jn kom me fjlskylduna Mjafjr var fyrrverandi prestfr Firi, anniga fjlskylda Jns hafi ekki nnur hs a venda en kirkjuna fyrst um sinn. Skmmu eftir a au komu Fjr keypti Hermann Jnsson Fjr af gmlu prestfrnni,sem var tengdamur hans, og flutti r Sandvk Mjafjr. Samdist eim sra Jni um a Hermann hefi Fjr allangegn v a hann greiddi kvena upph til Jns fyrir a lta eftir afnot af kirkjuhluta jararinnar.

Jn flutti sig san t Hesteyri ar sem kirkjan hafi tk henni hlfri og var ar me ltilshttar bskap auk ess a drgjapreststekjur snar me smi. Hermann greiddi honum ekki alla umsmdu upph fyrir a vkja af Firi, taldi a eiga a ganga upp viger kirkjunni, sem hefi lti sj Jns t Firi. Fjlskyldan flytur san t Kross sem er yst Mjafiri og hefur veri lng lei fyrir sra Jn a fara til a messa Fjararkirkju inn fjararbotni. a virist vera a Hermann hafi fengi Mjfiringa sveif me sr a hrekja Jn og fjlskyldu r Mjafiri.

Hausti 1784 kom Hermann a Krossi, ar sem sra Jn var . Sagi hann vi konu prestsins a hann tlai a lta taka brnin fr eim og flytja au upp Hra, en hn spuri hvort honum tti a tiltkilegt, ar sem au lgju rmunum kllaus og grindhoru, en sagi Hermann a fyrst hn vildi ekki ganga a essu, geti hn hkt yfir eim og naga um holdlausarhnturnar eim, en hn svarai , a hann talai sem rlmenni eins og hann vri maur til. En daginn eftir hreppamti har bannai Hermann llum sknarmnnum og lagi reii sna, ef nokkur dirfist a rtta brnum sra Jns hjlparhnd ea honum sjlfum. Hlst Jn vi Krossi anga til um mijan vetur 1785, a heimili leystist upp. Voru Mjfiringar tregir a hjlpa honum vegna banns Hermanns, en geru a sumir. (Hannes orsteinsson, jskjalavrur-Prestasgur.)

au voru tv str fllin sem dundu sra Jni og fjlskyldu Mjafiri. Anna var koma Hermanns Fjr og hin voru muharindin sem gengu yfir landi 1783-1785. Sumari 1784 reikuu um sveitir landsins uppflosna flk mttvana af hor og hungri. v auk eiturmunnar hafi veturinn undan veri hemju harur, firi hafi lagt t til ystu annesjaog va ni frosti htt metra ofan jru. Hrmungarnarlku bsmalann jafnvel enn verr en mannflki, sem strfll r hor og hungri.

ann 10. jn sumari 1784 skrifai, Jn Sveinsson sslumaur S.Mla sslu, sem hafi asetur Eskifiri, brf sem fr me vorskipinu fr Djpavogi til Kaupmannhafnar ar sem m.a. mtti lesa etta; ... Engin ingh allri sslunni virist svo vel sett, a hungursney veri ar umflin jafnvel n sumar. flestum sknum eru fleiri ea frri mist flnir af jrum ea fallnir r sulti,,, vera v allir a deyja n undantekningar, slir sem ftkir. Nema yar Konunglega Htign allra mildilegast af landsfurlegri umhyggju lta vildi n til essara yar rautpndu ftku undirsta .... a var vi essar astur sem Hermann Firi tti samtali vi prestfrna Krossi.

a fr svo a sra Jn hrkklaist r Mjafiri, en fram vor dvelur hann samt Firi undir verndarvng Hermanns, eftir a fjlskylda hans hafi veri leyst upp og send burt r firinum. Hermann hafi af manngsku teki a sr framfrslu prestsins gegn 16 rkisdala megjf, sem ekki kemur fram hver tti a greia. egar Jn yfirgefur Mjafjr hirir Hermann af honum smaverkfrin og sngina upp skuld. Innheimtuagerir Hermanns hendur Jni stu lengiyfir. Rmum sex rum seinna, ri 1791, krir Hermann hann fyrir kirkjustjrnarri, stiftamtmanniog biskupi, a v ervirist vegna vangoldins uppihalds og skuldar vi kirkjuna Firi. eru Jn og fjlskylda bina ba bi Eium, Gilsrteigi og komin Ormsstai.

Eiavinir segja hr a ofan,a svo virist sem Jni hafi bnast smilega sustu rin Ormsstum. a svo a brinn hafi veri eyi rin undanog jafnvel talin barhfur egar fjlskyldan kom Ormsstai. lyktanir um gan bskap telur rmann Halldrsson vera dregnar af gerabk hreppstjra Eiahrepps um tundarskrslu. ar koma fram gjld fr Ormsstum og a eitt ri hafi einungis tveir bir hreppnumverihrri gjaldendur. En ber til ess a lta a brn hjnanna voru uppkominn og eir Brynjlfur og Nelsvinnumenn heima Ormsstum.

Sra Jn jnai Eium 15 r eftir a hann kom upp Hra r Mjafiri, en hafi stt um lausn snemma rs 1800, stiftamtmaursynjaihonum vistulaustum lausnina fyrr en fardgum 1801. a brf barst Jni aldrei v egar brfi kom Ormsstai " hafi sra Jn fengi lausn fyrir fullt og allt eftir armusamt lf og takanlega vihagi". Ingibjrg tti langt lf fyrir hndum ar sem ekki er alltaf kunnugt um hvar hn dvaldi, en hn lst 91 rs a aldri Dlum Hjaltastaingh hj lafi syni snum.

Brn eirra hjna eru talin hafa ori alls 13 og 10 eirra komust til fullorinsra, Sigurveig eirra elst fdd Hjaltasta og Magns eirra yngstur fddur Mjafiri. Er ekki varlegt a tla a einhver barnanna riggja sem ekki komust til fullorins ra, hafi lti lfi muharindunum. Um au er lti vita anna en a ein stlka mun hafa heiti Bolette. slenskum viskrm segir: Mikill kynblkur er af sra Jn Brynjlfssyni og Ingibjrgu Sigurardttir, margt myndarflk. ttum Austfiringa segir: Margt var efnalti af afkvmi hans, en margt vel greint og gsemdarflk og rvant.

N egar g hef raki slendingabk ttartlu til "aumasta prests slandi" og rifja upp a sem vi afi minn rddum vi eldhsbor Jns Sigvaldasonar um ri, hef g m.a. komist a v a Jn Sigvaldason fair afa mns tti bir ttir a rekja til sra Jns og Ingibjargar. Mir hans Gurn Jnstttir var komin af Nels sem var bndi Hrollaugsstum Hjaltastaaingh. Og fair hans Sigvaldi Einarsson var komin af Sigurveigu elsta barns eirra presthjnanna, hn var hsfreyja Jrvk Hjaltastaaingh. au Gurn og Sigvaldi voru remenningar.

a er ekki laust vi a g finni fyrir stolti yfir v a eiga ttir a rekja til svorautseigra og samheldinna hjna, sem ltu ekki erfileika sundra fjlskyldunni. Eins fyrrverag mig ekki fyrir a a eiga jafnlangt genin a skja til annars austfirsks ttarhfingja, sem var Hermann Jnsson Firi. En um Hermanner sagt slendingabk; Hr vexti og smilega gildur. "Heldur tti hann eigingjarn en ekki nskur, rrkur og gengur nokku". Og slenskum viskrm: "Var hrashfingi sveit sinni, augaist mjg a jrum og lausaf, bmaur gur og mikill atorkumaur til sjsknar, rausnsamur og strgjfull vi ftklinga". etta flk var fyrir eirri gfu a leiir lgu saman Mjafiri, egar yfir gengu mestu hrmunga r slandssgunnar.


Mara, sendingar og slfarir

Fyrir stuttu var athyglisvert frsgn Vsi, sem byggir vitali vi ekktan sjnvarpsmannar sem hann lsti svefntruflunum sem hfu angra hann fyrr vinni. Truflanirnar sagi hann hafa veri lkar v a hafa eitt heilu nttunum forgari helvtis. Frsgnin var notu til frilegrar skringar v sem kalla er svefnrofalmun vi kynningu nrri bk Erlu Bjrnsdttur um svefn, en Erla er doktor slfri. bkinni, sem heitir einfaldlega Svefn, segir a svefnrofalmun lsi sr v a einstaklingurinn lamast algjrlega egar hann sofnar ea egar hann vaknar. getur hann hvorki hreyft legg n li en er me fullri mevitund. Ofskynjanir geta stundum veri hluti af svefnrofalmun en lmunin varir oftast stutt og er hgt a f vikomandi r essu standi me v a snerta hann ea tala vi hann.

rija auga lf og daui

a sem ekki var sur athyglisvert, en frsgn sjnvarpsmannsins, voru kommentin sem lesendur settu undir frttina. v flest eirra bttu talsveru vi essa rstuttu frilegu skringu svefnrofalmun. kommentum mtti finna frsagnirflks sem hefur fr svipari reynslu a segja, svo sem essar:

etta er skn illra afla handan essa heims. ekki etta af eigin reynslu....

Hef upplifa etta san g var unglingur og kemur enn (51 rs) en sem betur fer ekki oft. Sast reyndi g a kalla manninn minn sem var frammi (g heyri vel i honum) hann heyri einhvern kalla og fr herbergi sonar okkar v hann heyri karlmannsrdd...g fann lkaa etta var ekki mn rdd, heldur djp karlmannsrdd egar g kallai hann og urfti g a kalla mrgum sinnum anga til a hann ttai sig hver etta vri....

g er 42 ra og hef barist vi etta alla vi sasta kasti fkk g gr og var a mitt fyrsta erlendri grund. g heyri mikinn barnsgrtur og var sannfrur um a ar fri draugur ltins barns fer og skrai g hjlp til mur minnar sem sat ekki nema 3 metra fr mr en hn heyri ekki pp mr, oftast eru etta draugar ea rar en einstaka sinnum brn a leik og grnast au mr og ver g ekki hrddur....

g hef dla vi etta nkl sama og lka san g var 14 ra. g ni ekki a losna vi etta fyrr en g eitt skipti alveg mevita, kve a krossa mig essum astum....

Bara kalla Jes ef etta gerist annig sigraist g essu....

a sama geri g egar g er lmu og veit g um ara konu sem kallar lka Jes og a virkar....

etta stand hefur alltaf kallast "slfarir", g hef glmt vi etta san g var barn og hef mikla reynslu essu ;) etta gerist egar slin er a tengjast lkamanum eftir a hafa veri fjarverandi, etta getur gerst bi egar maur er a fara a sofa og egar maur vaknar en yfirleitt gerist etta egar maur vaknar, "lamast" maur oft mean slin er a n tengingu vi lkamann....

etta hefur veri ekkt ldum saman og etta er einfaldlega skn drauga og pka og hefur ekki me neitt anna a gera....

a finnst flestum snir draumar merkilegir og a eir hljti a boa eitthva. Jafnframt hafa fir mikinn huga draumum annarra og geta venjulega teki undir au sjnarmi a draumar su ekki til a hafa miklar hyggjur af, en Erla segir; "etta tengist oft lagi, reglulegum svefntmum og etta er ekki httulegt. a er mjg mikilvgt a maur viti a egar etta gerist v etta er mjg hugnanlegt og gileg reynsla."En essu tilfelli ar sem martr fylgir svefnrofalmun virist flestir hafa fr gn a segja og ekki er a af kommentunum a skilja a um meinlausa upplifun s a ra.

n ess a fara djpt a, hef g sjlfur ori fyrir svipuum upplifunum svefni. Fyrr vinni tengdi g etta reglu, eins kom fyrir a svipu lkamleg hrif geru vart vi sig vku, .e. andnau og brjstverkur sem vari yfirleitt stutta stund. Eftir a hafa gist hjartadeild fyrir 16 rum san, me tilheyrandirannsknum sem leiddu ekki ljs lknisfrilega httutti hjartasjkdma n a srstakrar eftirfylgnivri rf, gerist a fyrir tveimur rum a hjarta skemmdist vi a upplifa essa tilfinningu sendurteki vku, sem svefni, og me tilheyrandi draumarugli. Hjartafall var eitthva sem tti ekki a geta komi fyrir mann eins og mig. Vegna eftirkastanna hef g miki velt fyrir mr hverju stir. Einna helst hefur mr dotti hug asknir fyrirbriga, sem kallast jsgunum mara og sendingar.

Mara er samkvmt jtrnni, vttur sem rst sofandi flk. a a f martr er a vera troin af mru. orabk Menningarsjs, 1988, er mara skilgreind sem vttur sem tla var a tri flki ea jarmai a v svefni; sbr. martr: mara treur einhvern; a hvldi honum eins og mara, sem yfirfrri merkingu ir a hann hafi ungar hyggjur. Venjulega finnur s sem fyrir martr verur eitthva rsta fast bringu sr, svo a a verur brilegt. Lknavsindinrekja etta til hindrunar andardrtti, skum veikinda t.d. kfisvefn, ea jafnvel gilegrar legu og ess a rmft hafi dregist yfir vitin.

jsgum Sigfsar Sigfssonar eru nokkrar frsagnir af fyrirbrinu. ar er frsgn af mru sem Sveinn Jhannesson fr Seljamri Lomundarfiri fkk Sklum Langanesi egar hann var ar vert 1914. a vildi til Sveini fannst komi a sr og lagst ofan sig svo r honum dr allan mtt og lei honum mjg illa ur en af honum ltti og hann gat sni sr. Sveinn hugsai n a etta kmi til af hentugri legu og hagkvmri blrs. Skmmu sar kom aftur fyrir a sama og llu verra nema n gat hann brotist um og sni sr og hvarf loks maran. En enn skri Sveinn etta sem fyrr lkna vsu. rija sinn kom mara og tr Svein. Var a n svo lengi a honum tti tvsnt hversu fri anga til hann gat reki upp org og ltti honum. var Sveinn orinn reiur mjg, v skaprkur var hann tt stilltur s. Kallar hann hstfum: Ef hr er nokkur djfullinn sem er a na og kvelja mig fari hann til Helvtis. Upp fr essu tr engin mara Svein a Sklum.

Ein frsgn Sigfsar er fr Vivllum Fljtsdal ar sem sama maran leggst hvorki meira n minna en fjra svefni smu ntt, hvern ftur rum. S fyrsti hafi veri vakin af rum egar hann var var vi martr hans, s sofna san, en ekki s sem fyrir mrunni var. San fr s martr stuttu seinna og s sem hana fyrstur fkk vakti hann. ar sem eir lgu n bir andvaka vera eir varir vi a riji flagi eirra er kominn me martr svo eir vekja hann. egar eir rr bera sig saman um hva hafi dreymt var a eins hj llum, eim fannst eitthva hafa lagst ofan sig. mean eir eru a tala saman heyra eir uml stlku sem svaf vi stigaskr fyrir ofan og vekja hana. egar hn var spur hva hefi angra hana segir hn a einhver djfullinn hafi lagst ofan sig.

Fleiri sagnir af mru eru jsgum Sigfsar og ar er m.a. sagt fr v hva Freyingar kalla fyrirbri. Eins m lesa samantekt orsteins fr Hamri um mru jviljanum fr v 1975 og hversu tbreidd vitneskjan um hana hefur veri fr fyrstu t. Mrunnar verur vart um allan heim og tali er a 1 af hverjum 5 veri fyrir barinu henni einhvertma lfsleiinni. doktor.is m sj svar Bryndsar Benediktsdtturum mru, hn er srfringur heimilislkningum, me svefnrannsknir sem srsvi.

egar g skoai hvort jsgurnar greindu fr asknum, ar sem svipu lkamleg yngsli koma fram vku og egar mara treur mann svefnrofalmun, rakst g fljtlega sguna um Brest. ar segir fr Pli Plssyni, sem bj Kverkrtungu Langanesstrnd upp r miri 19. ld og fkk sendingu sem hann vildi aldrei tj sig um og fr v sennilega vitneskjanum hvers elis sendingin raunverulega var grfina me Pli. En essi sending fr samt ekki fram hj neinum sem umgengust hann lifanda lfi eftir a sknin hfst. etta er ein ekktasta frsgn af sendingu og er v sem nst llum jsagnasfnum. Auk ess a vera ekki einungis munnmlasaga, heldur skr heimild egar atburirnir gerast. a sem vakti ru fremur athygli mna, var ekki sagan af sendingunni sjlfri, heldur endalok Pls.

egar a Pll hafi flosna upp og nokkru eftir a konan hrkklaist a heiman, fr hann til vinar sns Vopnafiri og ba hann um a f a deyja undir hans aki. Vinurinn bau hann velkominn, en fannst ekkert benda til a hann vri dauvona. En Pll sagist vera orinn kaldur upp a hnjm og v yriekki aftur sni. a fr svo a Pll var allur innan slahrings. a var essi tlimakuldi Pls sem fkk mig til a taka srstaklega eftir sgunni um Brest, v kuldinn hlyti a hafa stafa af hjartafalli, svo vel kynntist g eim vgesti egar hann var mr sendur.

jsgurnar hafa a geyma sagnir af msum gerum sendinga, og me hvaa kunnttu r voru uppvaktar. Tilgangur eirra til forna er aallegatalinn hafa veri a leita fregna um a sem fram tti eftir a koma. En seinni ldum snist tilgangur sendinga vera stefnt til hfus rum. Sigfs Sigfsson segir a munurinn sendingum og afturgngum s s a sendingar su su uppvaktar af eigingirni manna sem kni r til illra verka sna gu, mean afturgngur fari um af eigin hvtum. Sendingum s tla a fullngja verstu hvtum mannsins s.s.heiftarhefnd og drpi, su r einnig stku sinnum framkallaaraf fgrgi. Algengastir voru snakkar, tilberar og rar.

tla mtti a allaressar gerir sendinga vru a sem einu nafni kallast pkar, ea djflar Biblunni. En a er ekki svo einfalt. Samkvmt slenskri orabk Mls og menningar er sending, -ar 3 uppvakningur, sendur til a gera rum mein, sem er fullu samrmi vi Sigfs. ar er djfull 1 illur andi, andskoti, fjandi, pki, og samkvmt smu orabk er pki 1 ri, smdjfull. etta m svo finna um djful Biblunni, Opinberun Jhannesar 12.9; Og drekanum mikla var varpa niur, hinum gamla hggormi, sem heitir djfull og Satan, honum sem afvegaleiir alla heimsbyggina, honum var varpa niur jrina, og englum hans var varpa niur me honum. a er v nokku ljst a sendingar eru sjlfu sr ekki djflar, heldur eru eir sem r uppvekja og senda, haldnir djflum.

Reyndar er gert r fyrir v flestum trarbrgum a jrin s djfulsins. norrnnigoafri var afkvmi Loka, Migarsormurinnerkifjandi sa, sem umlukti Migar mannanna. Mhamestr ba pkar meal mannannasem kallastJinn, mta mtur m finna flestum trarbrgum. Margir lta frsagnir Opinberunarbkar Nja testamentisins af djflinum, sem og annarra trarrita, sem hi mesta rshjal ea mesta lagispdm sem gti tt eftir a koma fram.

En allt eins getur veri a gjrfll heimsbyggin s n egar afvegaleidd af djflinum. annig a eir sem vera fyrir v, sem kalla var sendingar sendi r sjlfum sr. Nja testamentinu er ess geti hvernig Jes losai vi illa anda sem voru eim haldnir. Matth 8.16 egar kvld var komi, fru menn til hans marga, er haldnir voru illum ndum. Illu andana rak hann t me ori einu, og alla er sjkir voru lknai hann.

"Me ori einu" hvernig m a n vera? -a or inniheldur vissuna um a allt fari vel. annig a ef trin vntir einungis ess ga og verur tkoman eftir v. etta er sama trin ogflytur fjll, nokkurskonar myndun, placebo effect. Illir andar og sjkdmar f ekki staist fyrir slku. Smu hrif m virkja gagnsta tt. a hefur sjkdmavingin gert gegnum fjlmila. ar er flki talin tr um a a fi litlu ri um eigin heilsu n hjlpar lyfja, sem hefur me tmanum leitt til ess a maurinn er sjkasta drategund jarar og hefur undirgengist rlsok huglgs tta.

Hva er a sem hugsar? a eru augun sem sj, eyrun sem heyra, nefi sem finnur lykt, tungan brag og fingurgmarnir sem snerta, kllu skilningsvitin fimm. En hfum vi einhverntman velt v fyrir okkur hva a er er sem hugsar? Sjlfsagt myndum vi fljtu bragi lykta sem svo a a vrum vi sjlf me heilanum. En me innrtingu fr blautu barnsbeini hefur okkur veri tami a hugsa me heilanum rkrnanhtt. Hugsanireru s tegund orku sem stra okkur mevita fram veginn.

a hefur komi ljs a egar heilinn er slkun s.s. hugleislu, fer minna rvekni, rkhugsun, gagnrniog streitu. Vi slkun er jafnvel tali a slfarir geti tt sr sta, ar sem slin yfirgefur lkamannum stund en kemur san aftur. r eiga sr v oft sta svefni ea svefnrofum egar hugsunin veldur ekki reiti. Slfarir lsa oftar en ekki gri tilfinningu sem inniheldur fagra drauma, en geta jafnframt veri ess elis a vitneskja fst um mislegtsem er fjarlgt.

Stundum geta slfarir veri feralag utan tma og rms um fjarlgar slir og lst atburum sem ar gerast n ess a s sem frina fr hafi tt nokkurn mguleika a vita um atburi ruvsi. etta er v stundum kalla rija auga ea astral travelog mtti jafnvel lkja vi gandrei jsagnannanema s fararmti arfnaist skuggalegri undirbnings en hugleislu og slkunar.

Eitt af kommentunum vi frttina Vsi geri r fyrir a svefnrofalmun stafai af slfrum. Anna lsti slfrum; Sem unglingur gat g stundum egar g var a festa svefn, ferast r lkamanum, horft sjlfa mig rminu og svifi yfir fallega dali. (man mest eftir fallegu landslagi) Mr fannst etta magna og gaman, a var ekkert illt essu, engar verur ea neitt og tilfinningin var strkostleg. g las mig til um a etta s algengt unglingsrunum. Man samt ekki eftir a g hafi lamast. Kannski anna fyrirbrigi.

a hafa sjlfsagt allir dreymt fagra drauma svefni ar sem eir eru fer um kunnar jafnt sem kunnar slir. Fyrir nokkru dreymdi mig ag kom byggingarsta, sem systir mn og mgurvoru a byggja sr hs suur Frakklandi. a var ekkert elilegt vi a a mig dreymdi ennan draum vegna ess a au voru a byggja hs essum tma og fluttu a fyrir rmu ri san. Draumurinnvar um sta sem g hafi einu sinni komist grenndvi ur, en a var fyrir rmum tuttugu rum vi brkaup litlu systur. var fari heimskn til tengdamur hennar, sem bj smb. Hn tti sm landskika hinu megin vi gtuna skhalt mti hsinu hennar utan skgivaxinni h.

ennan landskika hafi hn seinna gefi unguhjnunumog hann var g kominn draumi til fylgjast me hsbyggingunni. g horfi niur a hsi tengdammmu systur minnarog s v a g var rttum sta. arna kom svo systir mn me brnunum snum n ess a au yru mn vr. etta var kannski ekkert skrti vegna ess a g hafi oftar en einu sinni rtt a vi systur sma hvar nkvmlega hsi yri stasett og taldi mig vera me nkvma mynd huganum af v hvernig landi l svo a g hefi aldrei komi arna megin vi gtuna, upp essa h.

a sem mr fannst srkennilegra vi drauminn og gera hann raunverulegan var hva a var miki af rum hsum ofar hinni. Eftir a systir og fjlskylda hfu flutt hsi hugkvmdist mr a heimskja hana google earth og ganga sasta splinn street wiew. Og viti menn hsin sem hfu gert drauminn raunverulegan voru street view nkvmlega eins og draumnum.

Sra Jakob Jnsson lsir slfrum tmaritinu Morgunn 2 tbl ri 1940. essa fr hafi mgur hans fari til a heimskja systur sna yfir langan veg og greint fr um lei og henni lauk. a var v vita a hann tti ekki a geta vita um a sem hann var skynja,nema hafa veri stanum egar atbururinn gerist. Sra Jakob hafi etta a segja um slfarir; Lt g lesendum mnum eftir a hugleia a, hvers elis hinar svonefndu slfarir eru sjlfu sr; sjlfur nota g ori eirri merkingu, a s hluti persnuleikans, sem skynjar og hugsar, hafi fluzt um stundarsakir r efnislkamanum, og s v ekki hur skynfrum hans og heilastarfsemi, svo a fundi veri.

a m v segja a heimarnir sem vi upplifum vku og svefni geti v allt eins veri jafn sannir og bum tilfellum upplifum vi lf okkar. Munurinn essum tveimur vitundarstigum er a upplifanirnar vera til vegna mismunandi nmni okkar innra sjlfs. Draumaheimurinn er ekki bundinn eirri rkhugsun sem okkur er innrtt fr blautu barnsbeini, hva er raunverulegt er svo okkar a meta.

myndinni hr a nean er svefnrofalmun hinum msu menningarheimum ger skil einstaklega hugaveranhtt.


Hrvareldar

Hrvareldur

Eru hrvareldar sem loga um nturvilluljs, sem eiga sr enga samsvrun upplstum heimi ntmans og eiga ar me a sameiginlegt me lfum og hulduflki jtrarinnar a hafa horfi af sjnarsviinuegar raflsingin hlt innreisna?

Ea eru hrvareldar kannski til? og gti lka veri a a mtti sj lfa vi rtt skilyri?

g fr a velta essu fyrir mr vegna lesturs bkar Halldrs Plssonar umKntsbyl, sem gekk yfir Austurland 7. janar 1886, en ar er a finna essa frsgn fr si Breidal;Fair minn Jn Einarsson tti lka heima si, egar etta skei, og var a gta fullorna fjrins, sem var ti me sjnum, um klukkustundar gangs fr bnum. Fair minn hafi veri me allt f utan vi sta ann er Kleifarrtt heitir. a er ekki fjrrtt heldur klettahlein, er nr langt til fr fjalli niur a sj. Hann kom fnu gott skjl utan vi Kleifarrtt niur vi sjinn og st yfir v til kvlds og a lengi ntur, a hann treysti v, a a fri ekki r essum sta, mean bylnum sti. yfirgaf hann a og hlt ttina heim til fjrborgarinnar er var hf stuttu innar en Kleifarrttin er. Fjrborgin var nturstaur sfjrins framan af vetri, mean svo hagltt var, a fullornu f var ekki gefi hey. ar var meira skjl en hj fnu ar ti vi Kleifarrtt. fjrborginni hlst hann ekki vi nema stutta stund skum hrvarelda, er ar var miki af. Innan um elda essa undi hann sr ekki, saklausir vru. Hann hlt v brtt aan heim lei inn me fjallinu, tt stormurinn og kfi vri svo miki a hvergi sist.

arna er sagt annig fr hrvareldum, lkt og eir ttu a vera hverju mannsbarni ekktir ekki sur en norurljsin, sem hafa heilla ljsmyndara n tmum. egar g las frsgnina hugsai g me mr "j, a er mri arna fyrir innan fjrborgina" en votlendi grunai mig a gti veri von hrvarelda, svo a g hafi aldrei s og ekki engan sem a hefur gert, og viti varla hvernig essari hugmynd skaut niur kollinn. En eitthva truflai hugmyndina um mrarljsi, v Kntsbylur var frviri og v ekki lklegt a logi lifi eim veraham, hva a Jn hafi s fr sr mti dimmvirinu. v fr g a grennslast fyrir um eli Hrvarelda sem jtr fyrri alda er full af frsgnum af, en fir virast hafa s n tmum.

Kleifarrtt

Kleifarrtt, ar sem Jn gtti fjrinsniur vi sj Kntsbyl, skar hefur veri gert fyrir jveginn gegnum klettinn

Strax fornsgunum er hrvarelda geti. Grettissgu segir fr v egar Grettir kom til Hramarsey Suur Mri Noregi og s elda haug Krs gamla og gekk hauginn, rndi gulli Krs og afhfai draug hans me sverinuJkulnaut. Gulli fri Grettir syni Krs, orfinni bnda Hramarsey. Samkvmt frsgninni m tla a a hafiveri hrvareldar ea mrarljs, sem loguu haug Krs og vsai Grettri grafhauginn. v vsu um ennan gjrning talar hann um "Ffnis mri" eftir a hafa ur haft ori a "margt er smtt a er til ber skveldum".

jsaga segir a sj hafi mtt bjarma fr landi vi Djpavog, sem loga tti haug Melsander Raben ti Papey. En engin vissi fyrir vst hvar Melsander hafi bori beinin n hva af aufum hans var, v hvoru tveggja hvarf vofaginlegaar ti eynni. Samt grunarmnnum a gull Melsanders kunni a vera grafi undir kirkjuglfinu. essi hrvarelda bjarmi sem menn tldu sig ur fyrr vera vara vi t Papey gtu v veri af sama toga og greint er fr llum eim jsgum, sem til eru um gull lagablettum en egarreynt vara grafa a upp sndistkirkjan loga.

Eftir a hrvareldar hafa komi vi sgu jtrnni sund r, viurkenna vsindi ntmans a stundum s nokkur sannleikskorn alutrnni. Samkvmt Vsindavef Hsklanser skringin fyrirbrinu; "hrvareldar eru flktandi ljs sem sjst a nturlagi yfir mrum. Yfirleitt er metangas a brenna en a myndast vi sundrun jurtaleifa mrum. Engin sta er til a tla anna en a fyrirbri hafi veri ekkt fr alda li. a er nefnt gmlum slenskum textum og til a mynda eru ensku orin um fyrirbri gmul ensku ritmli".

verur a a teljast undarlegt a um lei og vsindavefurinn viurkennir hrvarelda sem elilegan bruna metangass, er etta einnig teki fram; "hrvareldar eru flktandi ljs sem sjst a nturlagi yfir mrum en frast undan mnnum ef reynt er a nlgast au". a undarlega er a ef gengi era metangasloga r prmus, frist hann ekki undan. a m v segja a vsindin komist a svipari niurstuogjtrin geri, .e. a hrvareldar geti leitt menn t kviksyndi ea ara villu vegar.

athyglisverri grein lafs Hanssonar Mnudagsblainu 5. oktber 1959segir; "Oft eru hrvareldar settir samband vi haugaelda og eir taldir loga yfir grfum, ar sem gull er flgi. Stundum loga eir leium, a ekkert gull ea f s ar. etta mun ekki vera eintm hjtr, a er talin stareynd, a hrvareldar sjist mjg oft kirkjugrum, og mun rotnun lkanna valda eim me einhverjum htti. a er ekki a fura, tt etta fyrirbri reit hinna dauu hafi komi margvslegri hjtr af sta. S skoun er talsvert algeng, a eldarnir su slir framliinna. Einna almennust er s skoun, a hr su ferinni slir sjlfsmoringja, sem su sfelldu reiki og finni engan fri. Lka ekkist s tr, a hr su andar manna, sem hafi ltizt af slysfrum, og reiki san um nmunda vi slysstainn. S tr, a slkir andar su sveimi nmd vi slysstai er mjg algeng slandi".

Fjrborg

Gamla fjrborgin si hgra meginvi jveg 1, mrin vinstra megin

Samt sem ur getur etta varla veri skringin eim hrvareldum sem geti er um a Jn hafi s vi fjrborgina si Kntsbyl, svo mrin s nlg, v varla hafa veri veurskilyri fyrir slkan loga v aftaka veri sem tali er hafa fari yfir me fellibylsstyrk.

heimasu Veurstofunnarsegir fr hrvareldum af rum toga, eim sem fylgja verabrigums.s. eldingarveri. ar er lsing riggja manneskja sem telja sig hafa upplifa hrvarelda Eirksjkli 20 gst 2011, svo engin hafi veri ar eldurinn. ar segir m.a.; "Stundum er hrvareldum rugla saman vi mraljs (will-o-the-wisp ensku), en au gefa dauf ljs vi bruna mragass (metans). ur geru menn sr stundum ekki grein fyrir a um lk nttrufyrirbri vri a ra, en mraljs eru bruna-fyrirbri mean hrvareldar eru raf-fyrirbri". Frsgnin Eirksjkli segir af haglli og rttum vibrgumvi eldingahttu, egar umhverfi er ori a rafmagna a hrin rsa. essi rttu vibrg stemma vi au r sem gefin voru jtrnni, sem sagi a ekki mtti benda ea berjahrvarloga v gtu eir rist menn og brennt og ef reynt vri a slkkva hrvareld af vopni dytti maur dauur niur.

ferabk Eggerts lafssonar og Bjarna Plssonar ri 1772 er lsingu r Kjsarsslu ar sem segir: "rumur, eldingar og nnur venjuleg loftfyrirbri eru sjaldgf hr. Helst verur eirra vart vetrum. egar dimmviri er me stormi og hr vetrum, verur vart leiftra nestu loftlgunum. au kalla menn snljs. Eins konar Ignis fatuus, sem slenzku kallast hrvareldur og lkt og hangir utan mnnum, er sjaldgfur essum slum".

Lklegast er v a hrfareldarnir sem Jn Einarsson fr si s vi fjrborgina Kntsbyl hafi stafa af vldum rafmagnara veurskilyra, svipara og greint er fr su Veurstofunnar a flki Eirksjkli hafi upplifa sumari 2011. Lklegahafi etta v veri s tegund hrvarelda sem geti er ferabk Eggerts lafssonar og Bjarna Plssonar fr 1772, og sagt er ar a menn kallisnljs. En greinilegt er a hrvareldar hafa veri flki mun kunnuglegrafyrirbri hr ur fyrr en eir eru n til dags. Og virastvsindin ekki skra til fulls tegund hrvarelda sem stundum voru kallair mrarljs ea haugeldar.


Hr er enginn gu

IMG_3786

gegnum tina hafa fjllinfanga auga ogfjarlgin sem gerir au bl, hugann. Eitt af eim fjllum sem etta vifr v a g fr a muna eftir er Skagafelli sem klfur Fagradal, ar sem jvegurinn liggurfr Hrai til Reyarfjarar, fr v sem kalla var inn Dlum af Eiainghrmnnum. En nefndist Eyvindardalur fornsgum, og er kallaur Eyvindarrdalur dag ar su dalir inn af dal. Einu nafni hafaessir dalir stundum veri kallair Reyarfjarardalir svo eir su efraen ekki nera.

Eins og einhverjir gtu hafa teki eftir, hef g undanfari haft huga torfbjum. Einn s br sem g hef veri a snudda kringum tftirnar af eru urarstair sem mun hafa veri efsti br svoklluum Eyvindardal. g hef nokkrum sinnum gert mr fer arna upp eftir enda ekki nemanokkurramntna akstur fr Egilsstum. Gallinn er bara s svo a ttturnar su mjg skrar tninu eru urarstair n fingarsvi skotveiimanna. v hef g oftar en ekki urft fr a hverfa enda er skotlnan ttina a tftunum, ea rttara sagt bakkann ar sem r standa. a fr samt svo a fyrir rest tkst mr a skoa r nokku vel, bi stanum og me v a fljga yfir Google earth.

urarstair tttur

Meiningin var a reyna a gera mynd af bnum eftir frsgnsem g hafi lesi. egar g fr a leita eftir lsingum af torfbjum fr sama tma rakst g ara frsgn Mlaingi sem einmittsegir fr bygg Eyvindarrdal, og viti menn ar er tilgtumynd af bnum urarstum teiknu af Pli Sigfssyni. Er sta til a tla a hann hafi teikna myndina eftir frsgn v Sigfs fair hans bj nsta b, Dalhsum 1928-1931. annig a arna var g komin me kollinn ljslifandimynd af bnumar sem ekki hefur veri bi san 1905, - me v a skoa tftirnar og tilgtumynd Pls, sem passar vi hsaskipan tftanna, og lesa lsingu Hrlfs Kristbjrnssonarfr vinnumanns risnu urarstum. Hafi g allt etta svo brinn hafi horfi ofan svrinnlngu fyrir mna t.

Mlaings greininni er remur efstu bjunum Eyvinarrdal ger skil og v sem m finna heimildum um flki ar, srstaklega urarstum. En essir bir voru Dalhs, Klfhll og urarstair. Brinn Klfhll var aeinstil um skamman tma, en hann var byggur 1850 og fr eii 1864. Klfhll var byggur af Magnsi Jnsyni f. 1803 og var hann uppalinn Strnd og Kollstaageri en ar hafi fair hans bi. Magns var tvkvntur og a var me seinni konunni, uri rnadttir fr Svarenda Lomundafiri sem hann bj Klfhl. au bjuggu ar me fjgur brn, tv r fyrra hjnabandi Magnsar og tv eigin, auk ess tti ururdttir sem lst upp hj fur snum Gsla Nikulssyni sem kemur vi sgu urarstum.

IMG_4836

Eyvindarrdalur sur fr Egilsstaahlsi, me Gagnheii, Tungufelli, Skagafelli og Hntu baksn. Brinn Klfhll hefur stai fyrir miri mynd skugganum af Gagnheii

Vori 1860 verur Magns ti Eskifjararheii, psturinn Nels Sigursson fann lk hansseinna um sumari undir strum steini me baggann bakinu og skrandi makinn t og inn um vitin. urur br Klfhl me brnum eirra eftir a eitt r. egar a Rsa dttir hennar og Gsla urarstum er farin a ba Nab Hlsfjllum flytur hn til hennar og san me fjlskyldunni til Amerku. Vori 1861 flytja Bjarni Eyjlfsson og Eygerur Gsladttir Klfhlog bjuggu ar til 1864 og lauk ar me 13-14 ra b. Hvergi getur um skrum heimildum, og ekki jsgum, a bi hafi veri Klfhl annan tma, en hsin ar munu hafa verinotu sem beitarhs fr Dalhsum fram til 1945 egar htt var a ba eim b.

Tali er a bi hafi veri urarstum af og til gegnum aldirnar og er jafnframt tali a tt s vi urarstai Austfiringasgum brinn s ar ekki nafngreindur. jsagan segir a fyrst til a ba urarstum hafi veri urur blkinn og hn hafi veri systir Gru Eyvindar. Ef jsagan fer me rtt ml er allar lkur a urarstair hafi egar veri bfyrir ri 1000 og jafnvel fr landnmi. Skrar heimildirs.s. annlar, kirkju- og dmabkur virast ekki hafa a geyma jafn langa bsetusgu v fyrst er binn minnst me nafni Gslamldaga 1575, sem eyijarar. Mlaingsgrein Sigurar Kristinssonar "Heimbygg Heiardal" er sagt a brinn hafi veri upp byggur 1856.

"Sknartal greinir fyrst fr blinu aprl 1857. Hefur v veri byggt ar upp sumari 1856. a geri Gsli Nikulsson fr Dalhsum f. um 1785 og kona hans Margrt rnadttir fr Gilsrteigi, 64 ra. Hfu ur bi Dalhsum og Breiavai, ttu mrg brn uppkomin og flest gift. En hj eim var telpa tlfta ri. Ht hn Rsa og var dttir Gsla. Nrri sextugur tk hann fram hj konu sinni me uri rnadttur fr Svarenda Lomundarfiri. Hn var vinnukona Mihsum. essi urur giftist svo Magnsi Jnssyni og au byggu upp Klfshl 1850. En Gsli og Margrt su um uppeldi stlkunnar, sem fluttist fullorin til Amerku."

urarstair tilgtumynd

Tilgtuteikning Pls Sigfssonar, samkvmt lsingu Hrlfs Kristbjrnssonar er bastofan hsinu fyrir miri mynd sem snr vert burstirnar. Bastofu gluggarnirhafa veri me tveimur rum samkvmt frsgninni sta fjgurra

Gsli og Margrt ba aeins eitt r urarstum. Vi tekur bsetusaga fjlda flks og eru a mr telst til nefnd til sgunar a.m.k. 14 hjn sem bendur nstu 47 rin auk tuga flks sem hafi heimili bnum, flestir stoppa stutt vi. Bsetu saga essa flks er mikilsorgarsaga, samkvmt heimildumdeyja urarstumennan stutta tmarettn manns besta aldri, ar af sj brn. a heyrir til undantekninga ef flk er lengur en 1-3 r bnum. Sknarmannatal vantar fr sumum rana, en nefna m a 4 jn 1865 d Sigurbjrg Sigurardttir 28 ra gmul, Hlfdn maur hennar fer brott strax eftir lt hennar. au hfu flust urarstai um vori.

takanlegastar eru bsetur tveggja hjna. Stefns Jnsonar fr Kirkjubli Norfiriog Gurnar Einarsdttir flytja urarstai ri 1861 me sex brn. Sama r jlmnui deyr Gurn og gst eru fjgur af brnum eirra din. ri 1892 flytja urarstai Fririk Halldrsson 25 ra og Gra Jnsdttir 28 ra samt syni snum og mur Fririks. Sama r jn deyr Gra, viku sar Jn Bjrn sonur eirra, Fririk verur ti Eskifjararheii veturinn eftir. Eftirtektarvert er a samkvmt skjalfestum heimildum flyst fjldinn allur af v, flki sem hafi vidvl urarstum essi r og komstaan lifandi,til Amerku.

Um aldarmtin 1900 ba au Halldr Marteinsson r Helgustahreppi og Gurn Jsefsdttir r Tungu urarstum, en au hjn bjuggu ar hva lengst ea fr 1889-1903. Aeins au Jn Bjarnason r Fellum og Vilborg Indriadttir fr Eyri Fskrsfiri hfu biar lengur, ea 1870-1890. a var 1899 sem Hrlfur Kristbjrnssonhafi ri sig sem rsmann urarstum 13 ra gamall. a var frsgn hans semvar til ess a g fr a snudda kringum urarstaa furnar.

"Sem dmi um vinnustundun set g etta; g var ltin passa kvarnar um sumari, og voru r aldrei hstar nttunni, og var g v a vera yfir eim ntur og daga fyrst eftir frfrurnar, og fr g v aldrei r ftunum fyrstu rjr vikurnar eftir frfrur, svaf ti ntur og daga, og aldrei nema smdr einu, og engar verjur hafi g rigning vri, nema ykkan ullarslopp, sem var ri ungur egar hann var orinn gegnblautur. tli etta tti ekki slm mefer unglingum n tmum. En a var ekki etta sem g tlai a lsa, heldur hsakynnin.

Brinn urarstum st brekkubrn dlti hrri, og vatni urfti a skja nokku langt t fyrir tn, brunn sem stundum ornai, og urfti a skja vatni ofan Eyvindar.

Bastofan var ltil, efri h hennar var bi, en kr undir palli, .e. neri h hennar. Lengd hennar voru tv rmsti me austurhli, og eitt rmsti vert fyrir stafni innri enda bastofunnar, en me hinni hli sem sneri ofan a nni og kllu var suurhli, voru tv rm, og uppganga fyrir aftan rmi ytri endanum, sem aldrei var notaur nema egar gestir komu anga hraktir ea illa til reika. suurhli voru tveir gluggar, tveggja ru. H bastofunnar var ekki meiri en a, a hir menn gtu vel stai upprttir undir mni. Eftir essu a dma hefur bastofan veri 7-8 lna lng og 4-5 lna brei innenda. egar g var arna var nbi a endurnja glfi bastofunni, en um ytri enda urfti a ganga me varsemi, og voru v lg nokkur laus bor eftir miju."

Sustu bendur voru au Gunnar Sigfsson fr Gilsrteigshllegu Eiaingh og Anna Jnsdttir fr Fjararkoti Mjafiri bjuggu au ar til 1905 og lauk ar me tplega 50 ra skrri bsetu essu afdalabli.a er samt nokku vst a bseta nr mun lengra aftur en skrar heimildir herma, a segir allavega jsagan.

jsgum Sigfsar Sigfssonar segir fr fer Hallgrms Sandfelli (sem svo var kallaur svo a hann hafi bi a orvaldstum egar sagan gerist)og Ingibjargar ekkju ingmla niur Mjafjr til a falast eftir hvalreka hj Hermanni hfingja Firi, en hann var uppi 1749-1837. Sagan gti v veri 50-60 rum fyrir skra bsetu. essi fr var ekki til fjr v au frndsystkinin Hallgrmur og Ingibjrg hrkkluust upp yfir Mjfjaraheii hvallaus eftir a Hermann hafi reynt heiftarlega vi Ingibjrgu. Hermann a hafa sami vsu af essu tilefni um kynni eirra Ingibjargar, sem var til vilangra vinslita egar hn frttist upp Hra.

Mjafjrinn vasa vann

var s bl,,, ,, nean,

fjandans skta frethettan

falai hval mean.

Sagt var a Hallgrmur hefi veriskyldur slmaskldinu Pturssyni og bri nafn hans, v eru vsur essu tengdu mun fleiri jsgum Sigfsar. Gekk reyndar vilangt me sendingum millum eirra fyrrum vinannaeftir hvalreka ferina.

IMG_0641

Eyvindarin fyrir nean urarstai skammdegisskmunni um daginn

En au Ingibjrg og Hallgrmur komu semsagt hrakin snjfjki afMjafjaraheii a urarstum um hntt og tluu a bijast ar gistingar. En a sem au vissu ekki var a bendurnir voru nlega fluttir burtu. egar Hallgrmur bankai bastofugluggann var honum svara "hr er enginn gu". Fannst honum etta skrtinn hmor. En fr inn binnog fann ar ekki nokkurnmann, komst svo vi illan leikt aftur og sagi fr sna ekki ga svo a hann vildi gista bnum. Ingibjrgu var ori illt af hrslu t hlai og tk ekki ml a gista mann- og gulausan binn. Hallgrmur fer niur a Eyvindar a skja henni vatn a drekka og heyrir ar undarleg hlj rtt hj sr, en lt sr samt ekki brega og segir "Skttu ig hver sem ert". tluusumir a Hermann hefi sent draug eftir eim, en fleiri litu a a myndi hafa veri bjarfylgjan urarstum sem hefi arna gert vart vi sig, v hennar hfu margir ori varir.

Eftira hafa paufast skammdegisskmunni um rstirnar af urarstum, ar sem dynkirnirr haglabyssum skotmannannayfirgnfu niinn Eyvindarnni og hvs haglanna ytinn golunni egar augrfu sig bakkann ar sem brinnst. Jafnvel g hafilesi 50 ra hrmungarsgu ba kotbjarins essum fallega heiardal sem st undir hlum Gagnheiarinnar sem gnfir yfir 1000 metra h me austfirska sjnvarpsmastri ofan, og me dumbblar hlar Skagafellsins beint mti.

var auvita s skammdegis mynd sem fddist striganum essa dimmu daga eins og eftirprentunsem hkk veglegumramma berskuheimilisinsog hafi yfirskriftina "Drottinn blessi heimili". Gleileg jl.

urarstair mlverk

Heimildir;

Mlaing 34-2007/ Heimbygg Heiardal, Sigurur Kristinsson

Skridla, HrlfurKristbjrnsson

jsgur, Sigfs Sigfsson


tlgar slir slandi

jsgurnar varveitasagnir um tilegumenn entpast eru allar r sagnir taldar reianlegarheimildir. En hvaa heimildiraf aluflki eru svo sem sannleikanum samkvmar? Sennileg vri svari vi eirri spurningu; r sagnir sem skjalfestar hafa veriaf yfirvaldinu gegnum tina, s.s. dmsml og anna v um lkt. a er sigurvegarinn skrir opinberu tgfu sgunnar, en s sanna getur samt allt eins haldi fram alifa me flkinu sem jasaga.

eir tilegumennsem ekki er efast um a hafi veri uppi slandi eru t.d. Halla og Eyvindur og svo nttrulega Grettir. En jsgurnar segja frmiklu fleira flki og jafnvel heilu byggarlgunum afdlum inn hlendi landsins. Stundum hafa essi byggalg uppgtvast seinni t me v atil eru skrar opinberar heimildir um flk sem ar bj og er hvorkium tilegumenn n jsgu a ra.

Lnsrfi kort

Einn af eim afdlum sem lklegt er a hafi veri byggur tileguflki gegnum aldirnar er Vidalur Lnsrfum. Sunnudagsblai Tmans ri 1963 var dalnum ger rkilegskil me tveimurgreinum. S fyrri heitir Litizt um Vidalog byggir a miklu leiti ferabkum orvaldar Thoroddsen, ar m m.a. lesa;

"Vidalur Stafafellsfjllumer ralei fr mannabyggum, og er miki torleii anga a skja um reginfjll og jafnvel jkla. En hann er grursll og liinnild freistai hann jarnislausra manna. Hva eftir anna tku menn sig upp niri byggum, fluttu dalinn og reistu ar b. En rfadalurinn var harur brnum snum, tt hvnnin angai ljft fitjum og lkjarbkkum sumrin. ar gerust miklar harmsgur, og aan komust ekki allir lifandi. Enn er ar gmlum tnfti kuml erra, er ar biu bana me vlegum atvikum."

"Landslag er um essar slir strhrikalegra en vast annars staar slandi, fjallstindarnir hvassir og himinhir, gljfrin gileg, bergtegundirnar margbreyttar og marglitar, klungrin teljandi, skrijklar og hjarn skaflar lautunum innan um eggjar og kamba. Ljsi skrmir augu manns, er a kastast aftur fr hinum marglitu fjallshlum, og fljtu bragi snist frt a ferast um slk klungur."

Illikambur

Gnguflk Illakambi vi minni Vidals myndIceland Magazine

etta hrikalega landslag sem arna er lst hefur ori vinsl gngulei seinni t, ar sem gengi er jafnvel alla lei r Lni Austur-Saftafellssslua Snfelli Norur-Mlasslu og er s lei n kllu Austurstrti. heimasu Vegagerarinnar m einnig sj frsgnina "Fundinn forn fjallvegur Austurlandi"sem tla m a hafi veri fjlfarinn til forna, en ar liggur leiin upp r suurdal Fljtsdalog suur Ln me vikomu Vidal.

Frsagniraf eirribygg sem vita er me vissu a var Vidal erujsgum lkastar. aan sem daglei var til bygga hi minnsta og harir vetur. Ekki var bi Vidal egar nttrufringurinn orvaldur Thoroddsen kom dalinn ri 1882 fylgd Sigfsar Jnssonar, bnda Hvannavllum Geithellnadal. Er tali as fr og grskan dalnum hafi ttdrjgan tt kvrun Sigfsar Hvannavllum a flytja dalinn vori eftir samt eiginkonu sinni, Ragnhildi Jnsdttur, og tvtugum syni eirra, Jni. Voru au riju og sustu bendurnir dalnum sem vita er um 19. ld og af eim faramestar frsagnir.

sendibrfi fr Sigfsi Grundsem birtist Austra 27.08.1884lsir hann adragandaflutninganna Vidal. "a tti miki ri af mr, jafngmlum og ntum a flytja bferlum Vidal, jafnvondan veg sem yfir arf a fara. g tk etta fyrir v a g fkk ekkert jarni sem mr lkai og hgt var a flytja ."Byggu au b sinn fyrst rstum fyrri bjar en fljtlega nokkru near tninu. Binn nefndu au Grund og bjuggu ar ellefu manns er flest var vi okkalegan hag fjrtn r ea til vors 1897. Fjrfellir harindum ann vetur mun hafa ri mestu um a au yfirgfu dalinn.

Kollumli

Kollumli vi Vidal, myndpahuljica.blog.is

ar ur hfu bi dalnumorsteinn Hinriksson fr Hafurs Skgum og lf Nikulsdttir, ttu af Su. Fluttu au Vidal r vinnumennsku ri 1847, me tvo kornunga syni sna og dttur lafar fermingaraldri. Settust au a eyib eftir fyrri ba dalsins.Bseta eirra hlaut hrmulegan endi rumea rija vetri.

" rettnda degi jla ... hljp snjfl binn er orsteinn hafi loki hslestrinum og frst hann samt bum drengjunum. Mgurnar sluppu ... lf vibeinsbrotin. Lifu r vi harmkvli rstunum og hfu helst hrtt hangikjt og sltur sr til matar, en hsdr ll frust ... Eru r taldar hafa veri arna 5-6 vikur uns r afru a koma sr til bygga skum vistaskorts. r villtust og grfu sig fnn en remur dgrum eftir a komu r fram svonefnda Sniabrn fyrir ofan binn Hvannavelli ... Fundust mgurnar arna aframkomnar en tkst a bjarga eim."(-r bkinni "Svei r okan gra" eftir Stefanu Gsladttir Seldal um vi austfirsku skldkonunnar Gurnar lafsdttur).

Minnisvari er tninu um orstein og drengina tvo, ar sem tali er a brinn hafi stai.

Grund  Vidal

Grund Vidal, myndeirag.blog.is

bar dalsins ar undan voru au Stefn sterki lafsson rHsavk eystri og Anna Gumundsdttir fr Aalbli Hrafnkelsdal. Komu au sr upp nbli Vidal sumari 1835 en hfu lklega flutt anga sumari ur og v bi ar sem tileguflk eitt r. Me eim flutti vinnukona og smali.

jsgur Sigfsar Sigfssonar eru nokkrar af essum hjnum og sennilega er saga eirra va svo vel skr annarsstaar. Samkvmt jsgunum Stefn sterki a hafa verivisjlvertskrautmenni, rlegur og latur. Hann vargrunaurum a hafatt tt daua Eirks Aalbli, fyrri manns nnu. au Anna hldust ekki vi Aalbli eftir dauaEirks, kom ar til vild ttmenna nnu t Stefn.

au fluttust niur Hsavk til lafs fur Stefns sem eftirlt eim Litlu-Breiuvk. lni elti au, Stefn geri hverja vinnukonuna eftir ara ltta. nnur eirra var tilvonandi tengdadttir Hafnarbririns Hjrleifs sterka og fru eir fegar heimskn Breiuvk egar eir frttu af lttunni. En var Gurn orin lttar og hfu Stefn og Anna kvei a lta sem Anna tti barni. Vi etta reiddust eir fegar Hjrleifur og rni og tku me sr aanGurnu og barni og hfu mlaferli hendur Stefni. egar au Stefn og Anna hfu bi 10 r Breiuvk voru au bin a koma sr annig a ekki var um anna a gera en a lta sig hverfa.

fr Stefn a kynna sr Vidal v hann hafi heyrt a ar hefu tilegumenn bi gegnum aldirnar, hann komst a v a engin hafi eignarhald dalnum og flutti anga. au Anna bjuggu dalnum fram undir 1840 en var vinnukonan farin og smalinn allur. jsgum Sigfsar segir svo um etta; "Smali s er hj eim hafi veri var n leiur leti og slni Stefns og bar eim milli og svo fr a drengurinn andaist ar me skjtum og tortryggilegum atburi; grf Stefn hann hj kofunum. En sar, egar loks au Stefn su sig engan fengi geta sr til astoar og hrur um lt drengsins barst til bygga, su au sr nauugan einn kost a flytja aan. Hfu au bein drengsins me sr og ltu jara au a Stafafelli. Var engin rannskn hafin t af hans sngga frfalli. a var ri 1840 a au flosnuu upp Vidal. Fr Anna a Aalbli til dttur sinnar en Stefn flking."

Trllakrkar

Trllakrkar, mynd;Vatnajkulsjgarur

Samkvmt jsgunni frtti Stefn af v a orsteinn og lf hefu flust Vidal eftir hans og nnu daga kofa sem auhfu byggt og sagi vi a tkifri; "Hum, hum, vel mtti hann flytja dalinn n mns leyfisen kofana tti g og hefi hann geta fengi leyfi mitt til ess a ba eim v g me llum rtti. Mun etta hann til ills draga." essi ummli Stefns festu margir minni og ttu all--gileg v sumir hugu hann vita fleira en almenning fr sr. Var mnnum a tr sinni v rija ri snu ar var orsteinn a lesa hslestur helgidegi; hljp snj- og aurhlaup r fjallinu og braut bjarkofana. (jsgur Sigfsar Sigfssonar)

jsgum Sigfsar er sagt fr Gerissystkinunum, eim Jni og Sigri sem bjuggu eftir foreldra sna Vivallageri Fljtsdal seinnihluta 17. aldar. egar jsagan gerist"voru bi fr snum og atgerfismenn, fullroska, vinsl og vel ltin". Sveitungar eirra tku eftir v a Sigrur var frsk n ess a nokkur vissi til a hn hefi veri vi karlmann kennd og v kom upp s getgta a a vri eftir Jn brir hennar. essum rum var Jn orlksson sslumaur Fljtsdal,"eftirgangsamur um smbrot sem siur var margra strmenna eirri t" (Stridmur tk hart sifjaspellsmlum). Slslumaurog Fljtsdlingar vildu taka Sigri og yfirheyra hana. essum tma var Bvar Sturluson prestur Valjfssta, vinur eirra Gerisyssystkina. Hann taldi ekkert liggja best vri a gefa Sigri ni til a eiga barni og fera a framhaldinu.

egar kom a v a sslumaur heimstti Vivallageri voru au systkininhorfin og ausjanlegt v sem au tku me sr a au geru ekki r fyrir v a koma aftur, framkvmd var tarleg leit en rangurslaust. Sagan segir a orlkur prestur hafi lti gera margt undarleg nstu ratugina, m.a. lti reka f fjall eim tilgangi a a skilai sr ekki aftur. Sent trnaarmann sinn um kunnan fjallveg um h vetur uppfr Sturluflt suurdal Fljtsdal suur rfin eim tilgangi a fra kolleiga snum Hofi lftafiri brf.

Lnsrfi

Gnguflk Lnsrfum, mynd;Land og saga

Eins og jsagan lsir eim fjallvegi leynir sr ekki a um sama forna fjallveg er a ra og m lesa um su Vegagerarinnar. Enda villtist essi trnaarmaur prestsins Valjfsta veri afskektan dal ar sem tveir birvoru me tileguflki. Annar binn taldi hann vera byggan af eim systkinum Vivallageri og dttur eirra.

Mrgum ratugum eftir a systkinin hurfu fr Vivallageri kom ung kona Fljtsdal sem flestir tldu sig kannast vi, var ar fer Sigrur dttir eirra Jns og Sigrar Vivallageris systkina. Voru foreldrar hennar bi din, lt orlkur prestur geraleiangur eftir eim afskekta dalinnog voru au jarsett a Valjfssta. arna telur Sigfs jsagnaritari um Vidal a ra. Margar fleirijsgur um tilegumenn safni Sigfsar gtu tt vi Vidal.

Eins og tla m eru til mestar heimildir af sustu bum Vidals, fjlskyldumeirra fega Sigfsar og Jns sem bjuggu ar sustu ratugum 19. aldar. Sunnudagsblai Tmanser frsgn eftir Helga Einarssona bnda og hreppstjra Melrakkanesi, sar Djpavogi,ar sem hann segir fr lfinu Vidal en ar lst hann upp hj skyldflki fyrstu rum vi sinnar. Hann telur a bskapurinn Vidal hafi ekki veri frbrugin ess tma, nema hva ar var afskekkt og erfitt me afng. "Flk fkk hvort tveggja, fi og kli, nr eingngu af jrinni og saukindinni. Veiiskapur var enginn, nema hva rjpur voru skotnar vi og vi a vetrinum".

Einnig vitnar Helgi brf sem Jn Sigfsson skrifai honum,en Jn mun hafa haldi dagbk mest allan ann tma sem eir fegar bjuggu Vidal. Aubjrg Jnsdttir vinnukona Vidal d ri 1887, ar vitnar Helgi brf Jns . "Daua Aubjargar bar me voveiflegum htti, og hefur Jn Sigfsson sagt svo fr tildrgum ess atburar brfi til mn: "Aubjrg heitin villtist r grasatnslu 5. gst 1887, og leituum vi viku og fundum ekki. En 20. sama mnaar fannst hn af pabba slaa hsi ormshvmmum, me lfsmarki. Pabbi rei strax hasti t Kambsel. ar bj Jn rnason, hlfbrir pabba, og var hn din, egar eir komu inn eftir." embttisbkum Hofsprestakalls segir og, a hn hafi di 20. gst, "var ti grasaheii, fannst Geithellnadal".

Eins segir Jn Sigfsson fr v hva ski voru miki notu af Vidalsmnnum t.d. til dgrastyttinga. "a bjargai okkur Vidal, a vi vorum allir gir skum, enda gafst okkur fri a fa vel skaferir. Einu sinn kom mikill snjr Vidal. var llu gefi inni. sagi g vi Bjarna frnda, a n skyldum vi taka okkur skatr. "J, hvert skulum vi fara?""Upp h-Hofsjkul"; sagi g. "a er aldeilis sprettur", sagi Bjarni. Svo lgum vi af sta og gengum alltaf skunum upp og alveg upp jkulinn, ar sem hann er hstur. aan sum vi t sj lftarfiri og Blandstind og norur Fljtsdalsheii. Alls staar var hvtt, nema Kverkfjllin voru a sj miki au og randir mefram Fellunum, helzt Snfellshlsinum. Ekki man g, hva vi vorum lengi upp jkulinn nean fr bnum. En fimmtn mntur vorum vi niur a bnum. r Vidal mtti fara til bygga skum, egar mikill snjr var, t Ln, lftarfjarardali alla, til Fljtsdals og Skridals og Hrafnkelsdals, n ess a fara fyrst til Fljtsdals. a var bein lei af Markldunni Laugarfjall, yzta hnkinn af Fellunum og r Laugarfelli t og norur Aalbl".

a er nokku ljst a tilegumenn til fjalla slandi hafa veri fleiri gegnum aldirnar en Grettir, Eyvindur og Halla.


Streiti

au eru mrg annesin Austfjrunum sem vert er a skoa svo stundum umlyki au dulleg oka. Hrna sunni hefur tveimur annesjum veri ger ftkleg skil mli og myndum en a eru Hafnarnesvi Fskrsfjr og Kambanesvi Stvarfjr. vetur lt g fyrsta skipti vera af v a stoppa vi Streiti en a er strnd annessinskllu sem skiptir Breidalsvk og Berufiri. arna hafi g fari framhjtal sinnum gegnum tina n ess a stoppa. mars s.l.var farin srfertil a vira fyrir sr fjalli Naphorn sem gnfir yfir Streitisbnumen uppi vhfust tigangsdrengirvi Muharindunum, og leiddi s nturlega vist til manndrps, hungurmoraog a lokum sustu opinberu aftkunnar Austurlandi.

IMG_8181

Eyibli Streiti, fjalli Naphorn

Jrin Streiti telst landfrilega vera Berufjararstrnd en tilheyrirBreidalshreppi. ar, rlti austar, er ysti skaginn milli Breidalsvkur og Berufjarar sem nefnist Streitishvarf. sumar fr g svo aftur Streiti, en til a skoa a sem g hafi teki eftir vetur, a niur vi strndina m greina leifar af mannabygg. g hafi millitinni kynnt mr mli bkunum Breidlu, Bkollu (Sveitir og jarir Mlaingi) og jsgunum.

jsagansegir fr blinu Vafrastum og a var a bjarsti sem g vonaist eftir a finna sumar, v g gat vel gert mr grein fyrir hvar arir bir Streiti hefu stai. a er skemmst fr v a segja a eftir a hafa vafra um strndina ga morgunnstundkomst g ekki ann sta sem mr tti lklegast a Vafrastair hefu stai, vegna rafmagnsgiringaog nautgripa.

IMG_8112

Skrskambur semeraustast Streitishvarfi og Breidalseyjar baksn

avar margt a skoa essari fjgurra stunda gngufr. Svokalla trllahla er sunnan Streitishvarfisem nefnist Skrskambur. Sunnan vi hvarfi tekur svo Berufjararstrndin vi me landnmsjrinni Streiti, sem nefnt var Strti remur Landnmuhandritum. Landnmu segir; Skjldlfur ht maur, er nam Strti allt fyrir utan Gnp og inn rum megin til ss og til Skjldlfsness hj Fagradals Breidali. Hans son var Hleygur, er ar bj san; fr honum er Hleygjatt komin. a er v ekki vita hvaan essi Skjldlfur kom ea hver essi Hleygatt er, en Breidlu m finna vangaveltur um hvort Hleygar nafni hafi haft tengingu til Hlogalands Noregi.

Einnig m finna vangaveltur bk rna la, Landnmi fyrir landnm, ar sem v er velt upp a eir landnmsmenn austanlands sem ekki er nkvmlega geti hvaan komu hafi reynd veri af keltneskum uppruna, en gefin norrn nfn landnmu til a fela upprunann. etta m vel mynda sr egar stai er strndinniStreiti og vi blasir eyja me keltneskri nafngift suri, Papey.

IMG_8123

Vitinn Streitishvarfi

svo a Streiti hafi tt vnleg bskaparjr vi landnm er hn n eyi. Vita er a fram eftir ldum voru mrg bli Streitislandi, .e.a.s. Berufjararstrndinnifr Streitishvarfi a Npi. ar var austast Hvarf ea Streitishvarf sem fr eyi 1850. Streitisstekkur var austan og nean vi Streiti, sem fr eyi 1883 eftir a brinn brann ann 7. Desember. ar brunni inni au hjnin Sigurur Torfason og Sigrur Stefnsdttir eftir a hafa bjarga t brnum snum sem heima voru, en ttu ekki afturkvmt fr v a reyna a bjarga knni r brennandi bnum. Reisturhefur veri minnisvari um atbur ennan vi jveginn rtt fyrir ofan bjarsti, enn m vel greina hvar brinn st.

IMG_8135

Streitisstekkur, sj m mta fyrir bjarrstunum miri mynd til vinstri

Vafrastair var svo bli sem st sunnan vi Streiti, milli Streitis og Nps, sem sumar sagnir segja a hafi stai svo nlgt fjallinu a eir hafi horfi undir skriu. eirraer fyrst geti 1367 og sast eftir heimild fr v 1760. Vafrastair hefur verijsagnakenndur br lngu eftir a eirra var sast geti, sgu eim tengdumm bi finna jsgum Sigfsar Sigfssonar(I bindi bls 288) og Jns rnasonar (III bindi bls 435). Einhverstaar m samt finna jsgu heimfra Np en a er ekki lklegt a sgusvii s ar, vegna ess a fliskerin sem sagan greinir fr eru a langt fr bnum Npi a au eru ekki sjnlnu.

IMG_8170

Hugsanlega eru skerin sem fjrst eru ar sem Vafrastair hafa stai

jsagan fr Vafrastum segir fr eineygu Mrukollu. Bndinn hafi ann si a f fstru sna hruma af elli en fjlvsa til a segja sr hvaa f vri feigt a hausti og sltrai svo v f sem hn valdi. egar kerlingin var v sem nst blind orin leiddi hann hana a rttarveggnum eitt hausti. ar stendur hn egjandi um stund en bendir svo eineyga mrukolltta kind, rytjulega, og segir allt f itt er feigt sonur sll nema Mrukolla.

etta haust tk Vafrastaabndinn ekkert mark fstru sinni og lgai v f sem honum sjlfum sndist. Veturinn var snjungur og stormasamur me tilheyrandi hagaleysi. Seint afangadag br til betra veurs og skipar bndinn smalanum a beita fnu ara rifi sem st uppi fjru. mean sat hann inn b og tlgai sig hangikjt af rifi r sauasu.

Smalinn kom gluggann heima b og segir; ykkt er n rifi bndi. Hva kemur r a vi svarar bndinn og heldur fram a sneia af rifjunum. segir smalinn ynnast fer n rifinu bndi. Bndinn svarar ekki en heldur fram a ga sr hangikjtinuar til allt er bi. segir smalinn "allt er n af rifinu". heyrirbndinn fyrst briminu og ttar sig v a smalinn vi fsem var fjrubeitinni rifinu. egar hann kom t var allt f hans komi sjinn og aeins rak eina kind a landi r briminu, en s var eineyga rytjulegaMrukolla.

Bndinn var svo reiur yfir missi snum a hann henti henni umsvifalaust brimgarinn, en aftur skrei eineyga Mrukolla land. Eftir a hafa henthenni rvegis sjinnog hana falt reki land, gafst hann upp. En um vori var Mrukolla tvlembdaf gimbrum og allar r gimbrar sem t af henni komuuru tvlembdarannig a t af eineygu Mrukollu var fljtleg mikill fjrstofn. Bndanum a hafa veri svo miki um etta a hann flutti fr Vafrastum og hafa eir veri eyi alla t san.

r eru til margar jsgurnar fr essu annesi. Ein saganseigir fr bndanum Skrskambi sem a hafa veribrir Skrsbndans sem bj Skri. eir brur voru hlftrll sem mtti heyra kallast egar kyrrt var morgnana. Eins hef g heyrt a riji bririnn hafi bi Hellisbjarginu Papey og hafi teki tt samrum brra sinna. Sjnlna er milli essara staa en miki hafaeir brur veri raddmiklir ef eir hafa heyrt hvorir rum.

Einnig eru til sgur fr Tyrkjarninu ri 1627, ar sem segir fr hetjudum bndans Streiti. Tyrkjarnssagasegir fr v egar Streitisbndinn forai flki snu undan Tyrkjum fr Streiti yfir Breidal, en hfu rningjarnir egar hnepptflki si bnd og sett yfir a gslumenn sem flu til fjalls egar Streitisflki bar a gari.

jsagnaritaranum Sigfsi Sigfssyni finnst hins vegar Tyrkjarnssaga segja undarlega fr, v miavi hvernig landi liggurs mun lklegra a Tyrkir hafifari Berufjarastrndina lei sinni Breidal og fari fyrir Streiti lei sinni s. etta hefurSigfs a segja um Tyrkjarnssgu "er v einkennilegt er a a msar sagnir hafa geymst ea myndast utan vi sguna sem eru einskonar vibtur vi hana og uppfylling. r sagnir lsa varnartilraunum manna er sagan segir fr en sleppir eim atrium.

Eitt af eim atrium sem Tyrkjarnssaga sleppir er munnmlasagan um bndann Streiti sem sagur er hafa veri lei me timbur r Breidal yfir Streiti egar hann mtti 18 Tyrkjunum rtt noran vi Skrskamb lei fr Streiti austur a si Breidal. ar rngum stg granda hann eim 18 talsins. Um ann atbur vitna m.a. rnefnin Tyrkjaur, Timburklettur og Tyrkjahamar.

Munnmlin segja mist a Streitisbndinnhafi n sl Tyrkiname planka fram af klettinumofan urina ea slegi rot mestai. Tyrkjarnssgu sjlfri er sagt fr timburflutningamannisem var lei r Breidalupp Hra en egar hann var Tyrkjann var aftan vi sig var hann svo nskur timbri a frekar en a fora sjlfum sr timburlaus lt hann Tyrkina n sr.

Hvort sem Streiti hefur upphaflega heiti Strti eins og Landnma gefur til kynna og veri landkosta jr alfaralei, breytir a v ekki a hn hefur veri eyi ratugi. Mia vi ann mlskilning sem lagurer nafni Streiti n dgum er a dregi af v a streitast ea strita og gti v veri hi rtta nafnmia vi jsgurnar. Enda var ekki laust vi a hendingin r texta Bubba, Vonir og rr, fylgdu mr essu eyistrandar rlti.

ar sem skrian fll skrar stu

minningar um hendur sem veggina hlu.

Myndir af flki sem lifi hr um stund

me kindur og ktt, beljur og hund.

IMG_8128

Minnisvari um hjnin sem brunnu inni vi a bjarka knni Streitisstekk


Stridmur, Jns og sra Jns

Undanfari hafa birstfrslur hr sunni afdauadmum yfir aluflki fyrr ldum austanlands. mars s.l. var sustu aftkunnar Austurlandiger skil og adragandahennar. sastabloggi birti g frsgn Magnsar Helgasonar af Kjlsvkurmlum, ar sem tvr manneskjur voru teknar af lfi og tvr hddar samkvmt laganna boi. N tla g a leggja t fr nokkrum mlum sem fru illa me flk, ar sem daudmar voru upp kvenir n ess a vera fullngt.

stan fyrir v a essi ml hafa leita hugann eru m.a.a um sumt af essum lesa jsgunum, og essar jsgur er hgt a sannreyna vegna ess a um essi ml hafa varveistdmskjl sem seinni tma menn hafa rannsaka og rita um. jsgur voru eitt af mnu hupphalds lesefni sem barn, essu tku eir eftir sem mig lu og gegnum tina hefur safnast migbkur sem hafa jsgur a geyma samt efni tengdu Austurlandi. Lengi framan af gaf g mr ekki tma til a lesa etta efni, en hafi a alltaf bak vi eyra a gera a egar tmi gfist. Sasta eitt og hlfa ri hef g haft tma en kemur ljs a jsgur eru ekki ktar bbiljur heldur fara nr sannleikanum en opinbera jarsagan.

SESSELJA HAMRA-SETTA

Fyrir stuttu rakst g sguna haf Hamra-Settusem hefur beint a geyma fyrstu heimildir um Egilsstai en a er eins og a s staur hafi ekki veri yfirbori jarar fyrr en 16. ld, svo merkilegt sem a n er af sta sem hefur talist krossgtum jbraut allar gtur san. Algengasta tgfa jsgunnar af Hamra-Settu segir reyndar ekki fr neinu Egilsstum, heldur af tilegukvendi Borgarfiri eystra. En egar nfn jsgunnar eru borin vi tiltkar opinbera heimildir m finna smu nfn og jsagan hefur a geyma dmskjlum vegna mors sem Sesselja Loftsdttir var dmd sek um Egilsstum 16. ld mlaferlum runum 1541-1543 skmmu fyrir siaskiptin 1550.

Sesselja var fundin sek um a hafa myrt mann sinn Steingrm Bvarsson sem lst ri 1540. Upphaflega var ekkert tali athugavert vi andltSteingrms, hlfu rieftir tfr hans var lk hans grafi upp Vallneskirkjugari til rannsknar vegna orrms sem var uppi um a Sesselja hefi bana honum flagi vi vinnumann sinn, Bjarna Skeggjason, en au voru rj heimili. Sesselja eignaist barn me essum vinnumanni snum og a sem meira var a vinnumaurinn hafiur tt barn me dttir Sesselju. eir sem rannskuu lkSteingrmsskjalfestua ekkert finnist lkinu sem benti til manndrps en einhverra hluta vegna breyttu eir sa framburi snum fyrir rtti.

Eftir daua Steingrms, en ur en Sesselja var sku um mori, hafi hn selt jrina Egilsstai ngranna snum, Birnibnda Eyvindar og eru eir kaupsamningar til, en eimkom fram a au hfu gert me sr skipti Egilsstum og Hlalandi Borgarfiri eystra samt v sem Bjrn tti a greia milligjf reiuf. S fyrirvari var samt essum kaupsamning, af Bjrns hlfu, a ekki mttu verameinbugir eignarhaldi Sesselju og gengu kaupin ekki a fullu gegn fyrr en a vri komi ljs. Fyrirvarinn hefur sennilegast komi til vegna erfarttar dttir Sesselju til Egilsstaa, sem sar kom ljs a hn hafi framselt til Sklholtskirkju.

Eftir a eir sem rannskuu lk Steingrms breyttuvitnisburi snum var Sesselja dmd til daua fyrir mor, en vinnumaurinn ekki, Egilsstair voru gerir upptkir af rkinu .e.a.s. til danska kngsins. etta var ekki til a minka mlaferlin og v er til margra ra heilleg saga af essu tmabili mlskjlum. Eigendur Egilsstaavoru nefnilega ornir rr, Bjrn bndi Eyvindar sem hafi keypt alla me fyrirvara, Sklholtsbiskupstll sem taldist eiga mti rkinu eftir a eir hfu veri dmdir af Sesselju vegna mors.

dmi Sesselju var athyglisver kvi um a a ef hn gti fengi 12 mlsmetandi menn til a sverja fyrir sakleysi sitt slippi hn vi daua, ar a auki varkvi til vara um a hn gti innan tiltekins tma leita sr gria dmkirkjum landsins annahvort Sklholti ea Hlum, sem hn geri a Hlum. etta bendir til a dmarar hafi ekki haft hreina samvisku varandi dauadminn. Til eru mlskjl ar sem hn leitar nirSklholtsbiskups, ri eftir a hn nr grium Hlum, egar biskup er erindrekstri Hrai m.a. vegna Egilsstaa mla, ar ferhn fram syndaaflausn vegna hrdmsbrotsins me vinnumanni snum.

ar sem mlskjlum lkur, ar lkur einnig opinberri sgu Sesselju Loftsdttur Egilsstum, og ekki er vita til ess a hnhafi sest a Hlalandi Borgarfiri eystra og jsagan minnistekki ann sta. Enda er ekki tiloka a ar s fer allt nnur saga sem byggi svipuum nfnum, ea au hafi brenglast a einhverju leiti mefrum jsagnaritara.

NR SIUR

Siaskiptinuru slandi um mija 16. ld. au eru talin vera a fullu framkvmdme aftku Jns Arasonarbiskups Hlum ri1550, en hann var hlshggvinn um hausti a rsamt sonum snum Sklholti. Sibreytingin hfst samttluvert fyrir aftkuJns Arasonar, v ri 1539 valdi gmundur Plsson biskup Sklholti Gissur Einarssonsem sinn eftirmann og var hann vgur biskup a gmundi lifandi. Gamli biskupinn s brtt eftir vali snu, egar skoanir Gissurar komu ljs. Vori 1541 komu danskir hermenn til slands oghandtku gmund gamla biskup, tluu a flytjahann t til Danmerkur en hann lst leiinni. Gissur Einarsson hafi frjlsar hendur vi a koma hinum nja si hva Sklholt varai, en var ltigengt vi sibreytinguna mean Hlabiskupsdmi var enn rammkalskt.

a var v ekki fyrr en Jn biskup Arasonhafi veri lfltinn sem hgt var a hefjast handa a fullum krafti vi sibreytinguna. Me henni fluttust eigur kirkjunnar a miklu leiti hendur Danakonungs .e. rkisins. Vi ajukust tk Dana til muna hr landi, ekki sst verslunarmlum, ar sem eir komu m.a. hinni illrmdu einokunarverslun 1602. Margt anna breyttist vi siaskiptin, m.a. var ll lggjf strangari og ri 1564 gekk gildi svonefndur stridmur, sem var grimmlggjf siferismlum. m segja a kerfi sslumanna og lgsagnara rkisins hafi veri komi til a framfylgja lggjf sem kenndi sig vi sibt samvinnu rkis og kirkju. Sslumannsembtti vorueftirsttenda gtusslumenn ri tekjum snum eftir v hversu dugandi eir voru a framfylgjalgunum.

a er umrti siaskiptanna sem Sesselja Egilsstumer sku um mori Steingrmi manni snum og um hrdmsbrotme vinnumanni snum. Athyglisvert er a hn verur sr t um gri vegnadauadmssnum Hlakirkju sem var enn biskupsdmi Jns Arasonar. egar hn leitar syndaaflausnar heima Hrai ri 1544 er a hj sibtarbiskupnum Gissuri Einarssynisem hlt Sklholt, enda fkk hn ekki aflausn. a m tla a rlg Sesselju hefu ori enn grimmarief siaskiptin hefu veri gengin gegn egar mlaferlin hendur henni stu.

a hefur um langan tma veri, - og er enn siur eirra sem lgin setja a fegra tilgang eirra. Vi siaskiptin voru essi lg kennd vi sibtarmenn. Stridmur sem kom til skmmu eftir siaskiptin og lgfestur var alingi ri 1564 var ekki kominn til sgunnar egar mlaferlin Egilsstum ttu sr sta. Vi siaskiptin slandi komrki inn affullum unga dmsmlum jarinnar, og var a kllu sibt.

Sibteru einhverrgustufugmli lagalegu tilliti, s liti til ess tmabils sem eftir fr.v annan tma hefur ekki rum eins fjlda almgaflks veri sltra nafni laga sland, yfirstttinni til ga. nafni stradms var konum drekkt, karlmenn hlshggnir, jfar hengdir og eir brenndir sem vissu meira, sakair umgaldur. Galdrafrigekk gar slandimesibtinni, a hafi veri rhundruumfyrr sema frtrllrei Evrpu. a var svo a segja tiloka fyrir almgaflk a verjast skunum sem runnar voru undan rifjumsibtar.

DAUADMDUR DMIR TIL DAUA

Til voru menn sem hfu uppi buri via verja sig gegn stradms valdinu. Einn af eim var Jn Jnsson Litla Steinsvai Hrarstungu sem var a vel lesin a hann gat frtt sslumann og medmendur hans hvaa siferislgmlumBiblunnar stridmur hvldi. Hann var samt sem urdmdur til daua samt Kristnu Rustikusdttur grundvelli laga stradms ri 1791.

Kristn var 37 ra ekkja og Jn hafi nlega misst eiginkonu sna. Jnhafi ri Kristnu sem vinnukonu heimili Litla-Steinsvai. Hfu au hugsa sr a giftast, en ar sem Kristn hafi ur eignast barn utan hjnabands me Magnsi brur Jns, var eim bent a meinbugir gtu veri hjnabandsformum eirra og vissara vri fyrir au a skja um leyfi til konungs. ur en svar barst vi mlaleitan eirra var Kristn ltt og eignuust au barn.

kran hendur Jni Jnsyni og Kristnu Rustikusdttur byggi a stridmurgeri r fyrir v a dauarefsing vri vi v a maur eignaist barn me brur sns konu. essi lagark munu hafa veristt 3. Msebk ar sem taldar eru upp r konur sem karlmnnum er leyfilegta leggjast me, og hfu sennilega ess vegna lent inn daualista dmsins.

Mlsvrn Jns byggi v a ekki vri um brot Mseslgumra ar sem Kristn vri ekki konabrur hansheldur frilla eirra brra beggja sem eir bir hefu eignast me barn. En Magns var essum tma, kvntur annarri konuog bj Seyisfiri, hann og Kristn hfu aldrei gifst. Jn bentim.a. 5. Msebk 25:5 egar brur ba saman og annar eirra deyr n ess a hafa eignast son skal ekkja hins ltna ekki giftast neinum utan fjlskyldunnar heldur skal mgur hennar ganga inn til hennar, taka hana sr fyrir konu og gegna mgskyldunni vi hana. Lg stradms sem byggi tilmlum Msebkar ttu hvergi vi eirra tilfelli, v andi Mseslaga vri allt annar. arna vri v um barnseignarbrot a ra, og mesta lagi tvfalt hrdmsbrot, sem mtti sekta fyrir en vri ekki dauask.

En vrn Jns Jnssonar breytti v ekki a bi voru au Kristn dmd til daua og beirrateki til skipta. En eitthva hefur vlst fyrir sslumanni a f dminn fullnustanog var hann a taka Kristnu sitt heimilitil a halda henni til fanga, ekki er vita hvar Jn dvaldi ar til dmnum skyldi framfylgt. A 6 rum linum berst san svar vi fyrirspurn eirra til kngsins, um a hvort meinbugir su giftingarformum eirra, svari var a eir vru engir.

egar svo er komi er dauadmurinn r gildi fallin en eftir stendur eignalaust flk sem hafi ar a auki ekki nokkurn ar af vinnu sinni 6 r. au Kristn og Jn giftustog byrjuu bskap orbrandsstum Vopnafiri sem var jr eiguslsmannsttarinnar. a m v segja a ml Jns og Kristnar hafi veri leyst me ntmalegum htti s liti til ess hvernig almgans lglega eignaupptaka dagsins dag er leyst eftir a flk hefur veri bori t af heimilum snum krafti lglegra okurlna. v n er boi okurleiga rum eignum sem slsaar hafa veri undir fjrmlavaldi svipaan htt. Allt nafni fjrmlastugleika, laga og rttar.

a merkilega vi Jn Jnsson er a hann er sar vinni dmkvaddur til a dma yfir manni sem hafi eignast sitt 4. lglega getna hrbarn og tekur ar tt v me sslumanni a dma manninn til daua. S dauadmdi fr vinarasto valdamanns vi a skjta mli snu til ra dmstigsog er ar dmdur skn saka. annig m enn og aftur m sj lkindi a fornu og nju hva afstu Jns Jnssonar vara, almgamaurinn er sannfrur um a lg skuli vira.

UMRENNINGUR GERUR A FFU

Um Mjfiringinn Hermann Firi eru til margar jsgur og tti hann bi gldrttur og visjrverur. Mlaingi 32 2005 hefur Vilhjlmur Hjmarsson teki saman tarlegt efni af mlskjlum sem til er um rttarhld sem fram fru Firi ri 1813. En ar segir fr rlgum Eirks lafssonar tvtugs manns sem veri hafi hj hrashfingjanum Hermanni Firi, sennilega sem niursetningur. Hermann kri hann fyrir a stela fr sr mat og kom honum fyrir sslumann sem dmdi Eirktil hingar og fjrsektar sem ekki var um a ra agti hann greitt.

etta leiddi til ess a Eirkier komi geymslu hj Sveini bnda og hreppstjra Krossi Mjafiri til gslu mean fjrsektin er greidd. svo Sveinn hreppstjri yrfti a fa Eirk fkk hann ekkert tillegg til ess fr rkinu .e. sslumanni,enda eir gerir a hreppstjrumsem voru okkalega efnair og a voru hjnin Krossi. En ekki mtti hreppstjrinnnotast vi Eirk til vinnu. Sveinn kemur Eirki fyrir i kleyfum hamravogi niur vi sj svo hann sleppi ekki r haldinu og hyggst fra hann ar, etta gerir hann samkvmt rum sslumanns.

Eirkur sleppur r haldinu og leggst flakk upp Hra ar sem hann verur a stela sr til matar, nst svo ar og er skila til Sveins Krossi sem hefur hann heima vi, en aan sleppur hann stuttu seinna og leggst flakk Norfiri ar dmir sslumaur hann til enn frekari fjrsekta og rlkunarvinnu " hinu slenskafangelsi" og til greislumlskostnaar. San er Eirkur aftur sendur til Sveins bnda og hreppstjra Krossi til varveislu uns hgt veri a fullngja rlkunnar dmnum " hinu slenska fangelsi".

annveturinn tekur Sveinn upp v a lta Eirk vinna me heimilisflki Krossi m.a. vi sjrra og virist a hafa ori til ess a Eirkur er til fris, enda m tla a stainn hafi hann fengi fi og hsni vianna heimilisflk. En egar Krossverjar eru a taka upp btinn eftir einn sjrurinn dettur Eirkur niur brkvaddur, ann dag hittir svo a Sveinn er kaupstaarver Eskifiri. Sveinn fer svo me lk lafs bt, samt fleirum inn Mjafjr, nstasunnudegi og hyggst hitta prestinn Firi. ann sunnudag messar prestur ekki svo eir hittast ekki, fer Sveinness leit vi Hermann "hfingja" Firi a f lnaar skflur svo mtti jarsetja lk Eirks. En hanner upphafi essarar atburarsar framfri Hermanns, sem sinjarSveini um alla asto.

Veurtlit hafi veri slmt ennan sunnudag, Sveinn og Krossverjar fara san randi t Mjafjr eftir a komi er afleitt veur. En n landi Krossi me erfiismunumn lksEirks sem hvarffr bori. Upp r essu hefjast mikil rttarhld sem fram fara Firi sem enda me v a aleigan er v sem nst dmd af Sveini bnda Krossi, sem var fjarstaddur vegna heilsubrests, miki af fjrmunum Sveinsfara mlkostna sem sslumaur og rekendur mlsins skiptu milli sn. Forsendur dmsins voru m.a. r a varsla Sveins Eirki hafi veri svo slk a hann slapp margsinnis r haldinu auk ess sem hann hafi a endingu brka hann til vinnu Krossi og tnt a lokum lkinu.

Erfitt er a fra svona mlatilbna til ntmalegs rttarfars, en m greina lkindi me mltilbnai essa mls Firi og lagaumhverfis vegna lglegra innflytjenda dagsins dag, ar sem regluverki bur upp a lgfrir menn einir geti fari me umbo flttamann kostna skattgreienda boi rkisins. En dag eru breiu bkin fleiri, en hreppstjrans Mjafiri denn, til a standa undir mlskostnainum.

AUMUR LUR

a mtti tlaa ala landsins hafi veri svo varnarlaus og aum a valdsmenn hafi vai yfir flk a vild sinni me lginein a vopni. En jsgunum m lka finna frsagnir af v hvernig alu flk lt valdsmenn finna fyrir v ann htt a aumt hefi tttil afspurnar.

jsgum Sigfsar Sigfssonarsegir fr Bjarna Einarssyni sem bj 18. ld Brarstum Lomundarfiri, Austal Seyisfiriog Krossi Mjafiri og jafnvel var. jsgunni er Bjarni sagur eiga Snjlaugu systir Hermanns Firi, en ttum Austfiringa er kona Bjarna talin Gun dttir Pturs Nikulssonar Breiavai og Snjfrar systur Hermanns Firi. Hann var talinn gldrttursjnhverfingamaurog greina sagnir Sigfsar aallegafr v hvernig hann ni a leynasuajfnai hva eftir anna og m.a. me v a f sem hann stal sauunum fr til geyma fyrir sig.

Sigfs segir svo fr viskiptum Bjarna vi Jn Arnrsson sslumann Egilsstum, sem sennilega hefur veri a sem kalla var lgsagnari, svona nokkurskonar sslufulltri dagsins dag.

a var fyrri rum Bjarna Austdal a sagnir segja a a Jn sslumaur Arnrsson hafi dmd frndkonu Bjarna til hingar fyrir lglegan barnsgetna. Hn var Mjafiri og tti mrgum of harur dmurinn. Bjarni bau a gjalda f fyrir hana en vi a var alls eigi komandi og kom s orrmur ljs a arflega harur tti dmurinn.

En hva sem v var satt lt sslumaur fullngja dmnum og var stlkan hdd vgarlaust. etta svei Bjarna mjg. Svo segja menn a egar sslumaur rei upp yfir fr hingunni me fylgjara snum sat Bjarni fyrir honum. Bjarni geri fylgdarsvein sslumannsins avaran um a a heillavnlegast vri fyrir hann a fara lei sna. Tri hann a svo mundi vera og hlt fram nokkurn spl og bei ar. En Bjarni greip annarri hendi fyrir brjsti sslumanni og spyr um mlsrslit.

Hann sagi sem var og heimtar a Bjarni sleppi sr. "Nei," sagi Bjarni, "en hafi r n gert rtt essu gagnvart mannarskyldu yar." "Lgin heimila a," segir sslumaur, "ea hva viltu, kotungurinn, kenna mr rttarganginn?" Eigi vil g a en rtt minn og minna vil g hafa af yur sem rum," segir Bjarni, "og eigi arfa harbrstni. Menn batna ekki vi hana." "g dmi rtt lt mig lausan," segir sslumaur og tlar a slta sig fr honum, en a tji eigi. "Ekki nenni g a sleppa yur svo a g geri yur eigi ur minningu," segir Bjarni, "og mun g n dma yur lkan htt og r dmdu ltilmagnann. Skulu r n reyna hversu s hing er mjk. r eru ekki saklausari en stlkan."

Eftir etta kippti hann sslumanni af baki og htti eigi fyrri en hann hafi hirt hann sama htt og hann hafi lti hirta frndkonu Bjarna ur. Skildu eir svo og er sagt svo a sslumaur rtti ar aldrei hlut sinn. (js. Sigfsar Sigfssonar V bindi bls. 328-329)

TLAGAR FSTURJARARINNAR

egar la tk lgbundnasibtina m segja a reii Gus hafi fari lta sr krla landinu bla. Nttruhamfarir bttust vi gnarstjrn og einokun, sem komi hafi veri landinuaf eim sem me vldin ssluu. Smm saman komstrbyrg almgans a stig a ekki var eftir miklu a slgjast fyrir slekti.

19. ldinni streymdi margtalmgaflki vestur um haf leit a bttum lfskjrum. a er athyglivert a egar rengir a slandi er a dugandi aluflk sem hverfur r landi og getur sr gs ors njum heimkynnum, svo a tla mtti a eir sem me valdi fara egar efni er komi ttu fyrstir a fljtafr bori,en svo hefuraaldrei veri landinu bla.

ldunum 18. 19. og 20 var a rtt eins og eirri 21.,preltar stjrnkerfisinsstu eftir heima, sslumenn, lgspekingar, prestar og bankamenn. , eins og n hinu "svokallaa hruni", var ekki nokkurrf meal annarra ja eftir atgerviessara ginga.eir stu eftir vi aendursa skapnainn me nrri mynd, og kvu a n skyldi ekki nota mynd sibtar ea hva anna a sem ur hafi veri upphugsa, n skyldi aheitahagvxtur og fjrmlastugleiki.

virnir stjrnmlamenn sem sem sumir hverjirtldu flki tr um a eirvru a frna sr vi flrmokstur nafni velferar, jusu lktog sktadreifararskuldaklyfjum slektisins yfir heimili landsins semkostai marga barnafjlskylduna tbur og tleg fr ttlandinu. Allt gert nafni fjrmlastugleika og hagvaxtar. Svovera smu launegar rkisinshissa a val almgans skuli ekki vera um a a halda afrekum eirra lofti, eftir ahafa endurreist gamla geieinu sinni enn, me llum snum stradms-sibtta hagvaxtar vttingi.

Flki sem fr vestur um haf ldinni 19. hefur geti sr gott or svo a ferilskrinhafi verirrfr embttismannakerfi ttlandsins. Afkomendur ess flks minnast gamla landsins me stolti og ar m sj a afkomendur fyrirvera sig ekkifyrir a vera komnir t af almga flki sem dmt var af slektinu heima gamla slandi.

Hr m sj eftirmli eins afkomenda Kristnar Rustikusdttir, eirrar sem dmd var til daua og ger eignalaus mean bei var eftir svari konungs, fyrir a a vera frsk vinnukona barnaheimili ekkjumanns sem hn hafi kvei a giftast.

a var ekki rkast hinnar slenzku jar, sem vestur flutti fr menningarlegu sjnarmii skoa, eir voru flestir ftkir, en eir ttu andlegan au og manndms yfirburi, sem haslai eim vll meal bestu manna hj hvaa j, sem hefi veri. eir voru karlar krapinu margir slenzku leikmennirnir, bi hva vit, framtakssemi og hfingsskap snerti, og flestum og jafnvel llum byggum slendinga voru essir afbura menn hrashfingjar, sem hfu og herar bru yfir fjldann. Sigbjrn Sigursson Hofteig, sem alla sna t hr vestra var hrashfingi Lyon County Minnesota. Hann var Austfiringur a tt og uppruna, fddur Breiumri Vopnafiri, 31. Desember 1841 Fair hans var Sigurur Rustikusson, bnda Breiumri Bjarnasonar. Kona Bjarna var Kristn Rustikusdttir orsteinssonar bnda Kreksstum og var.

LG OG LGLEYSA

Stridmur var verkfri fgrugra valdsmanna og jafnvel siblindra sadista, semnota var til a vlaeignir af alu bndum og halda vinnuflki nau. N dgum fara valdsmenn rkisins fnna sakirnar egar eir, samt fjrmlastofnunumog lgfringum eirra, slsa undir sig eigur almgaflks me regluverki verbttra okurvaxta svo jarar vi skipulegaglpastarfsemi. Vextirog verbtur af talnaverki tkuustekki fyrr ldum, v urfti stradminn til, sem n hefur veri afnuminn r eignaupptku lgunum.

N er mlatilbnaurinn af tarandanstoga, vertryggir okurvextir me belti og axlabndum vegna vermta sem aldri vera til nema fyrirvinnusemi flksins. Sem vinnur fyrir slekti sem hefur ekki anna til brunns a bera en tk kerfi semer nota til a skla flk fr vggu til grafar a hlta lgum semhefur veri komi fyrir sjnhverfingar frra grugra aurapka.

au lg eru, n sem fyrr, silaus egar kemur a hjartanu og eiga sr engabt fyrirlagaboinusta," skalt elska nunga inn eins og sjlfan ig".

Heimildir;

Sakaml Sesselju Loptsdttur og munnmlasagan af Hamra-settu / Austurland III bindi bls. 105-117 Halldr Stefnsson.

Molar r sgu / Flk og saga bls. 114-133 Benedikt Gslason fr Hofteigi.

Eirkur lafsson sasta vir- og vilok / Mlaing 32. rg. 2005 Vilhjlmur Hjlmarsson.

jsgur, Vsindavefurinn, Wikibedia og fleira sem linka er bloggfrslunni.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband