Frsluflokkur: Gosagnir og jsgur

Jn hrak

IMG_1259

a m segja a sagan afJni hrak veri undarlegri me hverri jararfrinni. g hafilengi hugsa mr a kanna sannleiksgildi hennarog fara a leii essarar dularfulli jsagna persnu. En hann a vera grafinn gamla kirkjugarinum Skriuklaustri og v stutt a fara.

dag frum vi hjnin svo glsilegt kaffihlabor klausturkaffi Gunnarshsi Skriuklaustri ar sem hgt er a ta sig tertusvima vffluveri. Eftir krsingarnar frum vi efri hina og fengum leisgn um vistarverur Gunnars Gunnarssona, rithfundarins sem sumir segja a hafi ekki veri verur Nbelsins vegna ljsra tengsla vi nasismann. En Gunnar er eini slendingurinn sem vita er til a hafi tt fund meHitler og lengi gekk s saga a glsihs hans Skriuklaustri hafi veri teikna af sama arkitekt og teiknai Arnarhreiri fyrir Hitler.

Vi vorum ein fer me leisgumanninum og fljtlega barst tali a uppgreftrinum klaustrinusem fr fram fyrstu rum essarar aldar. Klaustri mun hafa veri nokkurskonar sjkrahs og flk komi va a til a leita sr lkninga vi hinum msu meinum ef marka m au bein sem upp komu r kirkjugarinum. Fljtlega bryddaig upp hugamli mnu um a hvernig bestvri a finna leii Jns hrak og vsai leisgumaurinnokkur leii mynd af uppgreftrinum klaustrinu.

IMG_1261

jsgur Jns rnasonar hafa etta a segja um Jn hrak:

Maur ht Jn og var kallaur Jn flak. Hann var undarlegur og ltt okkaur af sveitungum snum. tti hann smglettinn og ei unnt a hefna sn honum. egar Jn d gjru lkmennirnir a af hrekk vi hann a eir ltu grfina sna norur og suur. Jn var grafinn a krbaki Mlakirkjugari. En hverri nttu eftir stti hann a lkmnnum og kva vsu essa:

Kld er mold vi krbak,

krir ar undir Jn flak.

tar sna austur og vestur

allir nema Jn flak,

allir nema Jn flak.

Var hann grafinn upp aftur og lagur austur og vestur eins og arir. Arir segja a vsan hafi heyrzt upp r grfinni kirkjugarinum.

Mjg hefur fari mrgum sgnum um Jn er sra Skli Gslason segir a hafi veri kallaur Jn hrak, v hann hafi veri varmenni miki og grunur hafi legi v a hann hafi loksins farga sr sjlfur, hafi hann v veri grafinn n yfirsngs a krbaki og ltinn sna norur og suur. Nttina eftir dreymdi sknarprestinn er ekki var vistaddur greftrun hans a Jn kmi til sn og kvi:

Kalt er vi krbak,

hvlir ar Jn hrak;

allir sna austur og vestur

tar nema Jn hrak.

Kalt er vi krbak.

Daginn eftir lt prestur grafa hann upp og sna honum rtt. Stti Jn ekki framar a honum.

Fyrir vestan er s sgn um nafna minn a hann hafi tt vonda konu er hafi lti grafa mann sinn svo sem fyrr er geti til ess a gjra honum enn skmm grfinni. er a og enn ein sgn um Jn a lk hans hafi veri lti svo grfina af v vonzkuveur hafi gjrt er hann var moldu ausinn, en ekki af illvilja eirra er a stu og hafi v lkmennirnir fltt sr a koma honum einhvern veginn niur.

IMG_1253

Aeins einn legsteinn er snilegur kirkjugarinum og hafi leisgumaurinn upplst okkur um a, a egar uppgrfturinn klaustrinu og garinum fr fram 2002-2012 hafi srstaklega veri athuga hvort Jn vri snum sta undirsteininum.En honum stendur daufum stfum JN HRAK. Svo einkennilega hefi viljatil a undir eim steini fundust engin bein og ekki var hgt a tla a nnur bein sem upp komu essum miklauppgreftri tilheyru Jni.

a er v bi a grafaJn hrak tvisvar upp samkvmt heimildumog annasinn kom ljs a hann var ekki vi krbak. Leisgumaurinn hafi heyrt einamunnmlasgu sem segi a vetrarhrkurhefi veri og frost jru egar tt hafi a jarsetjaJn og v hefu menn sennilega losa sig vi lki auveldarimta. En hvar og hvaa skipti vissi engin.


Sra Jn - aumasti prestur slandi

etta sagibiskup um sra Jn, og lt hann einnig hafa a eftir sr a ekki gti hann mynda sr a til vri veslli og ftkari prestur verldinni. brfi biskups kemur fram a sra Jn hafi flosna upp, flakka um verganginn, en brn og kona gengi betlandi b af b. Sra Jn tapai oftar en einu sinni aleigunni, meir a seigja snginni sinni. En hann tapaialdrei fjlskyldunni.

goodfriday

Einu sinni var a svo a ttfri ttu mikil aluvsindi. Eftir a slendingabk var llum agengileg hefur fari minna fyrir essum frum enda getur hver sem er flett sjlfum sr upp einrmi og komist a v til hvaa hfingja rtur liggja. svo gagnagrunnur slendingabkar s ekki tmandi og stundumtnist rurinn er hpi a hgt s a bta vi vitneskju me frekari eftirgrennslan.

Fyrir rmum 30 rum san var g heilan vetur hj afa mnum og nafna. sndi hann mr ttartlu sna sem honum hafi nlega veri fr og tti okkur etta athyglisvert plagg. a sem mr fannst merkilegast essari ttartlu var hva miki af Jnum var tt afa mns, ekki ng me a hann hafi veri Jnsson ht mir hans Jnbjrg Jnsdttir. ttleggur Jnbjargar fr fljtlega t um van vll eintmum Jnum v a var ekki ng me eir vru mann fram af manni heldur voru systkinahpar stundum me tveimur og a mig minnir remur Jnum, ef einhver Jninn hafi falli fr sku. a var samt svo me Jn fur Magnsar afa a hann var Sigvaldason og san var hfilega miki af Jnum eim legg, annig a halda m ri langt aftur aldir.

ennan vetur stum vi nafnarnir vi eldhsbori, sem Jn Sigvaldasonhafi sma, kvld eftir kvld og rddum horfna t og sagi hann mr oft hva a hefi veri bagalegt hva hann hefi haft ltinn huga ttum snum yngri rum v egar hann mundi fyrst eftir sr hefu gmlu konurnar haft a alveg hreinu hver var hvaa Jn.

jsgurnar hans Sigfsar Sigfssonar voru svo eitt hugamli sem kom til umru vi eldhsbori, svona nokkurn veginn um lei og g las r. ar mtti finna mikla jasagnapersnu sem var Jnsdttir r ttartlunni, sem ekki verur ger skil a essu sinni. En einn var s Jn sem vi afi minn stoppuum srstaklega vi, hann var Brynjlfsson, s sem Hannes biskup Finnssonkallai aumasta prest slandi. N dgum er v sem nst hgt er a kalla fram hvaa Jn sem er r fortinni alheimsnetinu, svo ekki s tala um sra Jn, ar sem m nnast f visguna alla.

egar forvitnast er um sra Jn Brynjlfsson kemur ljs a hann var ekki eins aumur og or biskups gefa til kinna, ef mia er vi runarkenninguna, v hann mun n vera einn af helstu ttferum austfiringa. svo 225 r su milli mn og sra Jns, er tiltlulega fljtlegt a fletta honum upp netinu annig a heillegt vigrip fist og ekki er verra a frimaurinn rmann Halldrsson hafi gefi t bkina Mvabrk fyrir daga netsins ar sem hann hefur teki saman efni vikomandi vi Jns Brynjlfssonar.

a er yfirleitt meira vita um presta en aluflk fyrr t, af eirri einfldu stu a eir urftu a fylla t kirkjubkur og skrifuu talsvert um sjlfa sig v mlavafstri sem brflega fr milli eirra og yfirvalda. etta efni skkti rmann Halldrsson sr ellinni og sagist hafa gert a a.m.k. tveimur orskum. Sra Jn Brynjlfsson og kona hans Ingibjrg Sigurardttir, eru einhverjir mestu ttarforeldrar Austurlandi. nnur er s a vi hans er sguleg, v a lklega er um a ra takanlegustu ftkrasgu nokkurs manns prestasttt. Eins sver rmann ekki fyrir, a hugi hans essum rsnauu presthjnum hafi me a a gera a hann tt til eirra a rekja.

slendingabk hefur etta vigripa geyma; Jn Brynjlfsson Fddur um 1735, ltinn Ormsstum Eiaskn, S-Ml. 15. febrar 1800. Djkn Skriuklaustri 1758-1760. Prestur Hjaltasta tmannasveit 1760-68, Skeggjastum Langanesstrnd 1768-76, mun hafa flosna upp aan 1775. Kom brnum snum og konu sinni fyrir Austurlandi en fr sjlfur suur land strax. jnai Landingum veturinn 1776-77 og settur prestur Holtaingum Landsveit mestallt ri 1779. Fkk Fjararskn Mjafiri, S-Ml. 1780 og var ar Firi 1780-83, kom anga sunnan r Holtum Rang. Var Hesteyri Mjafiri 1783-84 og Krossi Mjafiri 1784-85 er hann fr a Eium. Prestur Eium Eiaingh fr 1785 til dnardags 1800.

Kona hans var Ingibjrg Sigurardttir fdd Eyvindarmla Fljtshl 1744, ltin Dlum Hjaltastaaingh 4. september 1834. Prestfr Eium. Vinnukona Krossavk, Refsstaarskn, Ml. 1801. Barnfstra Hofi, Hofsskn Vopnafiri, N-Ml. 1816. Fair Jns var kallaur Brynjlfur allstaarMarksson ea Tuttugubla Brynki.

Eiavinir hafa teki etta saman vefinn sinn um Jn Brynjlfsson (1735-1800) var prestur Eium 1785. Kona hana var Ingibjrg, systurdttir Hans Wium(Bel). Jn var Sunnlendingur, og hafi gegnt prestjnustu msum stum, m.a. Austurlandi, en hafi lengst af bi vi sra ftkt og meg, svo mjg a Hannes biskup kallar hann aumasta prest slandi brfi 1792, enda hafi hann oftar en einu sinni komist vonarvl. Hans Wiumaumkar sig yfir ennan, tengdamann sinn, og byggir honum Eia 1785, og ar kallast hann bndi nstu rin.

Nokkru ur en Hans lst (1788) hafi hann selt ri rnasyni mgi snum Eiastl. Flutti rur Eia 1789 og hrkklaist sra Jn Gilsrteig og san Ormsstai, sem voru eyi, bj ar til viloka ri 1800, og virist hafa bnast smilega. au hjn ttu fjlda barna; af eim komust 10 legg og 9 eignuust afkomendur. Er mikill ttbogi af eim kominn. ar meal eru nokkrir helstu frimenn og rithfundar Austurlands, svo sem Jn Sigursson Njarvk, Halldr Ptursson fr Geirastum, Sigurur skar Plsson og rmann Halldrsson, en hann ritai tt um forfur sinn og birti bk sinni Mvabrk (1992).

a m kannski segja a litlu vri vi etta a bta ef ekki kmi til Mvabrk rmanns Halldrssonar. En ar kemur fram rtt eins og hj Eiavinum a Ingibjrg Sigurardttir kona Jns var dttir Belar, dttur Jens Wiumsslumanns, sem var systir HansWiumsslumanns Skriuklaustri Fljtsdal. Jn var sunnlenskura tt og ekki gott a sj hvort hann var fddur Rangrvalla ea rnessslu v eins og kemur fram viurnefnum fur hans, tuttugubla Brynka ea Brynjlfur allstaar, bj hann va.

a er Skriuklaustri undir verndarvng Hans Wium sslumanns sem Jn Brynjlfsson hefur sinn starfsferil, sem djkni v svo a hann hafi veri bin lra til prests hafi hann ekki aldur til vgslu. Ingibjrg sem tti eftir a vera kona hans er fdd Suurlandi en hefur sennilega alist upp Austurlandi og au kynnst ar. Sigurur fair hennar var sunnlenskur og hafi hann fari me klausturumbo Suurlandi, en drukknai Lagarfljti og hefur sennilegast bi Surtsstum Jkulsrhl v Bel kona hans var yfirleitt kennd vi Surtsstai.

Jn hafi tskrifast fr Sklholtsskla 1755 og var djkni Skriuklaustri 1758-1760, egar hann vgist Sklholti sem prestur Hjaltasta. Eldklerkurinn Jn Steingrmsson var vgslubrir hans og ttu mestu harindi slandssgunnar eftir a marka lf eirra beggja. Jn og Ingibjrg giftast 1765 en ri ur fist elsta barn eirra. Ingibjrg hefur sennilega talist vera a sem kalla var ttgfug manneskja v hn var af Wiumtt sem stri sig af tengslum vi dnsku konungsfjlskylduna. Afi hennar Jens Wiumvar danskur og hafi komi til slands sem undirkaupmaur vi Reyarfjr og var sar sslumaur Mlaingi me asetur Skriuklaustri.

au Ingibjrg og Jn eru Hjaltasta til rsins 1769 og hfu au eignast rj brn, au Sigurveigu, Elsabetu og Brynjlf. taka au sig upp og flytjast Skeggjastai Langanesstrnd, ekki er vita hva var til ess. ar er Jn prestur til 1775 en flosnar hann upp. a a flosna upp ir essum tma a vera matarlaus, heylaus og jafnvel eldiviarlaus. hfu bst vi barnahpinnSigurur, Bel, Nels og Kristn. bkinni rferi slandi sund r, eftir orvald Thoroddsen, segir a 1774 hafi strharindi veri Mlasslum og flk di r hungri, 60 manns Norur-Mlasslu og presturinn Skeggjastum flosna upp og yfirgefi braui.

Til eru heimildir um hvernig brotthvarfi sra Jns var htta, m.a. vegna ess a hann var sakaur um a hafa selt pott sem hann hafi vesett. Biskup segir brfi vegna ess mls a ekki s rtt a sakfella Jn vegna pottslunnar ar sem hann hefi selt hann ney og kaupandanum hafi veri fullkunnugt um vebndinsem pottinum hvldu. Eins kemur fram ferabk Olaviusar, sem kemur Skeggjastai nokkrum rum eftir brottfr Jns, a Skeggjastair su eitt llegasta brau llu landinu.

Sagt er slendingabk a Jn hafi komi fjlskyldunnifyrir bjum Hrai eftir brottfrina fr Skeggjastumog sjlfur fari suur land og haldi ar til nstu rin. rmann Halldrsson telur a fjlskyldan hafi veri me honum Suurlandi ann tma, nema Sigurur sem hafi veri hj Bel mmu sinni Surtsstum. a merkir hann m.a. v a lafur sonur eirra hjna fist fyrir sunnan og sennilega Gurn. Eins a a Bel dttir eirra giftist og stafestist sar Suurlandi. Bendir a til ess a annahvort hafi hn tt ar tengingu fr skurum ea ori ar eftir egar fjlskyldan flutti aftur austur.

rin 1776-1780 Suurlandi voru Jni erfi en ar er hann sagur hafa jna Land- og Holtaingum tmabundi og afleysingu, ess milli er hann talin hafa hokra ea jafnvel veri vergangi vi a framfleytasr og snum. a biskup hafi veri honum innanhandar me hlaupaverkefni hafi hest og klleysi stundum komi veg fyrir a hann gti ntt sr a. Jn hafi haft von um a komast a sem prestur Einholti Mrum Hornafiri egar hann fr fr Skeggjastum, en af v var ekki.

a var ekki fyrr en 1780 a Jn var aftur settur sem sknarprestur og Firi Mjafir, en ar var bndakirkja annig a jrin var ll bndaeign en kirkjan hafi hana hlfa fyrir prestinn. egar Jn kom me fjlskylduna Mjafjr var fyrrverandi prestfr Firi, anniga fjlskylda Jns hafi ekki nnur hs a venda en kirkjuna fyrst um sinn. Skmmu eftir a au komu Fjr keypti Hermann Jnsson Fjr af gmlu prestfrnni,sem var tengdamur hans, og flutti r Sandvk Mjafjr. Samdist eim sra Jni um a Hermann hefi Fjr allangegn v a hann greiddi kvena upph til Jns fyrir a lta eftir afnot af kirkjuhluta jararinnar.

Jn flutti sig san t Hesteyri ar sem kirkjan hafi tk henni hlfri og var ar me ltilshttar bskap auk ess a drgjapreststekjur snar me smi. Hermann greiddi honum ekki alla umsmdu upph fyrir a vkja af Firi, taldi a eiga a ganga upp viger kirkjunni, sem hefi lti sj Jns t Firi. Fjlskyldan flytur san t Kross sem er yst Mjafiri og hefur veri lng lei fyrir sra Jn a fara til a messa Fjararkirkju inn fjararbotni. a virist vera a Hermann hafi fengi Mjfiringa sveif me sr a hrekja Jn og fjlskyldu r Mjafiri.

Hausti 1784 kom Hermann a Krossi, ar sem sra Jn var . Sagi hann vi konu prestsins a hann tlai a lta taka brnin fr eim og flytja au upp Hra, en hn spuri hvort honum tti a tiltkilegt, ar sem au lgju rmunum kllaus og grindhoru, en sagi Hermann a fyrst hn vildi ekki ganga a essu, geti hn hkt yfir eim og naga um holdlausarhnturnar eim, en hn svarai , a hann talai sem rlmenni eins og hann vri maur til. En daginn eftir hreppamti har bannai Hermann llum sknarmnnum og lagi reii sna, ef nokkur dirfist a rtta brnum sra Jns hjlparhnd ea honum sjlfum. Hlst Jn vi Krossi anga til um mijan vetur 1785, a heimili leystist upp. Voru Mjfiringar tregir a hjlpa honum vegna banns Hermanns, en geru a sumir. (Hannes orsteinsson, jskjalavrur-Prestasgur.)

au voru tv str fllin sem dundu sra Jni og fjlskyldu Mjafiri. Anna var koma Hermanns Fjr og hin voru muharindin sem gengu yfir landi 1783-1785. Sumari 1784 reikuu um sveitir landsins uppflosna flk mttvana af hor og hungri. v auk eiturmunnar hafi veturinn undan veri hemju harur, firi hafi lagt t til ystu annesjaog va ni frosti htt metra ofan jru. Hrmungarnarlku bsmalann jafnvel enn verr en mannflki, sem strfll r hor og hungri.

ann 10. jn sumari 1784 skrifai, Jn Sveinsson sslumaur S.Mla sslu, sem hafi asetur Eskifiri, brf sem fr me vorskipinu fr Djpavogi til Kaupmannhafnar ar sem m.a. mtti lesa etta; ... Engin ingh allri sslunni virist svo vel sett, a hungursney veri ar umflin jafnvel n sumar. flestum sknum eru fleiri ea frri mist flnir af jrum ea fallnir r sulti,,, vera v allir a deyja n undantekningar, slir sem ftkir. Nema yar Konunglega Htign allra mildilegast af landsfurlegri umhyggju lta vildi n til essara yar rautpndu ftku undirsta .... a var vi essar astur sem Hermann Firi tti samtali vi prestfrna Krossi.

a fr svo a sra Jn hrkklaist r Mjafiri, en fram vor dvelur hann samt Firi undir verndarvng Hermanns, eftir a fjlskylda hans hafi veri leyst upp og send burt r firinum. Hermann hafi af manngsku teki a sr framfrslu prestsins gegn 16 rkisdala megjf, sem ekki kemur fram hver tti a greia. egar Jn yfirgefur Mjafjr hirir Hermann af honum smaverkfrin og sngina upp skuld. Innheimtuagerir Hermanns hendur Jni stu lengiyfir. Rmum sex rum seinna, ri 1791, krir Hermann hann fyrir kirkjustjrnarri, stiftamtmanniog biskupi, a v ervirist vegna vangoldins uppihalds og skuldar vi kirkjuna Firi. eru Jn og fjlskylda bina ba bi Eium, Gilsrteigi og komin Ormsstai.

Eiavinir segja hr a ofan,a svo virist sem Jni hafi bnast smilega sustu rin Ormsstum. a svo a brinn hafi veri eyi rin undanog jafnvel talin barhfur egar fjlskyldan kom Ormsstai. lyktanir um gan bskap telur rmann Halldrsson vera dregnar af gerabk hreppstjra Eiahrepps um tundarskrslu. ar koma fram gjld fr Ormsstum og a eitt ri hafi einungis tveir bir hreppnumverihrri gjaldendur. En ber til ess a lta a brn hjnanna voru uppkominn og eir Brynjlfur og Nelsvinnumenn heima Ormsstum.

Sra Jn jnai Eium 15 r eftir a hann kom upp Hra r Mjafiri, en hafi stt um lausn snemma rs 1800, stiftamtmaursynjaihonum vistulaustum lausnina fyrr en fardgum 1801. a brf barst Jni aldrei v egar brfi kom Ormsstai " hafi sra Jn fengi lausn fyrir fullt og allt eftir armusamt lf og takanlega vihagi". Ingibjrg tti langt lf fyrir hndum ar sem ekki er alltaf kunnugt um hvar hn dvaldi, en hn lst 91 rs a aldri Dlum Hjaltastaingh hj lafi syni snum.

Brn eirra hjna eru talin hafa ori alls 13 og 10 eirra komust til fullorinsra, Sigurveig eirra elst fdd Hjaltasta og Magns eirra yngstur fddur Mjafiri. Er ekki varlegt a tla a einhver barnanna riggja sem ekki komust til fullorins ra, hafi lti lfi muharindunum. Um au er lti vita anna en a ein stlka mun hafa heiti Bolette. slenskum viskrm segir: Mikill kynblkur er af sra Jn Brynjlfssyni og Ingibjrgu Sigurardttir, margt myndarflk. ttum Austfiringa segir: Margt var efnalti af afkvmi hans, en margt vel greint og gsemdarflk og rvant.

N egar g hef raki slendingabk ttartlu til "aumasta prests slandi" og rifja upp a sem vi afi minn rddum vi eldhsbor Jns Sigvaldasonar um ri, hef g m.a. komist a v a Jn Sigvaldason fair afa mns tti bir ttir a rekja til sra Jns og Ingibjargar. Mir hans Gurn Jnstttir var komin af Nels sem var bndi Hrollaugsstum Hjaltastaaingh. Og fair hans Sigvaldi Einarsson var komin af Sigurveigu elsta barns eirra presthjnanna, hn var hsfreyja Jrvk Hjaltastaaingh. au Gurn og Sigvaldi voru remenningar.

a er ekki laust vi a g finni fyrir stolti yfir v a eiga ttir a rekja til svorautseigra og samheldinna hjna, sem ltu ekki erfileika sundra fjlskyldunni. Eins fyrrverag mig ekki fyrir a a eiga jafnlangt genin a skja til annars austfirsks ttarhfingja, sem var Hermann Jnsson Firi. En um Hermanner sagt slendingabk; Hr vexti og smilega gildur. "Heldur tti hann eigingjarn en ekki nskur, rrkur og gengur nokku". Og slenskum viskrm: "Var hrashfingi sveit sinni, augaist mjg a jrum og lausaf, bmaur gur og mikill atorkumaur til sjsknar, rausnsamur og strgjfull vi ftklinga". etta flk var fyrir eirri gfu a leiir lgu saman Mjafiri, egar yfir gengu mestu hrmunga r slandssgunnar.


Mara, sendingar og slfarir

Fyrir stuttu var athyglisvert frsgn Vsi, sem byggir vitali vi ekktan sjnvarpsmannar sem hann lsti svefntruflunum sem hfu angra hann fyrr vinni. Truflanirnar sagi hann hafa veri lkar v a hafa eitt heilu nttunum forgari helvtis. Frsgnin var notu til frilegrar skringar v sem kalla er svefnrofalmun vi kynningu nrri bk Erlu Bjrnsdttur um svefn, en Erla er doktor slfri. bkinni, sem heitir einfaldlega Svefn, segir a svefnrofalmun lsi sr v a einstaklingurinn lamast algjrlega egar hann sofnar ea egar hann vaknar. getur hann hvorki hreyft legg n li en er me fullri mevitund. Ofskynjanir geta stundum veri hluti af svefnrofalmun en lmunin varir oftast stutt og er hgt a f vikomandi r essu standi me v a snerta hann ea tala vi hann.

rija auga lf og daui

a sem ekki var sur athyglisvert, en frsgn sjnvarpsmannsins, voru kommentin sem lesendur settu undir frttina. v flest eirra bttu talsveru vi essa rstuttu frilegu skringu svefnrofalmun. kommentum mtti finna frsagnirflks sem hefur fr svipari reynslu a segja, svo sem essar:

etta er skn illra afla handan essa heims. ekki etta af eigin reynslu....

Hef upplifa etta san g var unglingur og kemur enn (51 rs) en sem betur fer ekki oft. Sast reyndi g a kalla manninn minn sem var frammi (g heyri vel i honum) hann heyri einhvern kalla og fr herbergi sonar okkar v hann heyri karlmannsrdd...g fann lkaa etta var ekki mn rdd, heldur djp karlmannsrdd egar g kallai hann og urfti g a kalla mrgum sinnum anga til a hann ttai sig hver etta vri....

g er 42 ra og hef barist vi etta alla vi sasta kasti fkk g gr og var a mitt fyrsta erlendri grund. g heyri mikinn barnsgrtur og var sannfrur um a ar fri draugur ltins barns fer og skrai g hjlp til mur minnar sem sat ekki nema 3 metra fr mr en hn heyri ekki pp mr, oftast eru etta draugar ea rar en einstaka sinnum brn a leik og grnast au mr og ver g ekki hrddur....

g hef dla vi etta nkl sama og lka san g var 14 ra. g ni ekki a losna vi etta fyrr en g eitt skipti alveg mevita, kve a krossa mig essum astum....

Bara kalla Jes ef etta gerist annig sigraist g essu....

a sama geri g egar g er lmu og veit g um ara konu sem kallar lka Jes og a virkar....

etta stand hefur alltaf kallast "slfarir", g hef glmt vi etta san g var barn og hef mikla reynslu essu ;) etta gerist egar slin er a tengjast lkamanum eftir a hafa veri fjarverandi, etta getur gerst bi egar maur er a fara a sofa og egar maur vaknar en yfirleitt gerist etta egar maur vaknar, "lamast" maur oft mean slin er a n tengingu vi lkamann....

etta hefur veri ekkt ldum saman og etta er einfaldlega skn drauga og pka og hefur ekki me neitt anna a gera....

a finnst flestum snir draumar merkilegir og a eir hljti a boa eitthva. Jafnframt hafa fir mikinn huga draumum annarra og geta venjulega teki undir au sjnarmi a draumar su ekki til a hafa miklar hyggjur af, en Erla segir; "etta tengist oft lagi, reglulegum svefntmum og etta er ekki httulegt. a er mjg mikilvgt a maur viti a egar etta gerist v etta er mjg hugnanlegt og gileg reynsla."En essu tilfelli ar sem martr fylgir svefnrofalmun virist flestir hafa fr gn a segja og ekki er a af kommentunum a skilja a um meinlausa upplifun s a ra.

n ess a fara djpt a, hef g sjlfur ori fyrir svipuum upplifunum svefni. Fyrr vinni tengdi g etta reglu, eins kom fyrir a svipu lkamleg hrif geru vart vi sig vku, .e. andnau og brjstverkur sem vari yfirleitt stutta stund. Eftir a hafa gist hjartadeild fyrir 16 rum san, me tilheyrandirannsknum sem leiddu ekki ljs lknisfrilega httutti hjartasjkdma n a srstakrar eftirfylgnivri rf, gerist a fyrir tveimur rum a hjarta skemmdist vi a upplifa essa tilfinningu sendurteki vku, sem svefni, og me tilheyrandi draumarugli. Hjartafall var eitthva sem tti ekki a geta komi fyrir mann eins og mig. Vegna eftirkastanna hef g miki velt fyrir mr hverju stir. Einna helst hefur mr dotti hug asknir fyrirbriga, sem kallast jsgunum mara og sendingar.

Mara er samkvmt jtrnni, vttur sem rst sofandi flk. a a f martr er a vera troin af mru. orabk Menningarsjs, 1988, er mara skilgreind sem vttur sem tla var a tri flki ea jarmai a v svefni; sbr. martr: mara treur einhvern; a hvldi honum eins og mara, sem yfirfrri merkingu ir a hann hafi ungar hyggjur. Venjulega finnur s sem fyrir martr verur eitthva rsta fast bringu sr, svo a a verur brilegt. Lknavsindinrekja etta til hindrunar andardrtti, skum veikinda t.d. kfisvefn, ea jafnvel gilegrar legu og ess a rmft hafi dregist yfir vitin.

jsgum Sigfsar Sigfssonar eru nokkrar frsagnir af fyrirbrinu. ar er frsgn af mru sem Sveinn Jhannesson fr Seljamri Lomundarfiri fkk Sklum Langanesi egar hann var ar vert 1914. a vildi til Sveini fannst komi a sr og lagst ofan sig svo r honum dr allan mtt og lei honum mjg illa ur en af honum ltti og hann gat sni sr. Sveinn hugsai n a etta kmi til af hentugri legu og hagkvmri blrs. Skmmu sar kom aftur fyrir a sama og llu verra nema n gat hann brotist um og sni sr og hvarf loks maran. En enn skri Sveinn etta sem fyrr lkna vsu. rija sinn kom mara og tr Svein. Var a n svo lengi a honum tti tvsnt hversu fri anga til hann gat reki upp org og ltti honum. var Sveinn orinn reiur mjg, v skaprkur var hann tt stilltur s. Kallar hann hstfum: Ef hr er nokkur djfullinn sem er a na og kvelja mig fari hann til Helvtis. Upp fr essu tr engin mara Svein a Sklum.

Ein frsgn Sigfsar er fr Vivllum Fljtsdal ar sem sama maran leggst hvorki meira n minna en fjra svefni smu ntt, hvern ftur rum. S fyrsti hafi veri vakin af rum egar hann var var vi martr hans, s sofna san, en ekki s sem fyrir mrunni var. San fr s martr stuttu seinna og s sem hana fyrstur fkk vakti hann. ar sem eir lgu n bir andvaka vera eir varir vi a riji flagi eirra er kominn me martr svo eir vekja hann. egar eir rr bera sig saman um hva hafi dreymt var a eins hj llum, eim fannst eitthva hafa lagst ofan sig. mean eir eru a tala saman heyra eir uml stlku sem svaf vi stigaskr fyrir ofan og vekja hana. egar hn var spur hva hefi angra hana segir hn a einhver djfullinn hafi lagst ofan sig.

Fleiri sagnir af mru eru jsgum Sigfsar og ar er m.a. sagt fr v hva Freyingar kalla fyrirbri. Eins m lesa samantekt orsteins fr Hamri um mru jviljanum fr v 1975 og hversu tbreidd vitneskjan um hana hefur veri fr fyrstu t. Mrunnar verur vart um allan heim og tali er a 1 af hverjum 5 veri fyrir barinu henni einhvertma lfsleiinni. doktor.is m sj svar Bryndsar Benediktsdtturum mru, hn er srfringur heimilislkningum, me svefnrannsknir sem srsvi.

egar g skoai hvort jsgurnar greindu fr asknum, ar sem svipu lkamleg yngsli koma fram vku og egar mara treur mann svefnrofalmun, rakst g fljtlega sguna um Brest. ar segir fr Pli Plssyni, sem bj Kverkrtungu Langanesstrnd upp r miri 19. ld og fkk sendingu sem hann vildi aldrei tj sig um og fr v sennilega vitneskjanum hvers elis sendingin raunverulega var grfina me Pli. En essi sending fr samt ekki fram hj neinum sem umgengust hann lifanda lfi eftir a sknin hfst. etta er ein ekktasta frsgn af sendingu og er v sem nst llum jsagnasfnum. Auk ess a vera ekki einungis munnmlasaga, heldur skr heimild egar atburirnir gerast. a sem vakti ru fremur athygli mna, var ekki sagan af sendingunni sjlfri, heldur endalok Pls.

egar a Pll hafi flosna upp og nokkru eftir a konan hrkklaist a heiman, fr hann til vinar sns Vopnafiri og ba hann um a f a deyja undir hans aki. Vinurinn bau hann velkominn, en fannst ekkert benda til a hann vri dauvona. En Pll sagist vera orinn kaldur upp a hnjm og v yriekki aftur sni. a fr svo a Pll var allur innan slahrings. a var essi tlimakuldi Pls sem fkk mig til a taka srstaklega eftir sgunni um Brest, v kuldinn hlyti a hafa stafa af hjartafalli, svo vel kynntist g eim vgesti egar hann var mr sendur.

jsgurnar hafa a geyma sagnir af msum gerum sendinga, og me hvaa kunnttu r voru uppvaktar. Tilgangur eirra til forna er aallegatalinn hafa veri a leita fregna um a sem fram tti eftir a koma. En seinni ldum snist tilgangur sendinga vera stefnt til hfus rum. Sigfs Sigfsson segir a munurinn sendingum og afturgngum s s a sendingar su su uppvaktar af eigingirni manna sem kni r til illra verka sna gu, mean afturgngur fari um af eigin hvtum. Sendingum s tla a fullngja verstu hvtum mannsins s.s.heiftarhefnd og drpi, su r einnig stku sinnum framkallaaraf fgrgi. Algengastir voru snakkar, tilberar og rar.

tla mtti a allaressar gerir sendinga vru a sem einu nafni kallast pkar, ea djflar Biblunni. En a er ekki svo einfalt. Samkvmt slenskri orabk Mls og menningar er sending, -ar 3 uppvakningur, sendur til a gera rum mein, sem er fullu samrmi vi Sigfs. ar er djfull 1 illur andi, andskoti, fjandi, pki, og samkvmt smu orabk er pki 1 ri, smdjfull. etta m svo finna um djful Biblunni, Opinberun Jhannesar 12.9; Og drekanum mikla var varpa niur, hinum gamla hggormi, sem heitir djfull og Satan, honum sem afvegaleiir alla heimsbyggina, honum var varpa niur jrina, og englum hans var varpa niur me honum. a er v nokku ljst a sendingar eru sjlfu sr ekki djflar, heldur eru eir sem r uppvekja og senda, haldnir djflum.

Reyndar er gert r fyrir v flestum trarbrgum a jrin s djfulsins. norrnnigoafri var afkvmi Loka, Migarsormurinnerkifjandi sa, sem umlukti Migar mannanna. Mhamestr ba pkar meal mannannasem kallastJinn, mta mtur m finna flestum trarbrgum. Margir lta frsagnir Opinberunarbkar Nja testamentisins af djflinum, sem og annarra trarrita, sem hi mesta rshjal ea mesta lagispdm sem gti tt eftir a koma fram.

En allt eins getur veri a gjrfll heimsbyggin s n egar afvegaleidd af djflinum. annig a eir sem vera fyrir v, sem kalla var sendingar sendi r sjlfum sr. Nja testamentinu er ess geti hvernig Jes losai vi illa anda sem voru eim haldnir. Matth 8.16 egar kvld var komi, fru menn til hans marga, er haldnir voru illum ndum. Illu andana rak hann t me ori einu, og alla er sjkir voru lknai hann.

"Me ori einu" hvernig m a n vera? -a or inniheldur vissuna um a allt fari vel. annig a ef trin vntir einungis ess ga og verur tkoman eftir v. etta er sama trin ogflytur fjll, nokkurskonar myndun, placebo effect. Illir andar og sjkdmar f ekki staist fyrir slku. Smu hrif m virkja gagnsta tt. a hefur sjkdmavingin gert gegnum fjlmila. ar er flki talin tr um a a fi litlu ri um eigin heilsu n hjlpar lyfja, sem hefur me tmanum leitt til ess a maurinn er sjkasta drategund jarar og hefur undirgengist rlsok huglgs tta.

Hva er a sem hugsar? a eru augun sem sj, eyrun sem heyra, nefi sem finnur lykt, tungan brag og fingurgmarnir sem snerta, kllu skilningsvitin fimm. En hfum vi einhverntman velt v fyrir okkur hva a er er sem hugsar? Sjlfsagt myndum vi fljtu bragi lykta sem svo a a vrum vi sjlf me heilanum. En me innrtingu fr blautu barnsbeini hefur okkur veri tami a hugsa me heilanum rkrnanhtt. Hugsanireru s tegund orku sem stra okkur mevita fram veginn.

a hefur komi ljs a egar heilinn er slkun s.s. hugleislu, fer minna rvekni, rkhugsun, gagnrniog streitu. Vi slkun er jafnvel tali a slfarir geti tt sr sta, ar sem slin yfirgefur lkamannum stund en kemur san aftur. r eiga sr v oft sta svefni ea svefnrofum egar hugsunin veldur ekki reiti. Slfarir lsa oftar en ekki gri tilfinningu sem inniheldur fagra drauma, en geta jafnframt veri ess elis a vitneskja fst um mislegtsem er fjarlgt.

Stundum geta slfarir veri feralag utan tma og rms um fjarlgar slir og lst atburum sem ar gerast n ess a s sem frina fr hafi tt nokkurn mguleika a vita um atburi ruvsi. etta er v stundum kalla rija auga ea astral travelog mtti jafnvel lkja vi gandrei jsagnannanema s fararmti arfnaist skuggalegri undirbnings en hugleislu og slkunar.

Eitt af kommentunum vi frttina Vsi geri r fyrir a svefnrofalmun stafai af slfrum. Anna lsti slfrum; Sem unglingur gat g stundum egar g var a festa svefn, ferast r lkamanum, horft sjlfa mig rminu og svifi yfir fallega dali. (man mest eftir fallegu landslagi) Mr fannst etta magna og gaman, a var ekkert illt essu, engar verur ea neitt og tilfinningin var strkostleg. g las mig til um a etta s algengt unglingsrunum. Man samt ekki eftir a g hafi lamast. Kannski anna fyrirbrigi.

a hafa sjlfsagt allir dreymt fagra drauma svefni ar sem eir eru fer um kunnar jafnt sem kunnar slir. Fyrir nokkru dreymdi mig ag kom byggingarsta, sem systir mn og mgurvoru a byggja sr hs suur Frakklandi. a var ekkert elilegt vi a a mig dreymdi ennan draum vegna ess a au voru a byggja hs essum tma og fluttu a fyrir rmu ri san. Draumurinnvar um sta sem g hafi einu sinni komist grenndvi ur, en a var fyrir rmum tuttugu rum vi brkaup litlu systur. var fari heimskn til tengdamur hennar, sem bj smb. Hn tti sm landskika hinu megin vi gtuna skhalt mti hsinu hennar utan skgivaxinni h.

ennan landskika hafi hn seinna gefi unguhjnunumog hann var g kominn draumi til fylgjast me hsbyggingunni. g horfi niur a hsi tengdammmu systur minnarog s v a g var rttum sta. arna kom svo systir mn me brnunum snum n ess a au yru mn vr. etta var kannski ekkert skrti vegna ess a g hafi oftar en einu sinni rtt a vi systur sma hvar nkvmlega hsi yri stasett og taldi mig vera me nkvma mynd huganum af v hvernig landi l svo a g hefi aldrei komi arna megin vi gtuna, upp essa h.

a sem mr fannst srkennilegra vi drauminn og gera hann raunverulegan var hva a var miki af rum hsum ofar hinni. Eftir a systir og fjlskylda hfu flutt hsi hugkvmdist mr a heimskja hana google earth og ganga sasta splinn street wiew. Og viti menn hsin sem hfu gert drauminn raunverulegan voru street view nkvmlega eins og draumnum.

Sra Jakob Jnsson lsir slfrum tmaritinu Morgunn 2 tbl ri 1940. essa fr hafi mgur hans fari til a heimskja systur sna yfir langan veg og greint fr um lei og henni lauk. a var v vita a hann tti ekki a geta vita um a sem hann var skynja,nema hafa veri stanum egar atbururinn gerist. Sra Jakob hafi etta a segja um slfarir; Lt g lesendum mnum eftir a hugleia a, hvers elis hinar svonefndu slfarir eru sjlfu sr; sjlfur nota g ori eirri merkingu, a s hluti persnuleikans, sem skynjar og hugsar, hafi fluzt um stundarsakir r efnislkamanum, og s v ekki hur skynfrum hans og heilastarfsemi, svo a fundi veri.

a m v segja a heimarnir sem vi upplifum vku og svefni geti v allt eins veri jafn sannir og bum tilfellum upplifum vi lf okkar. Munurinn essum tveimur vitundarstigum er a upplifanirnar vera til vegna mismunandi nmni okkar innra sjlfs. Draumaheimurinn er ekki bundinn eirri rkhugsun sem okkur er innrtt fr blautu barnsbeini, hva er raunverulegt er svo okkar a meta.

myndinni hr a nean er svefnrofalmun hinum msu menningarheimum ger skil einstaklega hugaveranhtt.


Hrvareldar

Hrvareldur

Eru hrvareldar sem loga um nturvilluljs, sem eiga sr enga samsvrun upplstum heimi ntmans og eiga ar me a sameiginlegt me lfum og hulduflki jtrarinnar a hafa horfi af sjnarsviinuegar raflsingin hlt innreisna?

Ea eru hrvareldar kannski til? og gti lka veri a a mtti sj lfa vi rtt skilyri?

g fr a velta essu fyrir mr vegna lesturs bkar Halldrs Plssonar umKntsbyl, sem gekk yfir Austurland 7. janar 1886, en ar er a finna essa frsgn fr si Breidal;Fair minn Jn Einarsson tti lka heima si, egar etta skei, og var a gta fullorna fjrins, sem var ti me sjnum, um klukkustundar gangs fr bnum. Fair minn hafi veri me allt f utan vi sta ann er Kleifarrtt heitir. a er ekki fjrrtt heldur klettahlein, er nr langt til fr fjalli niur a sj. Hann kom fnu gott skjl utan vi Kleifarrtt niur vi sjinn og st yfir v til kvlds og a lengi ntur, a hann treysti v, a a fri ekki r essum sta, mean bylnum sti. yfirgaf hann a og hlt ttina heim til fjrborgarinnar er var hf stuttu innar en Kleifarrttin er. Fjrborgin var nturstaur sfjrins framan af vetri, mean svo hagltt var, a fullornu f var ekki gefi hey. ar var meira skjl en hj fnu ar ti vi Kleifarrtt. fjrborginni hlst hann ekki vi nema stutta stund skum hrvarelda, er ar var miki af. Innan um elda essa undi hann sr ekki, saklausir vru. Hann hlt v brtt aan heim lei inn me fjallinu, tt stormurinn og kfi vri svo miki a hvergi sist.

arna er sagt annig fr hrvareldum, lkt og eir ttu a vera hverju mannsbarni ekktir ekki sur en norurljsin, sem hafa heilla ljsmyndara n tmum. egar g las frsgnina hugsai g me mr "j, a er mri arna fyrir innan fjrborgina" en votlendi grunai mig a gti veri von hrvarelda, svo a g hafi aldrei s og ekki engan sem a hefur gert, og viti varla hvernig essari hugmynd skaut niur kollinn. En eitthva truflai hugmyndina um mrarljsi, v Kntsbylur var frviri og v ekki lklegt a logi lifi eim veraham, hva a Jn hafi s fr sr mti dimmvirinu. v fr g a grennslast fyrir um eli Hrvarelda sem jtr fyrri alda er full af frsgnum af, en fir virast hafa s n tmum.

Kleifarrtt

Kleifarrtt, ar sem Jn gtti fjrinsniur vi sj Kntsbyl, skar hefur veri gert fyrir jveginn gegnum klettinn

Strax fornsgunum er hrvarelda geti. Grettissgu segir fr v egar Grettir kom til Hramarsey Suur Mri Noregi og s elda haug Krs gamla og gekk hauginn, rndi gulli Krs og afhfai draug hans me sverinuJkulnaut. Gulli fri Grettir syni Krs, orfinni bnda Hramarsey. Samkvmt frsgninni m tla a a hafiveri hrvareldar ea mrarljs, sem loguu haug Krs og vsai Grettri grafhauginn. v vsu um ennan gjrning talar hann um "Ffnis mri" eftir a hafa ur haft ori a "margt er smtt a er til ber skveldum".

jsaga segir a sj hafi mtt bjarma fr landi vi Djpavog, sem loga tti haug Melsander Raben ti Papey. En engin vissi fyrir vst hvar Melsander hafi bori beinin n hva af aufum hans var, v hvoru tveggja hvarf vofaginlegaar ti eynni. Samt grunarmnnum a gull Melsanders kunni a vera grafi undir kirkjuglfinu. essi hrvarelda bjarmi sem menn tldu sig ur fyrr vera vara vi t Papey gtu v veri af sama toga og greint er fr llum eim jsgum, sem til eru um gull lagablettum en egarreynt vara grafa a upp sndistkirkjan loga.

Eftir a hrvareldar hafa komi vi sgu jtrnni sund r, viurkenna vsindi ntmans a stundum s nokkur sannleikskorn alutrnni. Samkvmt Vsindavef Hsklanser skringin fyrirbrinu; "hrvareldar eru flktandi ljs sem sjst a nturlagi yfir mrum. Yfirleitt er metangas a brenna en a myndast vi sundrun jurtaleifa mrum. Engin sta er til a tla anna en a fyrirbri hafi veri ekkt fr alda li. a er nefnt gmlum slenskum textum og til a mynda eru ensku orin um fyrirbri gmul ensku ritmli".

verur a a teljast undarlegt a um lei og vsindavefurinn viurkennir hrvarelda sem elilegan bruna metangass, er etta einnig teki fram; "hrvareldar eru flktandi ljs sem sjst a nturlagi yfir mrum en frast undan mnnum ef reynt er a nlgast au". a undarlega er a ef gengi era metangasloga r prmus, frist hann ekki undan. a m v segja a vsindin komist a svipari niurstuogjtrin geri, .e. a hrvareldar geti leitt menn t kviksyndi ea ara villu vegar.

athyglisverri grein lafs Hanssonar Mnudagsblainu 5. oktber 1959segir; "Oft eru hrvareldar settir samband vi haugaelda og eir taldir loga yfir grfum, ar sem gull er flgi. Stundum loga eir leium, a ekkert gull ea f s ar. etta mun ekki vera eintm hjtr, a er talin stareynd, a hrvareldar sjist mjg oft kirkjugrum, og mun rotnun lkanna valda eim me einhverjum htti. a er ekki a fura, tt etta fyrirbri reit hinna dauu hafi komi margvslegri hjtr af sta. S skoun er talsvert algeng, a eldarnir su slir framliinna. Einna almennust er s skoun, a hr su ferinni slir sjlfsmoringja, sem su sfelldu reiki og finni engan fri. Lka ekkist s tr, a hr su andar manna, sem hafi ltizt af slysfrum, og reiki san um nmunda vi slysstainn. S tr, a slkir andar su sveimi nmd vi slysstai er mjg algeng slandi".

Fjrborg

Gamla fjrborgin si hgra meginvi jveg 1, mrin vinstra megin

Samt sem ur getur etta varla veri skringin eim hrvareldum sem geti er um a Jn hafi s vi fjrborgina si Kntsbyl, svo mrin s nlg, v varla hafa veri veurskilyri fyrir slkan loga v aftaka veri sem tali er hafa fari yfir me fellibylsstyrk.

heimasu Veurstofunnarsegir fr hrvareldum af rum toga, eim sem fylgja verabrigums.s. eldingarveri. ar er lsing riggja manneskja sem telja sig hafa upplifa hrvarelda Eirksjkli 20 gst 2011, svo engin hafi veri ar eldurinn. ar segir m.a.; "Stundum er hrvareldum rugla saman vi mraljs (will-o-the-wisp ensku), en au gefa dauf ljs vi bruna mragass (metans). ur geru menn sr stundum ekki grein fyrir a um lk nttrufyrirbri vri a ra, en mraljs eru bruna-fyrirbri mean hrvareldar eru raf-fyrirbri". Frsgnin Eirksjkli segir af haglli og rttum vibrgumvi eldingahttu, egar umhverfi er ori a rafmagna a hrin rsa. essi rttu vibrg stemma vi au r sem gefin voru jtrnni, sem sagi a ekki mtti benda ea berjahrvarloga v gtu eir rist menn og brennt og ef reynt vri a slkkva hrvareld af vopni dytti maur dauur niur.

ferabk Eggerts lafssonar og Bjarna Plssonar ri 1772 er lsingu r Kjsarsslu ar sem segir: "rumur, eldingar og nnur venjuleg loftfyrirbri eru sjaldgf hr. Helst verur eirra vart vetrum. egar dimmviri er me stormi og hr vetrum, verur vart leiftra nestu loftlgunum. au kalla menn snljs. Eins konar Ignis fatuus, sem slenzku kallast hrvareldur og lkt og hangir utan mnnum, er sjaldgfur essum slum".

Lklegast er v a hrfareldarnir sem Jn Einarsson fr si s vi fjrborgina Kntsbyl hafi stafa af vldum rafmagnara veurskilyra, svipara og greint er fr su Veurstofunnar a flki Eirksjkli hafi upplifa sumari 2011. Lklegahafi etta v veri s tegund hrvarelda sem geti er ferabk Eggerts lafssonar og Bjarna Plssonar fr 1772, og sagt er ar a menn kallisnljs. En greinilegt er a hrvareldar hafa veri flki mun kunnuglegrafyrirbri hr ur fyrr en eir eru n til dags. Og virastvsindin ekki skra til fulls tegund hrvarelda sem stundum voru kallair mrarljs ea haugeldar.


Hr er enginn gu

IMG_3786

gegnum tina hafa fjllinfanga auga ogfjarlgin sem gerir au bl, hugann. Eitt af eim fjllum sem etta vifr v a g fr a muna eftir er Skagafelli sem klfur Fagradal, ar sem jvegurinn liggurfr Hrai til Reyarfjarar, fr v sem kalla var inn Dlum af Eiainghrmnnum. En nefndist Eyvindardalur fornsgum, og er kallaur Eyvindarrdalur dag ar su dalir inn af dal. Einu nafni hafaessir dalir stundum veri kallair Reyarfjarardalir svo eir su efraen ekki nera.

Eins og einhverjir gtu hafa teki eftir, hef g undanfari haft huga torfbjum. Einn s br sem g hef veri a snudda kringum tftirnar af eru urarstair sem mun hafa veri efsti br svoklluum Eyvindardal. g hef nokkrum sinnum gert mr fer arna upp eftir enda ekki nemanokkurramntna akstur fr Egilsstum. Gallinn er bara s svo a ttturnar su mjg skrar tninu eru urarstair n fingarsvi skotveiimanna. v hef g oftar en ekki urft fr a hverfa enda er skotlnan ttina a tftunum, ea rttara sagt bakkann ar sem r standa. a fr samt svo a fyrir rest tkst mr a skoa r nokku vel, bi stanum og me v a fljga yfir Google earth.

urarstair tttur

Meiningin var a reyna a gera mynd af bnum eftir frsgnsem g hafi lesi. egar g fr a leita eftir lsingum af torfbjum fr sama tma rakst g ara frsgn Mlaingi sem einmittsegir fr bygg Eyvindarrdal, og viti menn ar er tilgtumynd af bnum urarstum teiknu af Pli Sigfssyni. Er sta til a tla a hann hafi teikna myndina eftir frsgn v Sigfs fair hans bj nsta b, Dalhsum 1928-1931. annig a arna var g komin me kollinn ljslifandimynd af bnumar sem ekki hefur veri bi san 1905, - me v a skoa tftirnar og tilgtumynd Pls, sem passar vi hsaskipan tftanna, og lesa lsingu Hrlfs Kristbjrnssonarfr vinnumanns risnu urarstum. Hafi g allt etta svo brinn hafi horfi ofan svrinnlngu fyrir mna t.

Mlaings greininni er remur efstu bjunum Eyvinarrdal ger skil og v sem m finna heimildum um flki ar, srstaklega urarstum. En essir bir voru Dalhs, Klfhll og urarstair. Brinn Klfhll var aeinstil um skamman tma, en hann var byggur 1850 og fr eii 1864. Klfhll var byggur af Magnsi Jnsyni f. 1803 og var hann uppalinn Strnd og Kollstaageri en ar hafi fair hans bi. Magns var tvkvntur og a var me seinni konunni, uri rnadttir fr Svarenda Lomundafiri sem hann bj Klfhl. au bjuggu ar me fjgur brn, tv r fyrra hjnabandi Magnsar og tv eigin, auk ess tti ururdttir sem lst upp hj fur snum Gsla Nikulssyni sem kemur vi sgu urarstum.

IMG_4836

Eyvindarrdalur sur fr Egilsstaahlsi, me Gagnheii, Tungufelli, Skagafelli og Hntu baksn. Brinn Klfhll hefur stai fyrir miri mynd skugganum af Gagnheii

Vori 1860 verur Magns ti Eskifjararheii, psturinn Nels Sigursson fann lk hansseinna um sumari undir strum steini me baggann bakinu og skrandi makinn t og inn um vitin. urur br Klfhl me brnum eirra eftir a eitt r. egar a Rsa dttir hennar og Gsla urarstum er farin a ba Nab Hlsfjllum flytur hn til hennar og san me fjlskyldunni til Amerku. Vori 1861 flytja Bjarni Eyjlfsson og Eygerur Gsladttir Klfhlog bjuggu ar til 1864 og lauk ar me 13-14 ra b. Hvergi getur um skrum heimildum, og ekki jsgum, a bi hafi veri Klfhl annan tma, en hsin ar munu hafa verinotu sem beitarhs fr Dalhsum fram til 1945 egar htt var a ba eim b.

Tali er a bi hafi veri urarstum af og til gegnum aldirnar og er jafnframt tali a tt s vi urarstai Austfiringasgum brinn s ar ekki nafngreindur. jsagan segir a fyrst til a ba urarstum hafi veri urur blkinn og hn hafi veri systir Gru Eyvindar. Ef jsagan fer me rtt ml er allar lkur a urarstair hafi egar veri bfyrir ri 1000 og jafnvel fr landnmi. Skrar heimildirs.s. annlar, kirkju- og dmabkur virast ekki hafa a geyma jafn langa bsetusgu v fyrst er binn minnst me nafni Gslamldaga 1575, sem eyijarar. Mlaingsgrein Sigurar Kristinssonar "Heimbygg Heiardal" er sagt a brinn hafi veri upp byggur 1856.

"Sknartal greinir fyrst fr blinu aprl 1857. Hefur v veri byggt ar upp sumari 1856. a geri Gsli Nikulsson fr Dalhsum f. um 1785 og kona hans Margrt rnadttir fr Gilsrteigi, 64 ra. Hfu ur bi Dalhsum og Breiavai, ttu mrg brn uppkomin og flest gift. En hj eim var telpa tlfta ri. Ht hn Rsa og var dttir Gsla. Nrri sextugur tk hann fram hj konu sinni me uri rnadttur fr Svarenda Lomundarfiri. Hn var vinnukona Mihsum. essi urur giftist svo Magnsi Jnssyni og au byggu upp Klfshl 1850. En Gsli og Margrt su um uppeldi stlkunnar, sem fluttist fullorin til Amerku."

urarstair tilgtumynd

Tilgtuteikning Pls Sigfssonar, samkvmt lsingu Hrlfs Kristbjrnssonar er bastofan hsinu fyrir miri mynd sem snr vert burstirnar. Bastofu gluggarnirhafa veri me tveimur rum samkvmt frsgninni sta fjgurra

Gsli og Margrt ba aeins eitt r urarstum. Vi tekur bsetusaga fjlda flks og eru a mr telst til nefnd til sgunar a.m.k. 14 hjn sem bendur nstu 47 rin auk tuga flks sem hafi heimili bnum, flestir stoppa stutt vi. Bsetu saga essa flks er mikilsorgarsaga, samkvmt heimildumdeyja urarstumennan stutta tmarettn manns besta aldri, ar af sj brn. a heyrir til undantekninga ef flk er lengur en 1-3 r bnum. Sknarmannatal vantar fr sumum rana, en nefna m a 4 jn 1865 d Sigurbjrg Sigurardttir 28 ra gmul, Hlfdn maur hennar fer brott strax eftir lt hennar. au hfu flust urarstai um vori.

takanlegastar eru bsetur tveggja hjna. Stefns Jnsonar fr Kirkjubli Norfiriog Gurnar Einarsdttir flytja urarstai ri 1861 me sex brn. Sama r jlmnui deyr Gurn og gst eru fjgur af brnum eirra din. ri 1892 flytja urarstai Fririk Halldrsson 25 ra og Gra Jnsdttir 28 ra samt syni snum og mur Fririks. Sama r jn deyr Gra, viku sar Jn Bjrn sonur eirra, Fririk verur ti Eskifjararheii veturinn eftir. Eftirtektarvert er a samkvmt skjalfestum heimildum flyst fjldinn allur af v, flki sem hafi vidvl urarstum essi r og komstaan lifandi,til Amerku.

Um aldarmtin 1900 ba au Halldr Marteinsson r Helgustahreppi og Gurn Jsefsdttir r Tungu urarstum, en au hjn bjuggu ar hva lengst ea fr 1889-1903. Aeins au Jn Bjarnason r Fellum og Vilborg Indriadttir fr Eyri Fskrsfiri hfu biar lengur, ea 1870-1890. a var 1899 sem Hrlfur Kristbjrnssonhafi ri sig sem rsmann urarstum 13 ra gamall. a var frsgn hans semvar til ess a g fr a snudda kringum urarstaa furnar.

"Sem dmi um vinnustundun set g etta; g var ltin passa kvarnar um sumari, og voru r aldrei hstar nttunni, og var g v a vera yfir eim ntur og daga fyrst eftir frfrurnar, og fr g v aldrei r ftunum fyrstu rjr vikurnar eftir frfrur, svaf ti ntur og daga, og aldrei nema smdr einu, og engar verjur hafi g rigning vri, nema ykkan ullarslopp, sem var ri ungur egar hann var orinn gegnblautur. tli etta tti ekki slm mefer unglingum n tmum. En a var ekki etta sem g tlai a lsa, heldur hsakynnin.

Brinn urarstum st brekkubrn dlti hrri, og vatni urfti a skja nokku langt t fyrir tn, brunn sem stundum ornai, og urfti a skja vatni ofan Eyvindar.

Bastofan var ltil, efri h hennar var bi, en kr undir palli, .e. neri h hennar. Lengd hennar voru tv rmsti me austurhli, og eitt rmsti vert fyrir stafni innri enda bastofunnar, en me hinni hli sem sneri ofan a nni og kllu var suurhli, voru tv rm, og uppganga fyrir aftan rmi ytri endanum, sem aldrei var notaur nema egar gestir komu anga hraktir ea illa til reika. suurhli voru tveir gluggar, tveggja ru. H bastofunnar var ekki meiri en a, a hir menn gtu vel stai upprttir undir mni. Eftir essu a dma hefur bastofan veri 7-8 lna lng og 4-5 lna brei innenda. egar g var arna var nbi a endurnja glfi bastofunni, en um ytri enda urfti a ganga me varsemi, og voru v lg nokkur laus bor eftir miju."

Sustu bendur voru au Gunnar Sigfsson fr Gilsrteigshllegu Eiaingh og Anna Jnsdttir fr Fjararkoti Mjafiri bjuggu au ar til 1905 og lauk ar me tplega 50 ra skrri bsetu essu afdalabli.a er samt nokku vst a bseta nr mun lengra aftur en skrar heimildir herma, a segir allavega jsagan.

jsgum Sigfsar Sigfssonar segir fr fer Hallgrms Sandfelli (sem svo var kallaur svo a hann hafi bi a orvaldstum egar sagan gerist)og Ingibjargar ekkju ingmla niur Mjafjr til a falast eftir hvalreka hj Hermanni hfingja Firi, en hann var uppi 1749-1837. Sagan gti v veri 50-60 rum fyrir skra bsetu. essi fr var ekki til fjr v au frndsystkinin Hallgrmur og Ingibjrg hrkkluust upp yfir Mjfjaraheii hvallaus eftir a Hermann hafi reynt heiftarlega vi Ingibjrgu. Hermann a hafa sami vsu af essu tilefni um kynni eirra Ingibjargar, sem var til vilangra vinslita egar hn frttist upp Hra.

Mjafjrinn vasa vann

var s bl,,, ,, nean,

fjandans skta frethettan

falai hval mean.

Sagt var a Hallgrmur hefi veriskyldur slmaskldinu Pturssyni og bri nafn hans, v eru vsur essu tengdu mun fleiri jsgum Sigfsar. Gekk reyndar vilangt me sendingum millum eirra fyrrum vinannaeftir hvalreka ferina.

IMG_0641

Eyvindarin fyrir nean urarstai skammdegisskmunni um daginn

En au Ingibjrg og Hallgrmur komu semsagt hrakin snjfjki afMjafjaraheii a urarstum um hntt og tluu a bijast ar gistingar. En a sem au vissu ekki var a bendurnir voru nlega fluttir burtu. egar Hallgrmur bankai bastofugluggann var honum svara "hr er enginn gu". Fannst honum etta skrtinn hmor. En fr inn binnog fann ar ekki nokkurnmann, komst svo vi illan leikt aftur og sagi fr sna ekki ga svo a hann vildi gista bnum. Ingibjrgu var ori illt af hrslu t hlai og tk ekki ml a gista mann- og gulausan binn. Hallgrmur fer niur a Eyvindar a skja henni vatn a drekka og heyrir ar undarleg hlj rtt hj sr, en lt sr samt ekki brega og segir "Skttu ig hver sem ert". tluusumir a Hermann hefi sent draug eftir eim, en fleiri litu a a myndi hafa veri bjarfylgjan urarstum sem hefi arna gert vart vi sig, v hennar hfu margir ori varir.

Eftira hafa paufast skammdegisskmunni um rstirnar af urarstum, ar sem dynkirnirr haglabyssum skotmannannayfirgnfu niinn Eyvindarnni og hvs haglanna ytinn golunni egar augrfu sig bakkann ar sem brinnst. Jafnvel g hafilesi 50 ra hrmungarsgu ba kotbjarins essum fallega heiardal sem st undir hlum Gagnheiarinnar sem gnfir yfir 1000 metra h me austfirska sjnvarpsmastri ofan, og me dumbblar hlar Skagafellsins beint mti.

var auvita s skammdegis mynd sem fddist striganum essa dimmu daga eins og eftirprentunsem hkk veglegumramma berskuheimilisinsog hafi yfirskriftina "Drottinn blessi heimili". Gleileg jl.

urarstair mlverk

Heimildir;

Mlaing 34-2007/ Heimbygg Heiardal, Sigurur Kristinsson

Skridla, HrlfurKristbjrnsson

jsgur, Sigfs Sigfsson


tlgar slir slandi

jsgurnar varveitasagnir um tilegumenn entpast eru allar r sagnir taldar reianlegarheimildir. En hvaa heimildiraf aluflki eru svo sem sannleikanum samkvmar? Sennileg vri svari vi eirri spurningu; r sagnir sem skjalfestar hafa veriaf yfirvaldinu gegnum tina, s.s. dmsml og anna v um lkt. a er sigurvegarinn skrir opinberu tgfu sgunnar, en s sanna getur samt allt eins haldi fram alifa me flkinu sem jasaga.

eir tilegumennsem ekki er efast um a hafi veri uppi slandi eru t.d. Halla og Eyvindur og svo nttrulega Grettir. En jsgurnar segja frmiklu fleira flki og jafnvel heilu byggarlgunum afdlum inn hlendi landsins. Stundum hafa essi byggalg uppgtvast seinni t me v atil eru skrar opinberar heimildir um flk sem ar bj og er hvorkium tilegumenn n jsgu a ra.

Lnsrfi kort

Einn af eim afdlum sem lklegt er a hafi veri byggur tileguflki gegnum aldirnar er Vidalur Lnsrfum. Sunnudagsblai Tmans ri 1963 var dalnum ger rkilegskil me tveimurgreinum. S fyrri heitir Litizt um Vidalog byggir a miklu leiti ferabkum orvaldar Thoroddsen, ar m m.a. lesa;

"Vidalur Stafafellsfjllumer ralei fr mannabyggum, og er miki torleii anga a skja um reginfjll og jafnvel jkla. En hann er grursll og liinnild freistai hann jarnislausra manna. Hva eftir anna tku menn sig upp niri byggum, fluttu dalinn og reistu ar b. En rfadalurinn var harur brnum snum, tt hvnnin angai ljft fitjum og lkjarbkkum sumrin. ar gerust miklar harmsgur, og aan komust ekki allir lifandi. Enn er ar gmlum tnfti kuml erra, er ar biu bana me vlegum atvikum."

"Landslag er um essar slir strhrikalegra en vast annars staar slandi, fjallstindarnir hvassir og himinhir, gljfrin gileg, bergtegundirnar margbreyttar og marglitar, klungrin teljandi, skrijklar og hjarn skaflar lautunum innan um eggjar og kamba. Ljsi skrmir augu manns, er a kastast aftur fr hinum marglitu fjallshlum, og fljtu bragi snist frt a ferast um slk klungur."

Illikambur

Gnguflk Illakambi vi minni Vidals myndIceland Magazine

etta hrikalega landslag sem arna er lst hefur ori vinsl gngulei seinni t, ar sem gengi er jafnvel alla lei r Lni Austur-Saftafellssslua Snfelli Norur-Mlasslu og er s lei n kllu Austurstrti. heimasu Vegagerarinnar m einnig sj frsgnina "Fundinn forn fjallvegur Austurlandi"sem tla m a hafi veri fjlfarinn til forna, en ar liggur leiin upp r suurdal Fljtsdalog suur Ln me vikomu Vidal.

Frsagniraf eirribygg sem vita er me vissu a var Vidal erujsgum lkastar. aan sem daglei var til bygga hi minnsta og harir vetur. Ekki var bi Vidal egar nttrufringurinn orvaldur Thoroddsen kom dalinn ri 1882 fylgd Sigfsar Jnssonar, bnda Hvannavllum Geithellnadal. Er tali as fr og grskan dalnum hafi ttdrjgan tt kvrun Sigfsar Hvannavllum a flytja dalinn vori eftir samt eiginkonu sinni, Ragnhildi Jnsdttur, og tvtugum syni eirra, Jni. Voru au riju og sustu bendurnir dalnum sem vita er um 19. ld og af eim faramestar frsagnir.

sendibrfi fr Sigfsi Grundsem birtist Austra 27.08.1884lsir hann adragandaflutninganna Vidal. "a tti miki ri af mr, jafngmlum og ntum a flytja bferlum Vidal, jafnvondan veg sem yfir arf a fara. g tk etta fyrir v a g fkk ekkert jarni sem mr lkai og hgt var a flytja ."Byggu au b sinn fyrst rstum fyrri bjar en fljtlega nokkru near tninu. Binn nefndu au Grund og bjuggu ar ellefu manns er flest var vi okkalegan hag fjrtn r ea til vors 1897. Fjrfellir harindum ann vetur mun hafa ri mestu um a au yfirgfu dalinn.

Kollumli

Kollumli vi Vidal, myndpahuljica.blog.is

ar ur hfu bi dalnumorsteinn Hinriksson fr Hafurs Skgum og lf Nikulsdttir, ttu af Su. Fluttu au Vidal r vinnumennsku ri 1847, me tvo kornunga syni sna og dttur lafar fermingaraldri. Settust au a eyib eftir fyrri ba dalsins.Bseta eirra hlaut hrmulegan endi rumea rija vetri.

" rettnda degi jla ... hljp snjfl binn er orsteinn hafi loki hslestrinum og frst hann samt bum drengjunum. Mgurnar sluppu ... lf vibeinsbrotin. Lifu r vi harmkvli rstunum og hfu helst hrtt hangikjt og sltur sr til matar, en hsdr ll frust ... Eru r taldar hafa veri arna 5-6 vikur uns r afru a koma sr til bygga skum vistaskorts. r villtust og grfu sig fnn en remur dgrum eftir a komu r fram svonefnda Sniabrn fyrir ofan binn Hvannavelli ... Fundust mgurnar arna aframkomnar en tkst a bjarga eim."(-r bkinni "Svei r okan gra" eftir Stefanu Gsladttir Seldal um vi austfirsku skldkonunnar Gurnar lafsdttur).

Minnisvari er tninu um orstein og drengina tvo, ar sem tali er a brinn hafi stai.

Grund  Vidal

Grund Vidal, myndeirag.blog.is

bar dalsins ar undan voru au Stefn sterki lafsson rHsavk eystri og Anna Gumundsdttir fr Aalbli Hrafnkelsdal. Komu au sr upp nbli Vidal sumari 1835 en hfu lklega flutt anga sumari ur og v bi ar sem tileguflk eitt r. Me eim flutti vinnukona og smali.

jsgur Sigfsar Sigfssonar eru nokkrar af essum hjnum og sennilega er saga eirra va svo vel skr annarsstaar. Samkvmt jsgunum Stefn sterki a hafa verivisjlvertskrautmenni, rlegur og latur. Hann vargrunaurum a hafatt tt daua Eirks Aalbli, fyrri manns nnu. au Anna hldust ekki vi Aalbli eftir dauaEirks, kom ar til vild ttmenna nnu t Stefn.

au fluttust niur Hsavk til lafs fur Stefns sem eftirlt eim Litlu-Breiuvk. lni elti au, Stefn geri hverja vinnukonuna eftir ara ltta. nnur eirra var tilvonandi tengdadttir Hafnarbririns Hjrleifs sterka og fru eir fegar heimskn Breiuvk egar eir frttu af lttunni. En var Gurn orin lttar og hfu Stefn og Anna kvei a lta sem Anna tti barni. Vi etta reiddust eir fegar Hjrleifur og rni og tku me sr aanGurnu og barni og hfu mlaferli hendur Stefni. egar au Stefn og Anna hfu bi 10 r Breiuvk voru au bin a koma sr annig a ekki var um anna a gera en a lta sig hverfa.

fr Stefn a kynna sr Vidal v hann hafi heyrt a ar hefu tilegumenn bi gegnum aldirnar, hann komst a v a engin hafi eignarhald dalnum og flutti anga. au Anna bjuggu dalnum fram undir 1840 en var vinnukonan farin og smalinn allur. jsgum Sigfsar segir svo um etta; "Smali s er hj eim hafi veri var n leiur leti og slni Stefns og bar eim milli og svo fr a drengurinn andaist ar me skjtum og tortryggilegum atburi; grf Stefn hann hj kofunum. En sar, egar loks au Stefn su sig engan fengi geta sr til astoar og hrur um lt drengsins barst til bygga, su au sr nauugan einn kost a flytja aan. Hfu au bein drengsins me sr og ltu jara au a Stafafelli. Var engin rannskn hafin t af hans sngga frfalli. a var ri 1840 a au flosnuu upp Vidal. Fr Anna a Aalbli til dttur sinnar en Stefn flking."

Trllakrkar

Trllakrkar, mynd;Vatnajkulsjgarur

Samkvmt jsgunni frtti Stefn af v a orsteinn og lf hefu flust Vidal eftir hans og nnu daga kofa sem auhfu byggt og sagi vi a tkifri; "Hum, hum, vel mtti hann flytja dalinn n mns leyfisen kofana tti g og hefi hann geta fengi leyfi mitt til ess a ba eim v g me llum rtti. Mun etta hann til ills draga." essi ummli Stefns festu margir minni og ttu all--gileg v sumir hugu hann vita fleira en almenning fr sr. Var mnnum a tr sinni v rija ri snu ar var orsteinn a lesa hslestur helgidegi; hljp snj- og aurhlaup r fjallinu og braut bjarkofana. (jsgur Sigfsar Sigfssonar)

jsgum Sigfsar er sagt fr Gerissystkinunum, eim Jni og Sigri sem bjuggu eftir foreldra sna Vivallageri Fljtsdal seinnihluta 17. aldar. egar jsagan gerist"voru bi fr snum og atgerfismenn, fullroska, vinsl og vel ltin". Sveitungar eirra tku eftir v a Sigrur var frsk n ess a nokkur vissi til a hn hefi veri vi karlmann kennd og v kom upp s getgta a a vri eftir Jn brir hennar. essum rum var Jn orlksson sslumaur Fljtsdal,"eftirgangsamur um smbrot sem siur var margra strmenna eirri t" (Stridmur tk hart sifjaspellsmlum). Slslumaurog Fljtsdlingar vildu taka Sigri og yfirheyra hana. essum tma var Bvar Sturluson prestur Valjfssta, vinur eirra Gerisyssystkina. Hann taldi ekkert liggja best vri a gefa Sigri ni til a eiga barni og fera a framhaldinu.

egar kom a v a sslumaur heimstti Vivallageri voru au systkininhorfin og ausjanlegt v sem au tku me sr a au geru ekki r fyrir v a koma aftur, framkvmd var tarleg leit en rangurslaust. Sagan segir a orlkur prestur hafi lti gera margt undarleg nstu ratugina, m.a. lti reka f fjall eim tilgangi a a skilai sr ekki aftur. Sent trnaarmann sinn um kunnan fjallveg um h vetur uppfr Sturluflt suurdal Fljtsdal suur rfin eim tilgangi a fra kolleiga snum Hofi lftafiri brf.

Lnsrfi

Gnguflk Lnsrfum, mynd;Land og saga

Eins og jsagan lsir eim fjallvegi leynir sr ekki a um sama forna fjallveg er a ra og m lesa um su Vegagerarinnar. Enda villtist essi trnaarmaur prestsins Valjfsta veri afskektan dal ar sem tveir birvoru me tileguflki. Annar binn taldi hann vera byggan af eim systkinum Vivallageri og dttur eirra.

Mrgum ratugum eftir a systkinin hurfu fr Vivallageri kom ung kona Fljtsdal sem flestir tldu sig kannast vi, var ar fer Sigrur dttir eirra Jns og Sigrar Vivallageris systkina. Voru foreldrar hennar bi din, lt orlkur prestur geraleiangur eftir eim afskekta dalinnog voru au jarsett a Valjfssta. arna telur Sigfs jsagnaritari um Vidal a ra. Margar fleirijsgur um tilegumenn safni Sigfsar gtu tt vi Vidal.

Eins og tla m eru til mestar heimildir af sustu bum Vidals, fjlskyldumeirra fega Sigfsar og Jns sem bjuggu ar sustu ratugum 19. aldar. Sunnudagsblai Tmanser frsgn eftir Helga Einarssona bnda og hreppstjra Melrakkanesi, sar Djpavogi,ar sem hann segir fr lfinu Vidal en ar lst hann upp hj skyldflki fyrstu rum vi sinnar. Hann telur a bskapurinn Vidal hafi ekki veri frbrugin ess tma, nema hva ar var afskekkt og erfitt me afng. "Flk fkk hvort tveggja, fi og kli, nr eingngu af jrinni og saukindinni. Veiiskapur var enginn, nema hva rjpur voru skotnar vi og vi a vetrinum".

Einnig vitnar Helgi brf sem Jn Sigfsson skrifai honum,en Jn mun hafa haldi dagbk mest allan ann tma sem eir fegar bjuggu Vidal. Aubjrg Jnsdttir vinnukona Vidal d ri 1887, ar vitnar Helgi brf Jns . "Daua Aubjargar bar me voveiflegum htti, og hefur Jn Sigfsson sagt svo fr tildrgum ess atburar brfi til mn: "Aubjrg heitin villtist r grasatnslu 5. gst 1887, og leituum vi viku og fundum ekki. En 20. sama mnaar fannst hn af pabba slaa hsi ormshvmmum, me lfsmarki. Pabbi rei strax hasti t Kambsel. ar bj Jn rnason, hlfbrir pabba, og var hn din, egar eir komu inn eftir." embttisbkum Hofsprestakalls segir og, a hn hafi di 20. gst, "var ti grasaheii, fannst Geithellnadal".

Eins segir Jn Sigfsson fr v hva ski voru miki notu af Vidalsmnnum t.d. til dgrastyttinga. "a bjargai okkur Vidal, a vi vorum allir gir skum, enda gafst okkur fri a fa vel skaferir. Einu sinn kom mikill snjr Vidal. var llu gefi inni. sagi g vi Bjarna frnda, a n skyldum vi taka okkur skatr. "J, hvert skulum vi fara?""Upp h-Hofsjkul"; sagi g. "a er aldeilis sprettur", sagi Bjarni. Svo lgum vi af sta og gengum alltaf skunum upp og alveg upp jkulinn, ar sem hann er hstur. aan sum vi t sj lftarfiri og Blandstind og norur Fljtsdalsheii. Alls staar var hvtt, nema Kverkfjllin voru a sj miki au og randir mefram Fellunum, helzt Snfellshlsinum. Ekki man g, hva vi vorum lengi upp jkulinn nean fr bnum. En fimmtn mntur vorum vi niur a bnum. r Vidal mtti fara til bygga skum, egar mikill snjr var, t Ln, lftarfjarardali alla, til Fljtsdals og Skridals og Hrafnkelsdals, n ess a fara fyrst til Fljtsdals. a var bein lei af Markldunni Laugarfjall, yzta hnkinn af Fellunum og r Laugarfelli t og norur Aalbl".

a er nokku ljst a tilegumenn til fjalla slandi hafa veri fleiri gegnum aldirnar en Grettir, Eyvindur og Halla.


Streiti

au eru mrg annesin Austfjrunum sem vert er a skoa svo stundum umlyki au dulleg oka. Hrna sunni hefur tveimur annesjum veri ger ftkleg skil mli og myndum en a eru Hafnarnesvi Fskrsfjr og Kambanesvi Stvarfjr. vetur lt g fyrsta skipti vera af v a stoppa vi Streiti en a er strnd annessinskllu sem skiptir Breidalsvk og Berufiri. arna hafi g fari framhjtal sinnum gegnum tina n ess a stoppa. mars s.l.var farin srfertil a vira fyrir sr fjalli Naphorn sem gnfir yfir Streitisbnumen uppi vhfust tigangsdrengirvi Muharindunum, og leiddi s nturlega vist til manndrps, hungurmoraog a lokum sustu opinberu aftkunnar Austurlandi.

IMG_8181

Eyibli Streiti, fjalli Naphorn

Jrin Streiti telst landfrilega vera Berufjararstrnd en tilheyrirBreidalshreppi. ar, rlti austar, er ysti skaginn milli Breidalsvkur og Berufjarar sem nefnist Streitishvarf. sumar fr g svo aftur Streiti, en til a skoa a sem g hafi teki eftir vetur, a niur vi strndina m greina leifar af mannabygg. g hafi millitinni kynnt mr mli bkunum Breidlu, Bkollu (Sveitir og jarir Mlaingi) og jsgunum.

jsagansegir fr blinu Vafrastum og a var a bjarsti sem g vonaist eftir a finna sumar, v g gat vel gert mr grein fyrir hvar arir bir Streiti hefu stai. a er skemmst fr v a segja a eftir a hafa vafra um strndina ga morgunnstundkomst g ekki ann sta sem mr tti lklegast a Vafrastair hefu stai, vegna rafmagnsgiringaog nautgripa.

IMG_8112

Skrskambur semeraustast Streitishvarfi og Breidalseyjar baksn

avar margt a skoa essari fjgurra stunda gngufr. Svokalla trllahla er sunnan Streitishvarfisem nefnist Skrskambur. Sunnan vi hvarfi tekur svo Berufjararstrndin vi me landnmsjrinni Streiti, sem nefnt var Strti remur Landnmuhandritum. Landnmu segir; Skjldlfur ht maur, er nam Strti allt fyrir utan Gnp og inn rum megin til ss og til Skjldlfsness hj Fagradals Breidali. Hans son var Hleygur, er ar bj san; fr honum er Hleygjatt komin. a er v ekki vita hvaan essi Skjldlfur kom ea hver essi Hleygatt er, en Breidlu m finna vangaveltur um hvort Hleygar nafni hafi haft tengingu til Hlogalands Noregi.

Einnig m finna vangaveltur bk rna la, Landnmi fyrir landnm, ar sem v er velt upp a eir landnmsmenn austanlands sem ekki er nkvmlega geti hvaan komu hafi reynd veri af keltneskum uppruna, en gefin norrn nfn landnmu til a fela upprunann. etta m vel mynda sr egar stai er strndinniStreiti og vi blasir eyja me keltneskri nafngift suri, Papey.

IMG_8123

Vitinn Streitishvarfi

svo a Streiti hafi tt vnleg bskaparjr vi landnm er hn n eyi. Vita er a fram eftir ldum voru mrg bli Streitislandi, .e.a.s. Berufjararstrndinnifr Streitishvarfi a Npi. ar var austast Hvarf ea Streitishvarf sem fr eyi 1850. Streitisstekkur var austan og nean vi Streiti, sem fr eyi 1883 eftir a brinn brann ann 7. Desember. ar brunni inni au hjnin Sigurur Torfason og Sigrur Stefnsdttir eftir a hafa bjarga t brnum snum sem heima voru, en ttu ekki afturkvmt fr v a reyna a bjarga knni r brennandi bnum. Reisturhefur veri minnisvari um atbur ennan vi jveginn rtt fyrir ofan bjarsti, enn m vel greina hvar brinn st.

IMG_8135

Streitisstekkur, sj m mta fyrir bjarrstunum miri mynd til vinstri

Vafrastair var svo bli sem st sunnan vi Streiti, milli Streitis og Nps, sem sumar sagnir segja a hafi stai svo nlgt fjallinu a eir hafi horfi undir skriu. eirraer fyrst geti 1367 og sast eftir heimild fr v 1760. Vafrastair hefur verijsagnakenndur br lngu eftir a eirra var sast geti, sgu eim tengdumm bi finna jsgum Sigfsar Sigfssonar(I bindi bls 288) og Jns rnasonar (III bindi bls 435). Einhverstaar m samt finna jsgu heimfra Np en a er ekki lklegt a sgusvii s ar, vegna ess a fliskerin sem sagan greinir fr eru a langt fr bnum Npi a au eru ekki sjnlnu.

IMG_8170

Hugsanlega eru skerin sem fjrst eru ar sem Vafrastair hafa stai

jsagan fr Vafrastum segir fr eineygu Mrukollu. Bndinn hafi ann si a f fstru sna hruma af elli en fjlvsa til a segja sr hvaa f vri feigt a hausti og sltrai svo v f sem hn valdi. egar kerlingin var v sem nst blind orin leiddi hann hana a rttarveggnum eitt hausti. ar stendur hn egjandi um stund en bendir svo eineyga mrukolltta kind, rytjulega, og segir allt f itt er feigt sonur sll nema Mrukolla.

etta haust tk Vafrastaabndinn ekkert mark fstru sinni og lgai v f sem honum sjlfum sndist. Veturinn var snjungur og stormasamur me tilheyrandi hagaleysi. Seint afangadag br til betra veurs og skipar bndinn smalanum a beita fnu ara rifi sem st uppi fjru. mean sat hann inn b og tlgai sig hangikjt af rifi r sauasu.

Smalinn kom gluggann heima b og segir; ykkt er n rifi bndi. Hva kemur r a vi svarar bndinn og heldur fram a sneia af rifjunum. segir smalinn ynnast fer n rifinu bndi. Bndinn svarar ekki en heldur fram a ga sr hangikjtinuar til allt er bi. segir smalinn "allt er n af rifinu". heyrirbndinn fyrst briminu og ttar sig v a smalinn vi fsem var fjrubeitinni rifinu. egar hann kom t var allt f hans komi sjinn og aeins rak eina kind a landi r briminu, en s var eineyga rytjulegaMrukolla.

Bndinn var svo reiur yfir missi snum a hann henti henni umsvifalaust brimgarinn, en aftur skrei eineyga Mrukolla land. Eftir a hafa henthenni rvegis sjinnog hana falt reki land, gafst hann upp. En um vori var Mrukolla tvlembdaf gimbrum og allar r gimbrar sem t af henni komuuru tvlembdarannig a t af eineygu Mrukollu var fljtleg mikill fjrstofn. Bndanum a hafa veri svo miki um etta a hann flutti fr Vafrastum og hafa eir veri eyi alla t san.

r eru til margar jsgurnar fr essu annesi. Ein saganseigir fr bndanum Skrskambi sem a hafa veribrir Skrsbndans sem bj Skri. eir brur voru hlftrll sem mtti heyra kallast egar kyrrt var morgnana. Eins hef g heyrt a riji bririnn hafi bi Hellisbjarginu Papey og hafi teki tt samrum brra sinna. Sjnlna er milli essara staa en miki hafaeir brur veri raddmiklir ef eir hafa heyrt hvorir rum.

Einnig eru til sgur fr Tyrkjarninu ri 1627, ar sem segir fr hetjudum bndans Streiti. Tyrkjarnssagasegir fr v egar Streitisbndinn forai flki snu undan Tyrkjum fr Streiti yfir Breidal, en hfu rningjarnir egar hnepptflki si bnd og sett yfir a gslumenn sem flu til fjalls egar Streitisflki bar a gari.

jsagnaritaranum Sigfsi Sigfssyni finnst hins vegar Tyrkjarnssaga segja undarlega fr, v miavi hvernig landi liggurs mun lklegra a Tyrkir hafifari Berufjarastrndina lei sinni Breidal og fari fyrir Streiti lei sinni s. etta hefurSigfs a segja um Tyrkjarnssgu "er v einkennilegt er a a msar sagnir hafa geymst ea myndast utan vi sguna sem eru einskonar vibtur vi hana og uppfylling. r sagnir lsa varnartilraunum manna er sagan segir fr en sleppir eim atrium.

Eitt af eim atrium sem Tyrkjarnssaga sleppir er munnmlasagan um bndann Streiti sem sagur er hafa veri lei me timbur r Breidal yfir Streiti egar hann mtti 18 Tyrkjunum rtt noran vi Skrskamb lei fr Streiti austur a si Breidal. ar rngum stg granda hann eim 18 talsins. Um ann atbur vitna m.a. rnefnin Tyrkjaur, Timburklettur og Tyrkjahamar.

Munnmlin segja mist a Streitisbndinnhafi n sl Tyrkiname planka fram af klettinumofan urina ea slegi rot mestai. Tyrkjarnssgu sjlfri er sagt fr timburflutningamannisem var lei r Breidalupp Hra en egar hann var Tyrkjann var aftan vi sig var hann svo nskur timbri a frekar en a fora sjlfum sr timburlaus lt hann Tyrkina n sr.

Hvort sem Streiti hefur upphaflega heiti Strti eins og Landnma gefur til kynna og veri landkosta jr alfaralei, breytir a v ekki a hn hefur veri eyi ratugi. Mia vi ann mlskilning sem lagurer nafni Streiti n dgum er a dregi af v a streitast ea strita og gti v veri hi rtta nafnmia vi jsgurnar. Enda var ekki laust vi a hendingin r texta Bubba, Vonir og rr, fylgdu mr essu eyistrandar rlti.

ar sem skrian fll skrar stu

minningar um hendur sem veggina hlu.

Myndir af flki sem lifi hr um stund

me kindur og ktt, beljur og hund.

IMG_8128

Minnisvari um hjnin sem brunnu inni vi a bjarka knni Streitisstekk


Stridmur, Jns og sra Jns

Undanfari hafa birstfrslur hr sunni afdauadmum yfir aluflki fyrr ldum austanlands. mars s.l. var sustu aftkunnar Austurlandiger skil og adragandahennar. sastabloggi birti g frsgn Magnsar Helgasonar af Kjlsvkurmlum, ar sem tvr manneskjur voru teknar af lfi og tvr hddar samkvmt laganna boi. N tla g a leggja t fr nokkrum mlum sem fru illa me flk, ar sem daudmar voru upp kvenir n ess a vera fullngt.

stan fyrir v a essi ml hafa leita hugann eru m.a.a um sumt af essum lesa jsgunum, og essar jsgur er hgt a sannreyna vegna ess a um essi ml hafa varveistdmskjl sem seinni tma menn hafa rannsaka og rita um. jsgur voru eitt af mnu hupphalds lesefni sem barn, essu tku eir eftir sem mig lu og gegnum tina hefur safnast migbkur sem hafa jsgur a geyma samt efni tengdu Austurlandi. Lengi framan af gaf g mr ekki tma til a lesa etta efni, en hafi a alltaf bak vi eyra a gera a egar tmi gfist. Sasta eitt og hlfa ri hef g haft tma en kemur ljs a jsgur eru ekki ktar bbiljur heldur fara nr sannleikanum en opinbera jarsagan.

SESSELJA HAMRA-SETTA

Fyrir stuttu rakst g sguna haf Hamra-Settusem hefur beint a geyma fyrstu heimildir um Egilsstai en a er eins og a s staur hafi ekki veri yfirbori jarar fyrr en 16. ld, svo merkilegt sem a n er af sta sem hefur talist krossgtum jbraut allar gtur san. Algengasta tgfa jsgunnar af Hamra-Settu segir reyndar ekki fr neinu Egilsstum, heldur af tilegukvendi Borgarfiri eystra. En egar nfn jsgunnar eru borin vi tiltkar opinbera heimildir m finna smu nfn og jsagan hefur a geyma dmskjlum vegna mors sem Sesselja Loftsdttir var dmd sek um Egilsstum 16. ld mlaferlum runum 1541-1543 skmmu fyrir siaskiptin 1550.

Sesselja var fundin sek um a hafa myrt mann sinn Steingrm Bvarsson sem lst ri 1540. Upphaflega var ekkert tali athugavert vi andltSteingrms, hlfu rieftir tfr hans var lk hans grafi upp Vallneskirkjugari til rannsknar vegna orrms sem var uppi um a Sesselja hefi bana honum flagi vi vinnumann sinn, Bjarna Skeggjason, en au voru rj heimili. Sesselja eignaist barn me essum vinnumanni snum og a sem meira var a vinnumaurinn hafiur tt barn me dttir Sesselju. eir sem rannskuu lkSteingrmsskjalfestua ekkert finnist lkinu sem benti til manndrps en einhverra hluta vegna breyttu eir sa framburi snum fyrir rtti.

Eftir daua Steingrms, en ur en Sesselja var sku um mori, hafi hn selt jrina Egilsstai ngranna snum, Birnibnda Eyvindar og eru eir kaupsamningar til, en eimkom fram a au hfu gert me sr skipti Egilsstum og Hlalandi Borgarfiri eystra samt v sem Bjrn tti a greia milligjf reiuf. S fyrirvari var samt essum kaupsamning, af Bjrns hlfu, a ekki mttu verameinbugir eignarhaldi Sesselju og gengu kaupin ekki a fullu gegn fyrr en a vri komi ljs. Fyrirvarinn hefur sennilegast komi til vegna erfarttar dttir Sesselju til Egilsstaa, sem sar kom ljs a hn hafi framselt til Sklholtskirkju.

Eftir a eir sem rannskuu lk Steingrms breyttuvitnisburi snum var Sesselja dmd til daua fyrir mor, en vinnumaurinn ekki, Egilsstair voru gerir upptkir af rkinu .e.a.s. til danska kngsins. etta var ekki til a minka mlaferlin og v er til margra ra heilleg saga af essu tmabili mlskjlum. Eigendur Egilsstaavoru nefnilega ornir rr, Bjrn bndi Eyvindar sem hafi keypt alla me fyrirvara, Sklholtsbiskupstll sem taldist eiga mti rkinu eftir a eir hfu veri dmdir af Sesselju vegna mors.

dmi Sesselju var athyglisver kvi um a a ef hn gti fengi 12 mlsmetandi menn til a sverja fyrir sakleysi sitt slippi hn vi daua, ar a auki varkvi til vara um a hn gti innan tiltekins tma leita sr gria dmkirkjum landsins annahvort Sklholti ea Hlum, sem hn geri a Hlum. etta bendir til a dmarar hafi ekki haft hreina samvisku varandi dauadminn. Til eru mlskjl ar sem hn leitar nirSklholtsbiskups, ri eftir a hn nr grium Hlum, egar biskup er erindrekstri Hrai m.a. vegna Egilsstaa mla, ar ferhn fram syndaaflausn vegna hrdmsbrotsins me vinnumanni snum.

ar sem mlskjlum lkur, ar lkur einnig opinberri sgu Sesselju Loftsdttur Egilsstum, og ekki er vita til ess a hnhafi sest a Hlalandi Borgarfiri eystra og jsagan minnistekki ann sta. Enda er ekki tiloka a ar s fer allt nnur saga sem byggi svipuum nfnum, ea au hafi brenglast a einhverju leiti mefrum jsagnaritara.

NR SIUR

Siaskiptinuru slandi um mija 16. ld. au eru talin vera a fullu framkvmdme aftku Jns Arasonarbiskups Hlum ri1550, en hann var hlshggvinn um hausti a rsamt sonum snum Sklholti. Sibreytingin hfst samttluvert fyrir aftkuJns Arasonar, v ri 1539 valdi gmundur Plsson biskup Sklholti Gissur Einarssonsem sinn eftirmann og var hann vgur biskup a gmundi lifandi. Gamli biskupinn s brtt eftir vali snu, egar skoanir Gissurar komu ljs. Vori 1541 komu danskir hermenn til slands oghandtku gmund gamla biskup, tluu a flytjahann t til Danmerkur en hann lst leiinni. Gissur Einarsson hafi frjlsar hendur vi a koma hinum nja si hva Sklholt varai, en var ltigengt vi sibreytinguna mean Hlabiskupsdmi var enn rammkalskt.

a var v ekki fyrr en Jn biskup Arasonhafi veri lfltinn sem hgt var a hefjast handa a fullum krafti vi sibreytinguna. Me henni fluttust eigur kirkjunnar a miklu leiti hendur Danakonungs .e. rkisins. Vi ajukust tk Dana til muna hr landi, ekki sst verslunarmlum, ar sem eir komu m.a. hinni illrmdu einokunarverslun 1602. Margt anna breyttist vi siaskiptin, m.a. var ll lggjf strangari og ri 1564 gekk gildi svonefndur stridmur, sem var grimmlggjf siferismlum. m segja a kerfi sslumanna og lgsagnara rkisins hafi veri komi til a framfylgja lggjf sem kenndi sig vi sibt samvinnu rkis og kirkju. Sslumannsembtti vorueftirsttenda gtusslumenn ri tekjum snum eftir v hversu dugandi eir voru a framfylgjalgunum.

a er umrti siaskiptanna sem Sesselja Egilsstumer sku um mori Steingrmi manni snum og um hrdmsbrotme vinnumanni snum. Athyglisvert er a hn verur sr t um gri vegnadauadmssnum Hlakirkju sem var enn biskupsdmi Jns Arasonar. egar hn leitar syndaaflausnar heima Hrai ri 1544 er a hj sibtarbiskupnum Gissuri Einarssynisem hlt Sklholt, enda fkk hn ekki aflausn. a m tla a rlg Sesselju hefu ori enn grimmarief siaskiptin hefu veri gengin gegn egar mlaferlin hendur henni stu.

a hefur um langan tma veri, - og er enn siur eirra sem lgin setja a fegra tilgang eirra. Vi siaskiptin voru essi lg kennd vi sibtarmenn. Stridmur sem kom til skmmu eftir siaskiptin og lgfestur var alingi ri 1564 var ekki kominn til sgunnar egar mlaferlin Egilsstum ttu sr sta. Vi siaskiptin slandi komrki inn affullum unga dmsmlum jarinnar, og var a kllu sibt.

Sibteru einhverrgustufugmli lagalegu tilliti, s liti til ess tmabils sem eftir fr.v annan tma hefur ekki rum eins fjlda almgaflks veri sltra nafni laga sland, yfirstttinni til ga. nafni stradms var konum drekkt, karlmenn hlshggnir, jfar hengdir og eir brenndir sem vissu meira, sakair umgaldur. Galdrafrigekk gar slandimesibtinni, a hafi veri rhundruumfyrr sema frtrllrei Evrpu. a var svo a segja tiloka fyrir almgaflk a verjast skunum sem runnar voru undan rifjumsibtar.

DAUADMDUR DMIR TIL DAUA

Til voru menn sem hfu uppi buri via verja sig gegn stradms valdinu. Einn af eim var Jn Jnsson Litla Steinsvai Hrarstungu sem var a vel lesin a hann gat frtt sslumann og medmendur hans hvaa siferislgmlumBiblunnar stridmur hvldi. Hann var samt sem urdmdur til daua samt Kristnu Rustikusdttur grundvelli laga stradms ri 1791.

Kristn var 37 ra ekkja og Jn hafi nlega misst eiginkonu sna. Jnhafi ri Kristnu sem vinnukonu heimili Litla-Steinsvai. Hfu au hugsa sr a giftast, en ar sem Kristn hafi ur eignast barn utan hjnabands me Magnsi brur Jns, var eim bent a meinbugir gtu veri hjnabandsformum eirra og vissara vri fyrir au a skja um leyfi til konungs. ur en svar barst vi mlaleitan eirra var Kristn ltt og eignuust au barn.

kran hendur Jni Jnsyni og Kristnu Rustikusdttur byggi a stridmurgeri r fyrir v a dauarefsing vri vi v a maur eignaist barn me brur sns konu. essi lagark munu hafa veristt 3. Msebk ar sem taldar eru upp r konur sem karlmnnum er leyfilegta leggjast me, og hfu sennilega ess vegna lent inn daualista dmsins.

Mlsvrn Jns byggi v a ekki vri um brot Mseslgumra ar sem Kristn vri ekki konabrur hansheldur frilla eirra brra beggja sem eir bir hefu eignast me barn. En Magns var essum tma, kvntur annarri konuog bj Seyisfiri, hann og Kristn hfu aldrei gifst. Jn bentim.a. 5. Msebk 25:5 egar brur ba saman og annar eirra deyr n ess a hafa eignast son skal ekkja hins ltna ekki giftast neinum utan fjlskyldunnar heldur skal mgur hennar ganga inn til hennar, taka hana sr fyrir konu og gegna mgskyldunni vi hana. Lg stradms sem byggi tilmlum Msebkar ttu hvergi vi eirra tilfelli, v andi Mseslaga vri allt annar. arna vri v um barnseignarbrot a ra, og mesta lagi tvfalt hrdmsbrot, sem mtti sekta fyrir en vri ekki dauask.

En vrn Jns Jnssonar breytti v ekki a bi voru au Kristn dmd til daua og beirrateki til skipta. En eitthva hefur vlst fyrir sslumanni a f dminn fullnustanog var hann a taka Kristnu sitt heimilitil a halda henni til fanga, ekki er vita hvar Jn dvaldi ar til dmnum skyldi framfylgt. A 6 rum linum berst san svar vi fyrirspurn eirra til kngsins, um a hvort meinbugir su giftingarformum eirra, svari var a eir vru engir.

egar svo er komi er dauadmurinn r gildi fallin en eftir stendur eignalaust flk sem hafi ar a auki ekki nokkurn ar af vinnu sinni 6 r. au Kristn og Jn giftustog byrjuu bskap orbrandsstum Vopnafiri sem var jr eiguslsmannsttarinnar. a m v segja a ml Jns og Kristnar hafi veri leyst me ntmalegum htti s liti til ess hvernig almgans lglega eignaupptaka dagsins dag er leyst eftir a flk hefur veri bori t af heimilum snum krafti lglegra okurlna. v n er boi okurleiga rum eignum sem slsaar hafa veri undir fjrmlavaldi svipaan htt. Allt nafni fjrmlastugleika, laga og rttar.

a merkilega vi Jn Jnsson er a hann er sar vinni dmkvaddur til a dma yfir manni sem hafi eignast sitt 4. lglega getna hrbarn og tekur ar tt v me sslumanni a dma manninn til daua. S dauadmdi fr vinarasto valdamanns vi a skjta mli snu til ra dmstigsog er ar dmdur skn saka. annig m enn og aftur m sj lkindi a fornu og nju hva afstu Jns Jnssonar vara, almgamaurinn er sannfrur um a lg skuli vira.

UMRENNINGUR GERUR A FFU

Um Mjfiringinn Hermann Firi eru til margar jsgur og tti hann bi gldrttur og visjrverur. Mlaingi 32 2005 hefur Vilhjlmur Hjmarsson teki saman tarlegt efni af mlskjlum sem til er um rttarhld sem fram fru Firi ri 1813. En ar segir fr rlgum Eirks lafssonar tvtugs manns sem veri hafi hj hrashfingjanum Hermanni Firi, sennilega sem niursetningur. Hermann kri hann fyrir a stela fr sr mat og kom honum fyrir sslumann sem dmdi Eirktil hingar og fjrsektar sem ekki var um a ra agti hann greitt.

etta leiddi til ess a Eirkier komi geymslu hj Sveini bnda og hreppstjra Krossi Mjafiri til gslu mean fjrsektin er greidd. svo Sveinn hreppstjri yrfti a fa Eirk fkk hann ekkert tillegg til ess fr rkinu .e. sslumanni,enda eir gerir a hreppstjrumsem voru okkalega efnair og a voru hjnin Krossi. En ekki mtti hreppstjrinnnotast vi Eirk til vinnu. Sveinn kemur Eirki fyrir i kleyfum hamravogi niur vi sj svo hann sleppi ekki r haldinu og hyggst fra hann ar, etta gerir hann samkvmt rum sslumanns.

Eirkur sleppur r haldinu og leggst flakk upp Hra ar sem hann verur a stela sr til matar, nst svo ar og er skila til Sveins Krossi sem hefur hann heima vi, en aan sleppur hann stuttu seinna og leggst flakk Norfiri ar dmir sslumaur hann til enn frekari fjrsekta og rlkunarvinnu " hinu slenskafangelsi" og til greislumlskostnaar. San er Eirkur aftur sendur til Sveins bnda og hreppstjra Krossi til varveislu uns hgt veri a fullngja rlkunnar dmnum " hinu slenska fangelsi".

annveturinn tekur Sveinn upp v a lta Eirk vinna me heimilisflki Krossi m.a. vi sjrra og virist a hafa ori til ess a Eirkur er til fris, enda m tla a stainn hafi hann fengi fi og hsni vianna heimilisflk. En egar Krossverjar eru a taka upp btinn eftir einn sjrurinn dettur Eirkur niur brkvaddur, ann dag hittir svo a Sveinn er kaupstaarver Eskifiri. Sveinn fer svo me lk lafs bt, samt fleirum inn Mjafjr, nstasunnudegi og hyggst hitta prestinn Firi. ann sunnudag messar prestur ekki svo eir hittast ekki, fer Sveinness leit vi Hermann "hfingja" Firi a f lnaar skflur svo mtti jarsetja lk Eirks. En hanner upphafi essarar atburarsar framfri Hermanns, sem sinjarSveini um alla asto.

Veurtlit hafi veri slmt ennan sunnudag, Sveinn og Krossverjar fara san randi t Mjafjr eftir a komi er afleitt veur. En n landi Krossi me erfiismunumn lksEirks sem hvarffr bori. Upp r essu hefjast mikil rttarhld sem fram fara Firi sem enda me v a aleigan er v sem nst dmd af Sveini bnda Krossi, sem var fjarstaddur vegna heilsubrests, miki af fjrmunum Sveinsfara mlkostna sem sslumaur og rekendur mlsins skiptu milli sn. Forsendur dmsins voru m.a. r a varsla Sveins Eirki hafi veri svo slk a hann slapp margsinnis r haldinu auk ess sem hann hafi a endingu brka hann til vinnu Krossi og tnt a lokum lkinu.

Erfitt er a fra svona mlatilbna til ntmalegs rttarfars, en m greina lkindi me mltilbnai essa mls Firi og lagaumhverfis vegna lglegra innflytjenda dagsins dag, ar sem regluverki bur upp a lgfrir menn einir geti fari me umbo flttamann kostna skattgreienda boi rkisins. En dag eru breiu bkin fleiri, en hreppstjrans Mjafiri denn, til a standa undir mlskostnainum.

AUMUR LUR

a mtti tlaa ala landsins hafi veri svo varnarlaus og aum a valdsmenn hafi vai yfir flk a vild sinni me lginein a vopni. En jsgunum m lka finna frsagnir af v hvernig alu flk lt valdsmenn finna fyrir v ann htt a aumt hefi tttil afspurnar.

jsgum Sigfsar Sigfssonarsegir fr Bjarna Einarssyni sem bj 18. ld Brarstum Lomundarfiri, Austal Seyisfiriog Krossi Mjafiri og jafnvel var. jsgunni er Bjarni sagur eiga Snjlaugu systir Hermanns Firi, en ttum Austfiringa er kona Bjarna talin Gun dttir Pturs Nikulssonar Breiavai og Snjfrar systur Hermanns Firi. Hann var talinn gldrttursjnhverfingamaurog greina sagnir Sigfsar aallegafr v hvernig hann ni a leynasuajfnai hva eftir anna og m.a. me v a f sem hann stal sauunum fr til geyma fyrir sig.

Sigfs segir svo fr viskiptum Bjarna vi Jn Arnrsson sslumann Egilsstum, sem sennilega hefur veri a sem kalla var lgsagnari, svona nokkurskonar sslufulltri dagsins dag.

a var fyrri rum Bjarna Austdal a sagnir segja a a Jn sslumaur Arnrsson hafi dmd frndkonu Bjarna til hingar fyrir lglegan barnsgetna. Hn var Mjafiri og tti mrgum of harur dmurinn. Bjarni bau a gjalda f fyrir hana en vi a var alls eigi komandi og kom s orrmur ljs a arflega harur tti dmurinn.

En hva sem v var satt lt sslumaur fullngja dmnum og var stlkan hdd vgarlaust. etta svei Bjarna mjg. Svo segja menn a egar sslumaur rei upp yfir fr hingunni me fylgjara snum sat Bjarni fyrir honum. Bjarni geri fylgdarsvein sslumannsins avaran um a a heillavnlegast vri fyrir hann a fara lei sna. Tri hann a svo mundi vera og hlt fram nokkurn spl og bei ar. En Bjarni greip annarri hendi fyrir brjsti sslumanni og spyr um mlsrslit.

Hann sagi sem var og heimtar a Bjarni sleppi sr. "Nei," sagi Bjarni, "en hafi r n gert rtt essu gagnvart mannarskyldu yar." "Lgin heimila a," segir sslumaur, "ea hva viltu, kotungurinn, kenna mr rttarganginn?" Eigi vil g a en rtt minn og minna vil g hafa af yur sem rum," segir Bjarni, "og eigi arfa harbrstni. Menn batna ekki vi hana." "g dmi rtt lt mig lausan," segir sslumaur og tlar a slta sig fr honum, en a tji eigi. "Ekki nenni g a sleppa yur svo a g geri yur eigi ur minningu," segir Bjarni, "og mun g n dma yur lkan htt og r dmdu ltilmagnann. Skulu r n reyna hversu s hing er mjk. r eru ekki saklausari en stlkan."

Eftir etta kippti hann sslumanni af baki og htti eigi fyrri en hann hafi hirt hann sama htt og hann hafi lti hirta frndkonu Bjarna ur. Skildu eir svo og er sagt svo a sslumaur rtti ar aldrei hlut sinn. (js. Sigfsar Sigfssonar V bindi bls. 328-329)

TLAGAR FSTURJARARINNAR

egar la tk lgbundnasibtina m segja a reii Gus hafi fari lta sr krla landinu bla. Nttruhamfarir bttust vi gnarstjrn og einokun, sem komi hafi veri landinuaf eim sem me vldin ssluu. Smm saman komstrbyrg almgans a stig a ekki var eftir miklu a slgjast fyrir slekti.

19. ldinni streymdi margtalmgaflki vestur um haf leit a bttum lfskjrum. a er athyglivert a egar rengir a slandi er a dugandi aluflk sem hverfur r landi og getur sr gs ors njum heimkynnum, svo a tla mtti a eir sem me valdi fara egar efni er komi ttu fyrstir a fljtafr bori,en svo hefuraaldrei veri landinu bla.

ldunum 18. 19. og 20 var a rtt eins og eirri 21.,preltar stjrnkerfisinsstu eftir heima, sslumenn, lgspekingar, prestar og bankamenn. , eins og n hinu "svokallaa hruni", var ekki nokkurrf meal annarra ja eftir atgerviessara ginga.eir stu eftir vi aendursa skapnainn me nrri mynd, og kvu a n skyldi ekki nota mynd sibtar ea hva anna a sem ur hafi veri upphugsa, n skyldi aheitahagvxtur og fjrmlastugleiki.

virnir stjrnmlamenn sem sem sumir hverjirtldu flki tr um a eirvru a frna sr vi flrmokstur nafni velferar, jusu lktog sktadreifararskuldaklyfjum slektisins yfir heimili landsins semkostai marga barnafjlskylduna tbur og tleg fr ttlandinu. Allt gert nafni fjrmlastugleika og hagvaxtar. Svovera smu launegar rkisinshissa a val almgans skuli ekki vera um a a halda afrekum eirra lofti, eftir ahafa endurreist gamla geieinu sinni enn, me llum snum stradms-sibtta hagvaxtar vttingi.

Flki sem fr vestur um haf ldinni 19. hefur geti sr gott or svo a ferilskrinhafi verirrfr embttismannakerfi ttlandsins. Afkomendur ess flks minnast gamla landsins me stolti og ar m sj a afkomendur fyrirvera sig ekkifyrir a vera komnir t af almga flki sem dmt var af slektinu heima gamla slandi.

Hr m sj eftirmli eins afkomenda Kristnar Rustikusdttir, eirrar sem dmd var til daua og ger eignalaus mean bei var eftir svari konungs, fyrir a a vera frsk vinnukona barnaheimili ekkjumanns sem hn hafi kvei a giftast.

a var ekki rkast hinnar slenzku jar, sem vestur flutti fr menningarlegu sjnarmii skoa, eir voru flestir ftkir, en eir ttu andlegan au og manndms yfirburi, sem haslai eim vll meal bestu manna hj hvaa j, sem hefi veri. eir voru karlar krapinu margir slenzku leikmennirnir, bi hva vit, framtakssemi og hfingsskap snerti, og flestum og jafnvel llum byggum slendinga voru essir afbura menn hrashfingjar, sem hfu og herar bru yfir fjldann. Sigbjrn Sigursson Hofteig, sem alla sna t hr vestra var hrashfingi Lyon County Minnesota. Hann var Austfiringur a tt og uppruna, fddur Breiumri Vopnafiri, 31. Desember 1841 Fair hans var Sigurur Rustikusson, bnda Breiumri Bjarnasonar. Kona Bjarna var Kristn Rustikusdttir orsteinssonar bnda Kreksstum og var.

LG OG LGLEYSA

Stridmur var verkfri fgrugra valdsmanna og jafnvel siblindra sadista, semnota var til a vlaeignir af alu bndum og halda vinnuflki nau. N dgum fara valdsmenn rkisins fnna sakirnar egar eir, samt fjrmlastofnunumog lgfringum eirra, slsa undir sig eigur almgaflks me regluverki verbttra okurvaxta svo jarar vi skipulegaglpastarfsemi. Vextirog verbtur af talnaverki tkuustekki fyrr ldum, v urfti stradminn til, sem n hefur veri afnuminn r eignaupptku lgunum.

N er mlatilbnaurinn af tarandanstoga, vertryggir okurvextir me belti og axlabndum vegna vermta sem aldri vera til nema fyrirvinnusemi flksins. Sem vinnur fyrir slekti sem hefur ekki anna til brunns a bera en tk kerfi semer nota til a skla flk fr vggu til grafar a hlta lgum semhefur veri komi fyrir sjnhverfingar frra grugra aurapka.

au lg eru, n sem fyrr, silaus egar kemur a hjartanu og eiga sr engabt fyrirlagaboinusta," skalt elska nunga inn eins og sjlfan ig".

Heimildir;

Sakaml Sesselju Loptsdttur og munnmlasagan af Hamra-settu / Austurland III bindi bls. 105-117 Halldr Stefnsson.

Molar r sgu / Flk og saga bls. 114-133 Benedikt Gslason fr Hofteigi.

Eirkur lafsson sasta vir- og vilok / Mlaing 32. rg. 2005 Vilhjlmur Hjlmarsson.

jsgur, Vsindavefurinn, Wikibedia og fleira sem linka er bloggfrslunni.


tjn konur og flki Kjlsvk

jsgum Sigfsar Sigfssonar I bindi eru "Sgur af stu vldum" ar sagt fr Kjlsvkurflkinu undir kaflanum "Refsidmar drottins".Sfrsgn er a miklu leiti tekin upp r Desjamrarannl sem sra Halldr Gslason hafi rita nokkrum rtugum eftir a eir atburir gerust sem jsaga Sigfsar greinir fr, sakamli sem upp komu byrjun18. aldar afskektu vk sunnan undir fjallinu Glettingi. Kannski hefur essi jsaga Sigfsar svo ori til ess seinni t a fari var a grennslast fyrir um sannleiksgildi hennaraf tiltkumheimildum.

Nna jlfrum vi hjnin fyrsta skiptiakandi um fjallveginn ofan vi vkurnar suur afBorgarfirieystri, leiina Lomundarfjr. ur hafi g flogi me Stefn Scheving flaga mnum yfir etta svi og s hva a er torfari vegna endalausra fjalla og brattlendis. egarvi flugum arname strndinni seint vetur rifjaist upp frsgnin af rlgum flksins Kjlsvk,sem var a hrifamikil a nafni vkinni hafi greipst mr minni fr v g las um Kjlsvkurmlin fyrir nstum tveimur ratugum san. En vkinaekkti g um leiog Stebbisagi arna er Glettingur.

Kjlsvk

Kjlsvk vareitt afskekktasta bli slandi

Svo var a litlu eftir a vi Matthildur frum umrdda fer um etta svi, svo a ekki ttum vi kost v a fara Kjlsvkv anga kemst enginn nemaftgangandi, a essi afskekkta vk leitai aftur hugann og g kva a lesa frsgnina um flki aan aftur og kanna bakgrunn hennar. Frsgnin sem g las var ekki jsagan heldur greindi hn frv hva kemur ljs egar allar tiltkar heimildir eru skoaar. Hn er tmaritinu Glettingi og tla g a leyfa mr a birta hana stytta hr eftir.

Ein stan fyrir v a sagan bankai upp aftur og aftur nna jl var nlegur diskur Bubba Morthens sem heitir "18 konur" og var spilaranum blnum um tma. ar tekur Bubbiupp hanskannfyrir konur v rtti sem r hafa veri beittar gegnum tina og syngur um 18 konur semdrekkt var ingvllum krafti Stradms. En konunum sem drekkt var me essu lagaboi voru mun fleiri svo a ekki hafi a alltaf veri gert me vihfn ingvllum og ekki voru a sur ftkir karlar sem mtti gjalda fyrir ennan lagabkstaf. Lg stradms bitnu fyrst og fremst ftku flki og um a vitna mlaferlin hendur flkinu Kjlsvk.

Drekkingarhylur

Me Stradmivoru dauarefsingar vegna hjskaparbrota leiddar lg Alingi ri 1564, ar sem karla tti a hlshggva en drekkja konum, en fyrstu 300-400 rin fr landnmi, .e. jveldistmann var ekkert framkvmdarvald slandi. Fram a eim tma hfudmar yfir sekum mnnumveri renns konar:

fyrsta lagi var hgt a dma hinn seka til a greia btur ea fjrsekt en egar f hafi veri greitt var maurinn aftur hultur fyrireim sem krfu ttu hann.

Nsta stig var kalla fjrbaugsgarur en a fl sr a hinn seki var dmdur til riggja ra brottvsunar r landi. var hann a fara r landi ur en rj sumur voru liin fr dmi og vera burtu rj r. A remur rum linum gat hann komi heim og lifa sem frjls vri.

rija og yngsta refsingin kallaist skggangur. S sem var dmdur skgargangsmaur mtti ekki vera slandi. Ef hann nist slandi var hverjum sem er leyfilegt a drepa hann. Sumir skgarmenn gtu veri frjlsir tlndum, arir voru rttdrpir ar lka. Grettir smundarson hlaut 20 ra skggangsdmen var stran hluta hanssem tlagi slandi.

a var v ekki fyrren landi komst undir valdNoregskonunga a refsingar dmstla rkisins uru til, og m segja a kalska kirkjan hafi leiki strt hlutverk sem framkvmdavald vi a framfylgja eim, allt fram a siaskiptum. Eftir siaskiptin var hert mjg lkamlegum refsingum brotamanna slandi. En stridmur fjallai um viurlg frndsemi- og sifjaspellsbrotum, hrdmi og frillulfi.

Vi gildistku stradms frist dms- og framkvmdarvald slkum siferismlum fr kirkjunni til veraldlegra yfirvalda. 16. og 17. ld var ramnnum miki mun a refsa fyrir afbrot og syndir almennings, meal annars til a koma veg fyrir reii Gus sem talin var geta beinst a samflaginu heild og um lei ori til a saa illa upp me brotunum. Fyrir utan hert viurlg var a nmli a veraldlegir embttismenn konungs, a er sslumenn, skyldu n sj um framkvmd refsinganna og innheimtu sekta. Nstu aldir var eftirgrennslan essum mlum eitt helsta verkefni eirra allan rsins hring. Fyrir siaskipti hafi kirkjan annast siferisbrot og sett sakamnnum refsingar, misharar eftiralvru mls. Dauadmi bar a skjta til alingis.

Hlshggvinn

Fyrsta konan sem drekkt var ingvllum htrds Halldrsdttir fr Slheimum Skagafiri. Hn var dmd sek um a bera ljgvitni um a hn vri ekki frsk og hafa svari sig hreina mey. neitai hn a segja til furins en viurkenndi a lokum a mgur hennar vri fairinn, enda tt a vri aldrei sanna. Jtningar voru gjarnan kallaar fram me pyntingartki, einskonar fingraklemmu, eins og tilfelli rdsar og oft var hstrkingu beitt sama skyni. Var rds dmd til drekkingar fyrir urnefndar sakir, rtt fyrir mtmli brra hennar og annarra ttingja. Dmnum var ekki framfylgt fyrr en a tu rum linum. sama alingi voru Gubjrg Jnsdttir og rarinn Jnsson tekin af lfi eftir a hafaveri dmd sek vegna lgmtrar barneignar, bi voru au af Austurlandi. Gubjrg bar a rarinn frndi hennar vri fair a barni hennar en hann svari af sr faerni, Gubjrgu var drekkt og rarinn hlshggvinn.

En er komi Kjlsvkur mlum, sem um er skrifa tmaritinu Glettingi af Magnsi Helgasyni. Hann leitar heimilda frsgn sna r Manntlum, Desjamrarannl, Alingisbkum, Setbergsannl, Norskulgum og Gsla Gunnarsson. Tmariti Glettingur er ekki til nettku formiv ttu allirsem huga hafa Austfirsku mlefnum a tvega sr blai skrift, sjlfur hef g veri skrifandi fr upphafi tgfu ess.

kjolsvik_viknaslodir_bf

Kjlsvk

Hinn 18. Jl 1708 var Hallfrur Magnsdttir, vinnukona fr Kjlsvk, leidd a hinum svokalla Drekkingahyl ingvllum. ar fann hn sitt skapadgur kldu vatninu dmd af alingi fyrir hrdm og tilraun til barnstburar. Me daua Hallfrar var loki hinu svokallaa Kjlsvkurmli, sem hfst remur rum ur og kostai rjr manneskjur lfi. r heimildir sem hr er stust vi, eru alingisbkur auk frsagna r annlum.

Kjlsvk er ltil vk sunnan undir fjallinu Glettingi og gengur ar rngur en grsugur dalur upp milli fjallanna. Nean undir Glettingi stendur klettur, er Kjll heitir, og dregur vkin nafn sitt af honum. essum sta var byggt eitt bli fr fornu fari.

ri 1705 bjuggu Kjlsvk hjnin Sigmundur Vigfsson og kona hans, Helga orvarardttir. Sigmundur var 46 ra en Helga tu rum eldri. ttu au rj brn aldrinum 8-14 ra. Hj eim voru vinnuhj Hallfrur Magnsdttir, 34 ra, og lafur Kolbeinsson, ri eldri. Tveimur rum ur hfu au Sigmundur og Helga bi Glettinganesi, skammt noran Kjlsvkur, en anga hafi Hallfrur komi til eirra. eim tma var lafur vinnumaur Hsavk.

umrddu ri, 1705, fr menn a renna grun a ekki vri allt me felldu Kjlsvk. Desjamrarannl segir: Opinberaista ljta ml Borgarfiri austur, kalla Kjlsvkurml. Hfundur annlsinsvar sra Halldr Gslason Desjamri (1718-1772). tt annllinn s hugsanlega ekki mjg traust heimild fyrir atburunum, enda ekki skrifaur fyrr en nokkrum ratugum eftir a mlinu lauk, ber hann sterkt vitni vihorfum 18. aldar manna til ess verknaar sem framinn var.

annlnum segir: essum mnnum (.e. Sigmundi og lafi) l illt or um a, a eigi mundu umgangast sisamlega me tri Hallfri. Leyfu margir sr frekt v a tala, lgt fara tti. essu ri yfir fll venjuleg hra- og bjargarleysist. Mltu margir a mundi standa af illu athfi Kjlsvk. Var a r essu, a vi kirkju Mrarsta ann 9. sunnudag trinitatis bundu hreppstjrar a fastmlum a fara Kjlsvktil rannsknar. En sem heitivar stafest, gekk veur til batnaar. Deginum eftir tkst essi fyrr ta fer. Fundu eir fyrir Helgu smalafer og spuru tinda, en hn lstengin kunna a segja. ar eftir fundu eir Hallfri a spuvotti, hverjaeir tku og rannskuu. Fannst mjlk brjstum hennar. eir spuru hana, hva hn hefi gjrt af barni snu, en hn sagist hafa fengi a lafi Kolbeinssyni. Hann, aspurur um sama efni, sagist hafa gengi fr v t Flugum ( Glettingi noran Kjlsvkur). eir bu hann sna sr barni og sgust skyldi festi honum hafa, hva honum nauugt var, jafnvel eir ru meira. Gekk hann svo Flugin og tk barni t r holu innan tyrju. San voru au rj tekin og fr til sslumanns.

Hr kemur fram glgg lsing atburum, auk vihorfs sra Halldrs sjlfs til ess sem gerist. Hann telur a guleg forsjn ri rlgum eirra Hallfrar og lafs, sem birtist m.a. verttunni, er gefi til kynna vanknun Gus mannanna verkum Kjlsvk.

Samkvmt lgum essum tma mttu vinnuhj ekki ganga hjnaband nema au ttu jarni og flk utan hjnabands ekki eignast afkvmi. Var etta trygging samflagsins fyrir v, a eir sem voru eignalausir ea brn eirra, yrftu ekki a segja sig til sveitar. Ef flk tti ekki eigi b, var skylda ess a vera hj heimili bnda ar sem a tti gri. Vinnuhj essu samflagi lifu v frjlsu einlfi. Ef au brutu lg var eim refsa, ar e au hefu frami svokllu hrdmsbrot, en vi rija broti af v tagi var dauarefsing.

ri 1706 voru au lafur, Hallfrur og Sigmundur fr til alingisaf sslumanni Norur-Mlasslu. lei eirra til ings, sem hefur teki marga daga fr essum austustu nesjum landsins, hafa au lafur og Hallfrur haft talsveran tma hvort fyrir anna og samskipti eirra veri mjg nin. Sslumanni hefur tpast tt sta til a koma veg fyrir atloteirra, enda hugsanlega tali augljst a etta fylgdarflk sitt vri dauasekt. alingi kom mli fyrir dm og var lafur dmdur til lflts. sama ingi var hann hlshggvinn.

Sigmundurbndi og Hallfrur vinnukona voru hins vegar dmd til hltsrefsingar fyrir eifall og barnsmorsins mevitund og samhylli. Setbergsannl segir svo um sama ml: Hggvin var maur r Mlasslu alingi fyrir leynilegan barnstbur, en mur barnsins vgt um lfstraffi orsaka vegna. Henni refst alingi og giftum manni, er vitund hr hafi og hrdmsverkna me henni frami, einnin s maur, sem hggvinn var og barni tti, hver a fyrr hafi hrdm falli, markaur fyrir jfna.

Ekki er ljst hvers vegna Hallfrur var ekki lfltin sama ingi og erfitt a tlka orin orsaka vegna essu samhengi.

Fljtlega a aflokinni ingvallafer, egar Hallfrur var aftur komin heim sitt hra, kom ljs a hn var ungu anna sinn. Kenndi hn lafi ungann og sagi barni hafa komi undir lei eirra til alingis. etta barn fddi hn 23. mars Kreksstum, sem var heimili lgrttumannsins, lafs Andrssonar. Af fingarsta barnsins m vera ljst a mnnum hefur tt nausynlegt a hafa gtur Hallfri, enda kom ljs, a eftir a barni var ftt, reyndi hn a leyna v undir klum snum og hugist bera a t. Komi var veg fyrir a og lifi barni.

egar hr var komi var Hallfrur orin sek um rj hrdmsbrot, tv me lafi og eitt me Sigmundi, og setning um a bera sara barn sitt t. Ml hennar var teki fyrir af Bessa Gumundssyni, verandi sslumanni, Hjaltastaamanntalsingi ri 1707. Sslumaur sendi alingi brf um etta ml um sumari. alingisbkum segir ....snist urtum valdsmanni me dmsmnnum t Hallfrur Magnsdttir nrri dauadmsatkvi standa og setja svo etta ml til fyllilegrar lyktunar lgmanna og lgrttunnar essu xarringi. kvu ingmenn n a dma ekki essu mli fyrr en ri sar, ar sem Hallfrur var fjarverandi.

Mli var teki fyrir alingi 11. jl 1708, a vistddum sakborningi. dmsrskuri segir m.a.: Hallfrur Magnsdttir, af sinni eigin mekenning sannprfu af remur hrdmsbrotum, hefur forboi sitt lf og a drekkjast vatni eftir hljan lgmlsins, sem almennilega kallaststridmur, nema kngur vilji meiri miskunn gera, segir sama lgml. En vr ltum hn hafi miskunnarvon forboi me sinni gulegu mefer snu sasta nfddu fstri... Metum v, a essi vesl Hallfrur s eim lkust, sem lta smbrn eyimerkur, ar sem lklegt er, a menn brlega komi eim til bjargar, og lgmli segir, a hafi sitt lf forboi... .

Viku sar, 18 jl, var lfltsdmnum fullngt. hinum norsku lgum, sem dmt var eftir, er annig komist a ori, ingu Magnsar Ketilssonar: Hittist nokkur eur verur ngsamlega yfirbevsaur, a hafa annahvort sitt eur annars barn tbori og eftirskili eyimrk, hvar menn ekki eru, eur lklegt er a menn komi, skal hann ltast sem manndrpari, og hafa fyrirgjrt lfinu, jafnvel barni fyrir Gus forsjn kunni a finnast og halda lfi.

ri 1703, rtt fyrir atburina Kjlsvk var vinnuhjastttin fremur fmenn, ef mia er vi 19. ldina. Telur Gsli Gunnarsson sagnfringur, sem skrifa hefur um etta tmabil, a megin skringin hafi veri s a hafi sveitarmagar veri margir en slkur fjldi er skrt dmi um a margt vinnufrt flk gat ekki einu sinni fengi vist vegna harris. essum tma hefur vinnukona, sem fddi barn utan hjnabands, v ekki tt margra kosta vl. Miklar lkur eru til a bi hn og barni hefu enda sem sveitarmagar. Samflagi viurkenndi ekki velkomin brn. Hugsanlega hafi v samflagsastur a einhverju leyti tt undir fyrrgreindan verkna, sem framin var Kjlsvk.

sama ingi, 1708, var dmt mli hsfreyjunnar Kjlsvk, Helgu orvarardttir. Hn hafi veri sku um yfirhylmingu fyrra barnstburarmlinu. Helga var dmd fsekt. dmnum yfir henni segir, a ef hn ekki geti greitt f, li hn kroppinn eftirmiskunnsamrilinkindartempran valdsmannsins monsr. Bessa Gumundssonar. dmsrskuri mli hennar var vsa til hinna norsku laga. eim segir: Hvar miskl og eining tilfellur millum manna, skal srhversem vistaddur er, vera skyldugur til a hindra og koma veg fyrir lukku og manndrp. En ef manndrp skeur, a hindra manndrparann a ei uppkomist. En komist hann burtu. skulu eir allir vera skyldugir a elta hann, og fra tilbaka innan tta daga hi seinasta.

a tt v sanna a hsfreyjan Kjlsvk hefi vita meira um tbur barns eirra lafs og Hallfrar en hn hafi lti uppi.

Heimlei eirra Kjlsvkurhjna Sigmundar og Helgu af alingi ri 1708 hefur a llum lkindum veri erfi. Fr v a lafur Kolbeinsson hafi fengi vist hj eim, um 1704, hafi lf eirra teki stakkaskiptum. Dauinnhafi umluki tilveru eirra. Aftkur vinnuhja eirra og vitnisburur um barnstbur hefur eflaust ori eim ung hugraun. A auki voru au bi dmdar manneskjur. Heima Kjlsvk biu eirra rj brn, sjlfsagt milli vonar og tta, undir hlum Glettings.Hf. Magns Helgason, Glettingur 2.tbl 7.rg 1997

Hfundurkemur inn a vegna harris essa tma hafi vinnukona sem eignaist barn tt frra kosta vl. En eftir lestur essarar greinar um Kjlsvkurmli vaknar spurningin hvort vinnuflk og efnalti bndaflk ttu nokkurra sttanlegrakosta vl, egar stridmur var annarsvegar, ef barn kom anna bor "lglega" heiminn. A loknumlestri frsagnar Magnsar Helgasonar Glettingi verur vart komisthj v a huga hvortjsagan varveitir ekki betur sannleikann en hin opinbera saga,enda getur s sarnefndayfirleitt ekkialuflks nema egar a kemst kast vi lgin.


Litu bls pollinn

IMG_2639

Um Hvtasunnuleiti ri 1784 var gefellt mor frami grenndvi systa b Breidalshrepp, Streiti Berufjararstrnd, eftir a rr ungir menn lgust t og hugust lifa flagi sem tilegumenn, inn atburarsina blandaist sar fjriaustfirskiunglingurinn. rlgin hguu v annig a allir essir ungu menn tndu lfinu framhaldi essa Hvtasunnumors. Sasta opinbera aftakan Austurlandi var lokakaflinn eirri atburars, egar einn essara ungu manna var aflfaur hroalegan htt Eskifiri rmum tveimur rum seinna. Sagan hefur ekki fari fgrum orum um vi og rlgessara drengja, en spyrja m hverjir voru valkostirnir.

rferi 1784 var eitt a versta sem slandi hefur duni, muharindin voru llu snu veldi. annlum m lesa hrikalegar lsingar lfskjrum flksins landinu. En ri 1783 hfust eldsumbrot Sumannaafrtti Lakaggum sem sagan kallar Muharindin. skufall og brennisteinsgufa lagist yfir landi annig a grur visnai um mitt sumar, hraunfl vall fram milli Su og Skaftrtungu me eim afleiingu a tugir bja eyddust og flkir flestum sveitum V-Skaftafellssslu tti ann einn kost a flja tthaga sna, ekki btti r skk a veturinn undan hafi veri venju harur og hafs legi fyrir noran land. Um hausti 1783 var standi annig flestum landshlutum a fnaur kom magur af fjalli ef ekki horaur og va var bpeningur sjkur af gaddi og beinabrigslum. grenndvi gosstvarnar var margt bpenings egar fallinn.

Eftir heylausan harinda vetur 1783-84 me frosti og eiturgufum, svo hrum a aeins rjr kr voru taldar hafa lifa veturinn af Melarakkaslttu, reikaibjargarlaust flk og skepnur uppflosna um allar sveitir, mttvana af hor og hungri. Innyflin skepnunum mistrtnuu ea visnuu, bein uri meyr, rif brotnuu undan unga skepnunnaregar hn lagist t af, ftleggir klofnuu og beinhntar gengu t r skinninu. Mannflki var svipa leiki um vorkomuna 1784, ar sem mikill fjldi flks jist skyrbjg og sinakreppu, brisi beinum og liamtum. Hr rotnai af ungum sem ldnum, gmar og tannhold blgnai auk blkreppusttar og annarrakauna. Fjldi flks lt lfi vavangi vi flkingi milli sveita og bja. etta sumar gengu menn va um land fram lk frnum vegi, oft a mrg a ekki reyndist unnt skum magnleysis a greftra au ruvsi en fjldagrfum, enda va frost jru langt fram eftir sumri.

Ofan essar hrmungar btast svo gilegir jarskjlftar Suurlandi, 14. og 16. gst sumari 1784, egar fjllin hristu af sr jarveginn svo grurtorfurnar lgu dyngjum og hrnnum vi rtur eirra. Rangrvalla- og rnessslum einum, er tali a um 100 bndabirog 1900 byggingar hafi hruni til grunna me tilheyrandi skjlleysi fyrir flk og fna, jk etta enn vesld og vergang flksins landinu. rtt fyrir vilja danskra yfirvalda til a astoa slendinga essum hrmungum, sem m.a. m sj v a kanna var hvort hgt vri a flytja hundrulandsmanna af verst leiknu svunum til Danmerkur, skorti menn og hesta buri til a ferast kaupsta svo nlgast mtti asto. greina annlar fr v a embttismenn hfustanum hafi tali standi hva skst Austurlandi og ar mtti hugsanlega enn finna nothfa hross til flutninga nauurftum.

Djpivogur

Djpivogur

ann 10. jn 1784 var Jn Sveinsson sslumaur Sunnmlinga staddur Djpavogi, en hann var bsettur Eskifiri. ar sem hann var kaupmannshsinu hj Grnholt ritai hann brf til dnsku stjrnarinnar sem tti a fara me verslunarskipinu sem l vi bl ti voginum, ferbi til Kaupmannhafnar. Gripi er hr niur brf sslumanns; , .. tel g a mna embttisskyldu a skra hinu ha stjrnarri stuttlega fr heyrilegu eymdarstandi essarar sslu, sem orsakast ekki aeins af feiknarlegum harindum tveggja undangenginna ra, heldur hefur dmalaus ofsi sastliins vetrar reifanlega v hert; v eftir a napur kuldi samt vivarandi skufalli og mu af vldum eldgosa hfu kippt vexti r grri, egar rmagna bpeninginn sem fitna tti sumarbeitinni, skall hr strax um Mikjlsmessu (.e. 29. sept) svo harur vetur, a hann gerist sjaldan bitrari marsmnui. Hl egar miklum snj fjll og dali, svo a f fennti va svipstundu.

Menn uru a htta heyskap mijum klum. Heyi l undir snj og spilltist. Lestir lei a hndlunarstum komust ekki leiar sinnar, en uru a lta ar ntt sem nam. eir sem voru heium uppi misstu ekki aeins hesta sna r hungri, heldur skammkl sjlfa frostinu. Veurfar etta hlst fram mijan nvember, er heldur br til hins betra. Me nri hfst miskunnarlausvetrarharka me langvinnum stormum og fannfergiog svo stjrnlegu frosti, a um 20. febrar hafi alla firi lagt innan r botni til ystu nesja, en slks minnast menn ekki nstlii38 r. Hr vi btist hafsinn, sem hinn 7. mars akti svo langt sem auga eygi af hstu fjallstindum, og hlst essi t fram ofanveran aprl, a heldur hlnai lofti, ekki ng til ess a fjararsinn inai ea hafsinn hyrfi fr landi fyrr en mamnaarlok.

Sauf og hross, sem hjara hfu af harrin tv nst undan og fram ennan dma hara vetur fll n vast hvar sslunni... Bendur hinu kunna Fljtsdalshrai, sem ur voru fjir og gtu sent 5-8 ea 10 hesta lestir kaupsta, vera n a fara ftgangandi um fjll og heiar og bera sjlfum sr eina skeppu korns hverri fer... Engin ingh allri sslunni virist svo vel sett, a hungursney veri ar umflin jafnvel sumar. flestum sknum eru fleiri ea frri mist flnir af jrum ea fallnir r sulti, flakk og jfnaur gerist svo, a g hef san manntalsing hfst haft auk annarra, sem refsa hefur veri, tvo sakamenn haldi, sem dma verur til Brimarhlmsrlkunar, af v hesta er hvergi a f til a flytja fangahs landsins...

Landsbndinn hefur misst bfjreign sna, og missir hrossanna gerir honum me llu kleift a stunda atvinnu sna ea afla sr braus, tt boi vri. Sjarbndinn svonefndi, sem um mrg undanfarin r hefur eins og hinn a mestu lifa af landsins gum, er engu betur settur...; vera v allir a deyja n undantekningar, slir sem ftkir. Nema Yar Konunglega Htign allra mildilegast af landsfurlegri umhyggju lta vildi n til essara Yar rautpndu ftku undirsta eftirfarandi htt.

1. A kaupmenn konungsverslunarinnar hr sslu fengju me fyrsta skipi sklaus fyrirmli um a lna llum bndum sslunnar undantekningalaust nausynjavrur, hlutfalli vi arfir og fjlda heimilisflks.

2. A Yur narsamlegast knaist a gefa ftklingunum hreppunum, eim sem annars fllu, tiltekinn skammt matvla, ar sem ln snist ekki mundu vera til annars en skkva eim skuldir, sem aldrei yri hgt a borga

3. Ea, a Yur allramildilegast knaist a flytja han a flk, sem komi er vergang og vinnufrt teldist, anna hvort til Danmerkur ea annarra staa hrlendis, ar sem betur kynni a horfa, til a ltta byri sem a er rsnauum fjlskyldum, sem reyja blum snum, og bjarga annig drmtu lfi margrar hamingjusamrarmanneskju, er ella hlyti a hnga valinn rkinu til tjns...

a er essu rferi, uppstigningardag, sem rr ungu menn hittast Hvalnesi vi sunnan veran Stvarfjr og eru sagirhafagert me sr flag uma leggjast t. S elstieirra ht Eirkur orlksson fddur orgrmsstum Breidal ri 1763 og vistaur hj sra Gsla Sigurssyni Eydlum. Umsgn sra Gsla um Eirk var ann veg; a hann vri latur, hugalaus um kristin fri, hneigur til strksskapar, jfnaarog brotthlaups r vistum. Eirkur hafi, egar hr kemur sgu, hrkklast r vist vi noranveran Reyarfjr tmnuum. Hann hafi verihj Marteini Jnssyni tvegsbnda Litlu-Breiuvk Helgustaahreppi, sem var sagur valinkunnur maur, og sjsknari betra lagi, ekki er lklegt a Eirkur hafi ri me Marteini og hafi v hrakist til neyddur r gri vist.

IMG_2706

S yngsti eirra riggja var Gunnsteinn rnason, fddur 1766, fr Geldingi (sem heitir Hlarendi eftir 1897) Breidal. Hann hafi dvalist me foreldrum snum framan af fi en au annahvort flosna upp ea fyrirvinnan ltist, var honum fyrirkomi sem niursetningi verhamri Breidal um 12 ra aldurinn. En sast settur niur Einarstum vinoranveranStvarfjr (ar sem orpi Stvarfiri stendur n) og hafi aan hrakist aprlbyrjun. Eftir a hafi hann dregi fram lfi flakki milli bja allt fr Breidal Fskrsfjr. Umsgn sra Gsla Eydlum um Gunnstein er ann veg a hann teljist ls en latur og krulaus um kristin fri.

riji ungi maurinn sem kom ennan uppstigningadag Hvalnes var Jn Sveinsson fr Snhvammi Breidal sennilega fddur 1764. Sagur sveitarframfri eftir a hafa misst fur sinn sem fr niur um s Breidals 1772. Hann er skrur s eini af fjlskyldu sinni hj furbrrum snum Snhvammi 1771, svo ef til vill hefur fjlskyldunni veri tvstra ur en fair hans frst. Brur hans eru sar skrir niursetningar va um Breidal, en hann niursettur a nastum 10 ra gamall og sar Flgu og Eyjum, en eftir a hj Birni furbrir snum Snhvammi. ennan uppstigningardag Hvalnesi leikur grunur a Jn hafi veri orinn sjkur og mttltill. Haft var eftir Jni rnasyni Fagradal sem hafihitt nafna sinn skmmu ur, a hann hafi veri magur, en gangfr, og ekki kvarta um veikindi.

Eins og greinam af opinberum lsingunum hfu eir flagar ekki tt sj dagana sla. Enda hafa eir sem minna mega sn, allt fr fyrstu hallrum slandssgunar, tt verulega undir hgg a skja. Sagnir herma a fyrsta hungursneiin eftir a land byggist hafi veri kllu ld (975) tu menn hrafna og melrakka og mrg tan ill var tin, en sumir ltu drepa gamalmenni og maga og hrinda fyrir hamra. sultu margir menn til bana, en sumir lgust t a stela og uru fyrir a sekir drepnir. Flateyjarbk segir a ri 990 hafi veri svo miki hallri slandi, a fjldi manna hafi di r sulti. var samykkt hrasfundi Skagafiri, a reka t gaddinn ll gamalmenni og vanheila, og banna a veita eim hjlp. (En Arnr kerlinganef, sem kannski var kallaur svo vegna afstu sinnar, kom veg fyrir a etta vri gert). v arf kannski ekki a koma vart, mia vi rferi etta vor, a essir rr ungu menn hafi lti sig dreyma um betra lf sem tilegumenn.

Untitledeir flagar Eirkur, Gunnsteinn og Jn lgu upp fr Hvalnesi vi Stvarfjr a kvldi uppstigningardags ann 20 ma 1784, sennilega n ess a nokkur sakanai eirra, enda vafalaust lti til skiptana handa gestum og gangandi v rferi sem rkti, hva handa mgum. Fru eir fyrir Hvalnesskriur(n er algengara a kalla brurpart lands Hvalness vi Stvarfjr, Kambanes, og hluti fyrrum Hvalnesskria er kallaur Kambaskriur). arhefurhafsinn lna ti fyrir ef marka m brf Jns sslumanns. eir fru yfir Snhvamm Breidal og eru sagir hafa gist ar hj frndum Jns. San fara eir yfir verhamar og sagi Gunnsteinn hafa gist fjsinu, hafa kannski ekki gert vart vi sig hj Hskuldi hreppstjra Breidlingaar sem Gunnsteinn hafi veri niursettur nokkru fyrr. rija degi fluttu eir sig suur Krossdal gegnt Breidalseyjum ar sem eir hafast vi kofa eina ntt og aan fara eir upp mija kletta fjallinu Naphorni Berufjararstrnd, vi Streiti systa b Breidalshreppi. ar geru eir sr sr byrgi og bjuggu um sig upp klettark. egar arna var komi var Jni Sveinssyni ekki fari a ltast blikuna og vildi draga sig r flagskapnum. Enda orin a sjkur a hann taldi sig betur kominn bygg. Eirkur aftk a me llu.

IMG_2674

Nest myndinni m greina binn Streiti ar sem hann krir undir Naphorninu

fyrstu reyndu eir a seja hungri me v a grafa upp hvannartu ofan vi klettana vi Streiti, ar sem Stigi heitir, en fru fljtlega heim a Streiti, rufu ar ak tihsi og stlu fiski og kjti. Jn st lengdar en tk ekki tt vegna sjkleika og mttleysis. Vildi hann fara heim a b og leita ar hjlpar. En flagar hans vantreystu honum og tku hann aftur me sr upp klettana Naphorninu, ar sem eir lgu fyrir nstu daga. Jn fr ar r llum ftunum og fr a leit sr lsa. a, og vegna ess hva hann var orin veikur og vlgjarn, virist hafa ori til ess a Eirkur stekkur a honum, kannski brikasti, hefur hann undir, sker r honum tunguna og stingur hann san me hnfnum brjsti. Gunnsteinn segist hafa lti sem hann svfi og ekki hafa s svo gjrla hva fram hafi fari milli eirra Eirks og Jns. En arna var samt enn ljst hvort Jn var lfs ea liin, egar eir flagar yfirgfu hann eftir a hafa hent ftum hans yfir hann.

Hldu eir Eirkur og Gunnsteinn san af sta inn Berufjr og fengu sig ferjaa yfir fjrinn vi iljuvelli. Segir lti af ferum eirra fyrr en suur lftafiri, ar sem eir voru fljtlega handteknir vegna suajfnaar Melrakkanesi. Geithellum, ann 12. Jn, dmir Jn Sveinson sslumaur Eirk og Gunnstein til hstrkingar fyrir suajfna, en um etta leiti hefur hann veri fervi Djpavog eins og brf hans til Stjrnarinnar Kaupmannahfn ann 10. jn ber me sr hr a ofan. Kannski hafa eir tveir veri sakamennirnir sem hann telur brfinu a veri a dma til Brimarhlmsvistaren endirinn veri hstrkingar sem engir hestar hafi veri tiltkir til flutninga fngum.

egar a svo frttist Breidal a eir flagar hafi veri handteknir lftafiri vekur a undrun a Jn skuli ekki hafa veri me eim. Gunnsteinn sagi fr v lftafiri a Jn hafi veri me eim upphafi tilegunnar en eir hafi skili vi hann milli Streitis og Nps ar sem hann hafi vilja leita sr hjpar vegna lasleika. egar Gunnsteinn kom svo aftur Breidal a linu sumri jtai hann fyrir sra Gsla Eydlum og Hskuldi hreppstjra verhamri, hvar lk Jns myndi vera a finna. Voru tveir menn Streiti fengnir me eim Gsla, Hskuldi og Gunnsteini til a skja lki eftir leisgn Gunnsteins. Akoman var ekki gesleg, lki var kviktaf maki og lyktinbrileg. Samt bru eir a niur r illfrum klettunum og ltu a stokk sem eir hfu haft meferis. En ekki fru eir me lki strax heim a Streiti vegna myrkurs, og drst a tvr vikur a vitja um stokkinn. egar a var svo loksins gert var ekki lengur hgt a sj neina verka lkinu, v makurinn hafi ekkert anna skilieftir en beinin og sinarnar sem tengdu au saman.

Eskifjrur

Eskifjrur

Samt sem ur gekkst Eirkur vi verknanum eftir a Gunnsteinn hafi greint fr viskiptum eirra Jns. eir flagar voru fluttir til Eskifjarar ar sem Jn Sveinsson sslumaur Sunnmlinga fkk mli til frekari meferar. A rannskn lokinni dmdi sslumaur Eirk til daua sem moringja, en Gunnsteinn vilanga rlkun sem vitorsmann. ar til dmur yri stafestur tti a geyma dflissu sslumanns Eskifiri. Me eim ar haldi var Sigurur Jnsson 18 ra unglingur r Mjafiri, sagur ls og skrifandi, sem hafi nst flakki og veri dmdur vegna jfnaar Helgustaahreppi.

essi ungi Mjfiringur er ekki talin hafa veri neinn venjulegur jfur ea hreppsmagi, v jsagan telur hann hafa legi ti nokkur r, og skrir a kannski hvers vegna hann var fangelsaur me eim Eirki ogGunnsteini en ekki hddur og sendur heim sna sveit. jsgum Jns rnasonar m lesa etta um Sigur; gjrist hann tilegujfur og hafist vi msum stum Suurfjarafjllum, helst kringum Reyarfjr; var oft reynt a hndla hann, en var ekki, v a vart yri vi bsta hans einhverjum sta og ar tti a grpa hann, var hann allur burt er anga kom, en va fundust hans menjar; til a mynda sktum ar fjalli einu sem kllu eru Glmsaugu fundust tjn kindagrur, enda var haldi a hann hefi ar dvali einna lengst. En er hann hafi haldi essu tv ea rj r kom harur vetur og var hann bjargrota og orinn mjg kllaus, leitai v ofan til bygga og fr a stela sjfangi t hjllum eirra Reyfiringa; og gtu eir teki hann og fru hann fanginn til sslumanns,,, eir remenningar struku r dflissunnieina nvember ntt, og stlu sr til matar fr sslumanni. Flagarnir lgu svo af sta glrulausum hrarbyl, daginn eftir voru eir handteknir ti Helgustaahreppi eftir a bndinn Sigmundarhsum hafi ori eirra var tihsum og boi eim heim me sr mat um morguninn, en lt senda skilabo til Jns sslumanns laumi.

Eftir etta voru eir fluttir njan sta, til vetursetu byrgi sem sslumaur lt gera vi binn Borgir sem var sunnan Eskifjararr gegnt Eskifjararbnum. Fangageymslan var lti anna en hola ar sem var hgt a lta mati niur um gat akinu. ar tkst ekki betur til en svo a eir Gunnsteinn og Sigurur du bir r hungri, en Eirkur var eirra hraustastur og t ann mat sem kom byrgi. Tali er a hann hafi seti vi gati, egar von var matar og flagar hans aeins fengi naumar leifar ess sem hann ekki t. Sagt var a sslumannsfrin hafi s um matarskammtinn og var haft eftir Eirki a svo naumt hafi frin skammta, a maturinn hefi rtt duga handa sr einum.

Fremur hljtt var um ennan atbur og sslumaur var slmum mlum vegna essa, er jafnvel tali a hann hafi lti dysja hina horfllnu fanga me leynd undir steini skammt fr byrginu um lei og uppgtvaist hve slysalega hafi tekist til vi fangavrsluna. jsagan segir vandri sslumanns hafa veri mikil vegna essa hungurmors: En eftir a br svo vi a Sigurur fr a skja sslumann nttunni svo hann gat ekki sofi. Var teki a r sem algengt var vi er menn hugu mundu aftur ganga, a lk Sigurar var teki og pjakka af hfuime pli og gengu svo sslumaur og kona hans milli bols og hfus honum og hfui a v bnu sett vi jin og bar ekki Siguri eftir a. Sagt er a skria r Hlmatindinum hafi rta ofan af beinagrindum eirra Sigurar og Gunnsteins 19. ld og hafi mtt sj ar tvr hauskpur og mannabein stangli, liggja fyrir hunda og manna ftum allt fram undir 1940.

Um sumari (18. jl1785) var kallaur saman hrasdmur til a stafesta dm sslumanns yfir Eirki, var ar stafesta Eirkur skildi klipinn fimm sinnum me glandi tngum lei aftkusta, handarhggvinn og san hlshggvinn. Hnd og hfu skildu sett stjaka, rum vandra mnnum til eftirminnilegrar avrunar. A rttum landslgum hefi Eirkur tt a koma fyrir xarring til a stafesta dminn. En ar sem kostnaur sslumanns af fngunum var nnast allar tekjur hans af sslunni fkk hann v breytt og dmurinn var stafestur heima hrai, enda tvsnt a nothfir hestar hefu fengist til a flytja fanga vert yfir landi. En etta var gert me eirri vibt a aftakan mtti ekki fara fram fyrr en fyrir lgi konungleg tilskipun. ann 20. janar 1786 stafesti konungurinn Kristjnsborgdminn endanlega me eirri mildun a Eirkur yri ekki klipinn me glandi tngum en dmurinn skildi standa a ru leiti. Svo virist sem sslumaur hafi ekki fengi tilkynningu um rskur konungs fyrr en undir haust og virist v sem sslumaur hafi seti uppi me Eirk ri lengur en hann hugist gera me v a ska eftir a dmurinn yri stafestur hrai.

ann 30. september 1786 var Eirkur orlksson tekin af lfi Mjeyri vi Eskifjr 23 ra gamall. Erfilega hafi gengi a f mann bulsverki, en seint og um sir hafi veri fenginn maur a nafni Bjrn fr Tandrastum Norfiri og fkk hann 4 rkisdali og 48 skildinga a launum. Hann var kallaur eftir etta Bjrn Tandri ea Karkur, sagur hrikalegur velli og hranalegur ori. Eftir munnmlum var hann binn a drekka talsvert ur en embttisverki hfst. Eins segja sumar sagnir a a hafi veri eldhs saxi Eskifjararbnum sem nota var til aftkunnar. Bjrn Tandri lagist flakk sari hluta vi sinnar og eiga brn a hafa veri hrdd vi hann v a s saga fylgdihonum a hann hefi drepi mann, enda sastibullinn Austurlandi.

Ftt er til opinberum plggum umaftkuna sjlfa, ea hversu fjlmennt ar var. Til sis var a vistaddir vru aftkur slandi anna hvort biskupea prestur, sra Jn Hgnason Hlmum vi Reyarfjr uppfylltietta kvi og var ar allavega vistaddur samt Jni Sveinssyni sslumanni. Varla arf a efast um a hnd Eirks og hfu hafa veri fest stangir til snis a aftkunnilokinni almenningi til vivrunar. Sslumaur hafi sett mann sem umsjnarmann verksins sem ht Oddur, og var sagur hreppstjri fr Krossanesi vi Reyarfjr.

Til er handrit eftir Einr Stefnsson fr Mrum Skridal sem hann skri niur eftir munnmlasgum um atburi essa. svo margt eim sgum s ekki samkvmt v sem fram kemur opinberum heimildum hva sum nfn og atburi varar, er greinilegt vi hva er tt. En handriti Einrs stendur etta um a sem gerist Eskifiri ennan haustdag.

IMG_4730

Mjeyri

Hfst n Oddur handa um undirbning aftkunnar. Skyldi hn fara fram Mjeyri vi Eskifjr. Bull sslumanns var til kvaddur, en hann frist undan a vinna Eirki og kva sig skorta hug til ess. Bull essi nefndist Bergr og bj Bleiks, bli vi Eskifjr. orsteinn ht maur r Norfiri, er hafi flakka va og var nokku vi aldur, er etta gerist. Bau hann sslumanni a vinna bulsverki, og var a bo egi. xi var fengin a lni hj kaupmanni Eskifiri.

egar loki var llum undirbningi aftkunnar, fr Oddur hreppstjri me tilkvadda menn a Borgum til a skja fangann. Voru eir allir mjg vi vn. Er anga kom, sat Eirkur fangelsinu og uggi ekki a sr, enda hafi honum ekki veri birtur dmurinn. Lt Oddur binda hendur hans, kva hann eiga a skipta um verusta og lt gefa honum vn. Hresstist Eirkur og var brtt ktur mjg; tti honum sem sinn hagur mundi n fara batnandi. Var svo haldi af sta leiis til Mjeyrar, en a er ispl a fara.

Gekk ferin greitt, uns komi var svonefnda Mjeyrarvk. mun Eirk hafa fari a gruna margt, enda hefur hann lklega s vibnainn Mjeyri og menn , er ar biu. Sleit hann sig lausan og tk rs, en Oddur og menn hans nu honum egar sta. Beittu eir hann harneskju og hrintu honum leiis til aftkustaarins. Eggjai Oddur menn sna me essum orum: Ltum ann djful hla oss og landslgum.

Var Eirkur san hrakinn t eyrina, ar sem biu hans hggstokkurinn og xin. Allmargt manna var ar saman komi, meal eirra skipstjri og einhverjir skipverja af dnsku kaupfari, sem l firinum. Er Eirkur var leiddur a hggstokknum, trylltist hann og ba sr lfs me miklum fjlgleik. En Oddur og menn hans ltu hann kenna aflsmunar og lgu hann stokkinn. Eirkur hafi hr miki hfi; tk Oddur ar bum hndum og hlt hfinu niri. Skipai hann san orsteini r Norfiri a vinna sitt verk. orsteinn br vi hart, en svo illa tkst til, a fyrsta hggi kom herar Eirki og sakai hann ltt. rei af anna hggi og hi rija, og enn var fanginn me lfsmarki.

Oddur hreppstjri skipai n blinum a lta hr staar numi, ea hva skal n gera, mlti hann, samkvmt lgum m ekki hggva oftar en risvar. gekk fram skipstjrinn danski, leit fangann, sem var a daua kominn, og skipai a binda skyldi endi kvalir hans n frekari tafar. Hj orsteinn tt og ttt, og fr af hfui sjunda hggi. Skipstjrinn leit til Odds og mlti: Drottinn einn veit, hvor ykkar hefur fremur tt essa mefer skili, ea fanginn. Ef g hefi ri, skyldir hafa fylgt honum eftir. Lk Eirks var san grafi Mjeyri.

Um ennan atbur var til vsan;

Aftaka

xin sem Eirkur var hggvin me er sg hafa veri til verslun Eskifiri fram til 1925 og a hafa veri notu ar sem kjtxi. verinu sem gekk yfir Austurland ann 30. desember sastliinn uru miklar skemmdir vegna sjvargangs Eskifiri. Sjr braut leii Eirks orlkssonar sem hefur veri Mjeyri allt fr v a essir atburir gerust. Vita var me vissu alla t hvar hann hvlir, svo a menn hafi tali sig urft a stafesta a me v a grafa leii. Var a gert upphafi 20. aldar a vistddum verandi hraslkni Eskifiri. var komi niur kassa r hefluum borum sem innhlt beinagrind af manni sem hefur veri en meallagi. Hauskpa l vi hli beinagrindarinnar og var hn me rautt alskegg.

Frsagnir af atburum essum bera a me sr a Eirkur orlksson hefur veri hraustmenni sem komst lengur af en flagar hans, vi murlegar astur. Lokaor Einars Braga rithfundar, sem gerir essum atburum mun gleggri skil I. bindi Eskju, eiga hr vel vi sem lokaor. Hinn daui hefur sinn dm me sr. Vi ntmamenn fellumst ekki essa gfusmu drengi. Kannski hefu eir vi hlihollar astur allir ori ntir menn. En eir uru frnarlmb grimmilegrar aldar, sem ekkert okkar mundi vilja lifa. Meinleg forlg sendu essa bygg til ess eins a jst og deyja.

IMG_4726

Leii Eirks orlkssonar Mjeyri vi Eskifjr

Efni essa frsgn er fengi r; ldin tjnda, Eskja I. bindi, jsgum Jns rnasonar, Landnmi fyrir landnm - eftir rna la, handriti Einrs Stefnssonar sem hefur birst va og tti rhalls orvaldssonar af sustu aftkunni Austurlandi


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband