Fęrsluflokkur: Menning og listir

Kórekur og blįklędda konan

kvennskart L

Įriš 1938 fannst merkur fornleifafundur viš vegageršar framkvęmd, žar sem žį var kallaš aš Litlu-Ketilstašastöšum ķ Hjaltastašažingį, žar sem nś er Hlégaršur. Um var aš ręša lķkamsleifar konu, tvęr koparnęlur, litla skrautnęlu, auk klęšisbśta įsamt fleiru. Žessar minjar hafši mżrin varšveitt ķ meira en žśsund įr. Žįverandi Žjóšminjavöršur gekk frį lķkamsleifum konunnar ķ formalķni, sem ekki hefur veriš sjįlfgefin fyrirhyggja į žeim tķma. Mżrin hafši varšveitt lķkamsleifarnar į žann hįtt aš mjśkvefir konunnar varšveittust žar til formalķniš tók viš varšveislu žeirra, žaš mį žvķ lķkja žessari konu viš nokkhverskonar mśmķu. Sérstakt er aš til séu lķkamsleifar sem varšveittar hafa veriš ķ formalķni į Žjóšminjasafni Ķslands og hafi nś meš nżjustu tękni veitt einstęša innsżn ķ lķf konu sem bjó į Ķslandi viš landnįm.

Blįklędda konanŽaš sem komiš hefur ķ ljós meš nśtķma rannsóknum er aš konan hefur lįtist um įriš 900. Eins er rannsóknin talin leiša ķ ljós aš hśn sé fędd į vestanveršum Bretlandseyjum og hafi flust til Ķslands 5-11 įra gömul, en dįiš ķ kringum tvķtugt. Klęšnašur og skart konunnar gefur žaš til kynna aš um efnameiri manneskju hafi veriš aš ręša. Eins žykir bśtur śr blįu ullarsjali gefa ótvķrętt til kinna aš ullin hafi komiš af ķslensku saušfé, žvķ mį leiša aš žvķ lķkur aš litun og vefnašur ullar hafi žegar veriš oršin til ķ landinu į bernskuįrum landnįmsins.

Sżning um blįklęddu konuna śr Ketilstašamżrinni stendur nś yfir į Žjóšminjasafni Ķslands.

Žvķ hefur žrįfaldlega veriš haldiš fram ķ skśmaskotum aš ekki sé allt sem sżnist varšandi upphaf landnįms Ķslands og leiddar hafa veriš aš žvķ margvķslegar lķkur aš meiri fjöldi fólks hafi bśiš ķ landinu en sagan vill greina frį, fyrir eiginlegt landnįm. Nišurstöšur žeirra rannsókna sem geršar hafa veriš į Ketilstašakonunni slį lķtiš į žęr getgįtur žó svo aš žęr sanni ekkert žar aš lśtandi heldur. Ķ mżrunum ķ Hjaltastašažinghįnni er vafalaust margt fleira forvitnilegt aš finna og sennilegast ekki öll kurl žašan komin til grafar.

IMG_5311

Helstu einkenni Hjaltastašažinghįr eru Dyrfjöll og stušlabergsįsar, sem vķša standa upp śr mżrunum sem Selfljótiš hlykkjast ķ gegnum

Margir hafa oršiš til žess aš benda į aš sumar nafngiftir ķ žessari sveit séu sérkennilegar, t.d. heitir mżri ķ Hjaltastašažinghį blį og er žannig hįttaš vķša į Austurlandi. Freysteinn Siguršsson jaršfręšingur sżndi fram į ķ įrsritinu Mślažingi įriš 2010 aš minnsta kosti tvö örnefni ķ Hjaltastašažinghį vęru af gelķskum uppruna ž.e.a.s. frį heimahögum ungu konunnar sem heygš var ķ Ketilstašamżrinni. Žar er annarsvegar um helsta einkenni sveitarinnar aš ręša, Dyrfjöllin, og hinsvegar um fornar rśstir Arnarbęlis ķ landi Klśku, andspęnis Jórvķk sem stendur sunnan viš Selfljótiš.

Syšri hluti Dyrfjalla heitir Beinageit eša Beinageitarfjall. Freysteinn telur vķst, og rökstyšur žaš rękilega, aš upphaflega hafi öll Dyrfjöllin heitiš Bheinn-na-geit, sem śtleggst į fornri gelķsku, dyrnar viš fjalliš. Arnarbęli vill Freysteinn meina aš hafi upphaflega heitiš Ard-na-bhaile į forn-gelķsku, sem śtleggst sem Bśšarhöfši sé žvķ snaraš yfir į Ķslensku. Žrįlįtur oršrómur hefur veriš į kreiki frį örófi alda ķ Śtmannasveit aš į žessum staš hafi veriš forn verslunarhöfn žó svo aš nś sé ekki skipgengt lengur aš Arnarbęli. Frumrannsókn fornleifa ķ Arnarbęli var gerš įriš 2010 og leiddi hśn ķ ljós aš rśstirnar žar eru umfangsmiklar.

Eitt nafn ķ Hjaltastašažinghį hefur valdiš mér heilabrotum öšrum fremur, en žaš er nafniš Kóreksstašir sem eru rétt fyrir innan Jórvķk. Ég minnist žess ekki aš hafa heyrt žetta Kóreks-nafn annarsstašar. Žó žetta bęjarnafn hafi vakiš furšu mķna strax į unga aldri žegar ég heyrši tvo bekkjarbręšur mķna ķ barnaskóla hafa žaš į orši, žar sem öšrum žótti réttara aš bera žaš fram meš skrollandi gormęlsku, žį var žaš ekki fyrr en nżveriš aš ég fór aš grennslast fyrir um hvašan nafniš gęti veriš komiš. Viš žessa eftirgrennslan mķna hef ég lesiš sveitarlżsingu, žjóšsögur, austfiršingasögur auk žess aš senda Vķsindavef Hįskóla Ķslands įrangurslausa fyrirspurn, enn sem komiš er. Eins hefur gśggśl veriš žrįspuršur śt og sušur.

IMG 5625

Kóreksstašavķgi

Ķ žjóšsögu Jóns Įrnasonar er greint svo frį: "Kórekur bjó į Kórekstöšum ķ Śtmannasveit. Eftir fundinn ķ Njaršvķk, žar sem žeir Ketill žrymur og Žišrandi féllu, sótti Kórekur karl syni sķna óvķga ķ Njaršvķk Fyrir utan bęinn į Kóreksstöšum spölkorn er stakur klettur meš stušlabergi umhverfis, žaš er kallaš Kóreksstašavķgi. Kletturinn er hįr og sagt er aš ekki hafi oršiš komizt upp į hann nema aš sunnanveršu. Ķ žessu vķgi er sagt aš Kórekur hafi varizt óvinum sķnum, en falliš žar aš lokum og žar sé hann heygšur. Merki sjįst til žess enn aš einhver hefur veriš heygšur uppi į klettinum, og hefur veriš girt um hauginn. Ķ minni sögumannsins hefur veriš grafiš ķ hauginn og ekkert fundizt nema ryšfrakki af vopni, en svo var žaš ryšgaš aš ekki sįst hvernig žaš hafši veriš lagaš." Frekar snubbót en gefur žó vķsbendingu.

Žį var aš leita į nįšir austfiršingasagna, en ķ žeim er greint frį Njaršvķkingum og atburšum tengdum Įsbirni vegghamri miklum garšahlešslumanni sunnan śr Flóa. Reyndar tegja atburšir žessir sig žvert yfir landiš inn ķ allt ašra sögu žvķ žeirra er aš nokkru getiš ķ Laxdęlasögu, žegar Dalamenn taka į móti Gunnari Žišrandabana. En ķ austfiršingasögum mį žetta m.a.finna um Kóreks nafniš ķ atburšarįsinni um bana Žišranda: "Žorbjörn hét mašur. Hann var kallašur kórekur. Hann bjó į žeim bę ķ Fljótsdalshéraši er heitir į Kóreksstöšum fyrir austan Lagarfljót. Žaš er ķ Śtmannasveit viš hin eystri fjöll. Žorbjörn įtti sér konu. Hśn var skyld žeim Njaršvķkingum. Hann įtti tvo sonu. Hét annar Gunnsteinn en Žorkell hinn yngri. Žorkell var žį įtjįn vetra en Gunnsteinn hafši tvo vetur um tvķtugt. Žeir voru bįšir miklir menn og sterkir og allvasklegir. En Žorbjörn var nś gamlašur mjög."

 IMG_5280

Selfljót, mżrar og stušlabergsįsar ķ Jórvķkur og Kóreksstašalandi, Kóreksstašavķgi er fyrir mišri mynd

Žórhallur Vilmundarson prófessor ķ ķslenskum fręšum og forstöšumašur Örnefnastofnunar frį stofnun hennar įriš 1969 til įrsins 1988, telur aš Kóreks nafniš megi rekja til stušlabergsbįsa ķ klettunum viš Kóreksstaši sem hafa vissa lķkingu viš kóra ķ kirkjum, og telur Žórhallur aš nafn bęjarins sé af žeim dregiš, žetta mį finna ķ Grķmni 1983. Žaš veršur aš teljast ósennilegt aš Kóreksstaša nafniš sé dregiš af klettum sem hafa lķkindi viš kóra ķ kirkjum ef nafniš var žegar oršiš til ķ heišnum siš į landnįmsöld, nema aš kirkjunnar menn hafi žį žegar veriš bśsettir ķ Śtmannasveit. Žvķ bendir tilgįta prófessorsins ķ fljótu bragši til žess aš hann hafi ekki tališ Austfiršingasögur įreišanlegar heimildir. Ķ žeim er Kórekur sagt auknefni Žorbjörns bónda sem bjó į Kóreksstöšum, hvort bęrinn hefur tekiš nafn eftir auknefninu eša Žorbjörn auknefni eftir bęnum er ekki gott ķ aš rįša, en lķtiš fer fyrir sögnum af kirkjukórum žessa tķma.

IMG_5611

Blį ķ Hjaltastašažinghį

Hvorki viršist vera aš finna tangur né tetur af Kóreks nafninu hér į landi fyrir utan žaš sem tengist žessum sögualdarbę Śtmannasveit. Kóreksstašir gęti žvķ allt eins veriš enn eitt örnefniš af gelķskum uppruna, og žį fariš aš nįlgast kirkjukórakenningu prófessors Žórhalls Vilmundarsonar. Žaš mį jafnvel hugsa sér aš nafniš sé ęttaš frį staš sem į vķkingaöld gekk undir nafninu Corcaighe eša "Corcach Mór na Mumhan",sem śtlagšist eitthvaš į žessa leiš "hiš mikla mżrarkirkjuveldi" og ekki skemmir žaš tilgįtuna aš stašurinn er mżrlendi rétt eins og blįin viš Kóreksstaši. Žetta er stašur žar sem klaustur heiags Finnbarr įtti sitt blómaskeiš og er nś žekktur sem borgin Cork į Ķrlandi.

En aš fullyrša žaš blįkalt aš meš nżjustu tękni į gśggul sé hęgt aš bendla blįklęddu konuna ķ Ketilstašamżrinni viš afa Žorbjörns kóreks bónda į Kóreksstöšum sem lķklega hafi įtt rętur aš rekja til Finnbars ķ Corcach Mór na Mumhan, er blįtt įfram full langt gengiš.


Af kynjum og vķddum... og loftbólum andans.

Žaš hefur ekki oft komiš fyrir į žessari sķšu aš vakin hefur veriš athygli į ritverkum annarra. Žó hefur žaš komiš fyrir s.s. žegar bókin hans Mįs vinar mķns Karlssonar kom śt "Fólkiš ķ plįssinu". Ķ žaš skiptiš žorši ég aš vekja athygli į bókinni hans Mįs žar sem ég hafši tryggt mér eintak ķ gegnum klķku įšur en bókin kom śt.

Žaš vill oft verša sammerkt meš góšum bókum aš žaš fer lķtiš fyrir žeim ķ markašsetningu og eru ekki gefnar śt ķ risaupplagi. Enda fór svo sem mig grunaši meš bókina "Fólkiš ķ plįssinu", hśn seldist upp į skömmum tķma og hefur veriš ófįanleg sķšan.

Ég tel mig hafa nś žegar tryggt mér eintak af ljóša bókinni hans Péturs Arnar og treysti į aš hann tķni ekki minnismišanum, žvķ ljóšanna ętla ég aš njóta žegar ég kem heim um jólin.

 

Af kynjum og vķddum..og loftbólum andans er fyrsta ljóšabók Péturs Arnar Björnssonar arktķtekts. 

Ķ ljóšabókinni flęša yrkisefnin milli himins og jaršar, frį fortķš til nśtķšar. Pétur Örn hefur fengist viš ljóšaskrif frį unglingsįrum. Samhliša nįmi skrifaš mikiš af ljóšum og hafa nokkur žeirra birst ķ blöšum og tķmaritum.

Ljóšaskrifin uršu strjįlli meš įrunum en ķ kjölfar žess tķma sem gafst viš hruniš haustiš 2008 hófust žau aftur af krafti. Nśna fannst Pétri mįl til komiš aš taka fyrsta žversniš ķ hinn mikla ljóšahaug sem safnast hefur upp ķ gegnum įrin og gera ašgengilegan bókarformi.

Pétur Örn Björnsson er fęddur į Saušįrkróki įriš 1955. Aš afloknu stśdentsprófi frį MT įriš 1975 nam hann almenna bókmenntafręši viš HĶ og lauk BA prófi žašan įriš 1980 meš lokaritgerš sinni um list og veruleika ķ Flateyjar-Frey, ljóšfórnum Gušbergs Bergssonar. Eftir žaš lęrši hann arkitektśr viš Arkitektskolen i Aarhus, lauk žašan Cand. Arch. prófi įriš 1986 og hefur sķšan starfaš samfellt sem arkitekt. Nś arkar hann inn į ritvöllinn meš sinni fyrstu ljóšabók.

Eins og ég gat um ķ upphafi žį hefur žessi sķša ekki gert mikiš af žvķ aš vekja athygli į hugšarefnum annarra žó svo aš öllum hafi veriš frjįlst aš višra sķn hugšarefni hér ķ athugasemdum sem Pétur Örn hefur gert af og til.

Žaš eru ekki nema andans menn meš hjartaš į réttum staš sem koma saman ljóši og žaš žarf fjölkunnuga kjarkmenn į viš Egil sterka til aš gefa śt ljóšabók. Pétur Örn er hvoru tveggja ef marka mį ummęli hans viš śtkomu bókarinnar Af kynjum og vķddum... og loftbólum andans.

"Fyrsta fjalliš er hverjum manni ętķš žaš erfišasta aš klķfa. Eftir žaš fer mašur vęntanlega ķ stóra ljóšahauginn sem safnast hefur upp ķ gegnum įrin og tekur nęstu žversniš og prjónar hverju sinni einhverju nżju viš svo śr veršur ljóš ... hśs."

 

Ķ SVARBLĮMA

Hljóšur
getur alvarleiki 
barnsins 
veriš - ķ leik 

ķ djśpri skynjun vitundar
um aš fyrr en sķšar
muni žaš leita 
sjįlft sig (aftur) uppi

meš tungliš og stjörnurnar
og Noršurljósin
og allar ljóstżrur heimsins
ķ augunum

aš rżna śt ķ loftiš
śt yfir hafiš
yfir móa og mela 
og yfir landiš allt

ķ hljóšum svarblįma
aš finna sjįlft sig aftur
ķ skynjun vitundar ķ leik
bak viš žunnofna slęšu.


(Śr bókinni "Af kynjum og vķddum ... og loftbólum andans, sem komin er śt į vegum forlagsins Bókabeitan og er 92. bls. kilja. Bókin fęst nś ķ öllum "betri bókabśšum") 

Mynd af Af kynjum og vķddum ... og

   


Salthśsiš 2013.

IMG 0679 

Ķ dag opnar Salthśsmarkašurinn ķ Salthśsinu į Stöšvarfirši fimmta sumariš ķ röš.  Frį 2009 hefur handverksfólk į Stöšvarfirši haldiš śti markaši ķ aflögšu fiskvinnsluhśsi ķ bęnum, meš handverki vķša af Austurlandi ķ boši fyrir feršafólk. 

Samhliša markašnum hafa veriš żmsar uppįkomur ķ hśsinu, t.d. var haldin ljósmyndasżning įriš 2009 m.a. frį sjįvarśtvegi į Stöšvarfirši auk žess sem varpaš var į veggi kvikmyndum frį fiskveišum og vinnslu ķ ķslenskum sjįvarśtvegi. Einnig var myndverk gjörnigaklśpsins "Icelandic love corporation" sżnt žar sem gert var aš žorsk til śtfarar ķ brśšarkjólum og ein mįlverkasżning. 

Įriš 2010 įttu  hįtt į annan tug ungra listamanna svišiš įsamt handverkfólkinu. Žaš sumar hófst sżningaröšin "Ęringi" ķ Salthśsinu į Stöšvarfirši aš frumkvęši listakonunnar Žorgeršar Ólafstóttir. Ęringi hefur sķšan veriš haldinn ķ Bolungavķk 2011 og į Rifi 2012.

IMG 0071

Nśna sumariš 2013 er rįšgera ašstandendur "Pólar Festival" aš hafa listvišburš ķ hśsinu samhliša bęjarhįtķšinni "Mašur er manns gaman" į Stöšvarfirši helgina 12-14. jślķ. http://www.mbl.is/frettir/innlent/2013/05/30/haefileikasamfelag_a_stodvarfirdi/

Žó svo aš žetta verši ķ žrišja sumariš ķ röš sem ég missi af opnun Salthśsmarkašarins žį er hugurinn enn sem įšur žar į žessum degi. Ķ dag ętla ég aš nota tękifęriš til aš kynna handverkiš hennar Matthildar sem veršur ķ Salthśsinu ķ sumar.


Litakassinn.

 IMG 3654

Žennan veturinn datt ég ķ litakassann eins og svo oft įšur, upp tendrašist Ęgishjįlmur. Upphafiš mį rekja til žess aš ķ žvķ sem nęst įr hef ég haft Ęgishjįlm į heilanum eša boriš "į milli brśna mér" eins og segir um hvernig eigi aš nżta sér verndarmįtt galdrastafsins. Reyndar ķ mun lengri tķma žvķ aš af og til hefur Ęgishjįlmur dśkkaš upp ķ minni tilveru.  

Ég hef semsagt veriš aš rannsaka hvašan fyrirbęriš kemur og hvers žaš er megnugt.  Žvķ mį kannski segja aš ég viti loksins oršiš svo mikiš um lķtiš aš ég sé oršin sérfręšingur žó enga hafi ég grįšuna žvķ til stašfestu.  Nišurstaša rannsóknarinnar er sś aš Ęgishjįlmurinn komi svo langt aš aš žaš sé alla leiš frį upphafi vega. Žvķ eins og Gošafręšin greinir frį žį var Ęgir guš hafsins ķ Jötunheimum og žaš var jś śr Jötninum Żmi sem gošin bjuggu til jöršina. Notagildinu mį sķšan lķkja viš andans internet, meš mun öflugri leitarvél en google, žar sem leitarnišurstöšurnar birtist sem stašreyndir.

Žaš hafa veriš hin ólķklegustu litbrigši sem hafa komiš fram viš aš lita Ęgishjįlminn svo mögnuš aš žaš var ekki nokkur leiš aš koma žeim į striga ķ heilli mynd.  Oftar en ekki var hugmyndin oršin svo margžętt aš hśn endaši ķ engu.  Žegar ég var alveg oršin strand og myndin žvķ sem nęst aš hverfa fékk ég žau skilaboš aš ég vęri um žaš bil bśin aš mįla žau systkinin, Fenrisślf, Mišgaršsorm og Hel, sjįlfur feršašist ég svo um į Fenrisślfi viš Helgrindur.  Ég sem hélt aš ég vęri aš mįla mig į heimleiš til Matthildar minnar meš leišsögn Ęgishjįlms. Eftir aš hafa leitaš įlits į žvķ hvort ég hefši óvęnt mįlaš eigin endalok fékk ég žau skilaboš aš žaš fęri eftir žvķ hvar vęri birjaš. Žvķ varš žaš nišurstašan aš mįla įtta hjįlma ķ višbót žar sem vonlaust verk vęri aš koma allri hugmyndinni fyrir į einni mynd sem ekki hyrfi ķ móšuna miklu og žaš mynd sem įtti aš geima "ljós heimsins" en alls engin ragnarök.  

Um žaš bil sem ég var bśin aš koma mér śt ķ ystu myrkur og myndin žvķ sem nęst aš mįst śt lagši hśn Matthildur mķn upp ķ ferš yfir himin og haf hingaš į 69°N og var hjį mér ķ žrjįr vikur.  Žį birtist hver Ęgishjįlmurinn af öšrum og hver lopapeysan af annarri. Žaš mį segja aš viš höfum aš sumu leiti veriš aš fįst viš sama galdurinn, įtta blaša rós og įtta arma Ęgishjįlm.

Meš žvķ aš klikka į oršiš "Litakassinn" kemst žś į mįlverkasżningu.

LITAKASSINN - MĮLVERKASŻNING (meš žvķ aš tvķklikka svo į mynd mį stękka hana).

Ps. Hér fyrir nešan mį finna nišurstöšur Ęgishjįlms rannsóknarinnar hafi einhver įhuga į aš vita meira um galdramįtt hans.

http://magnuss.blog.is/blog/magnuss/entry/1267445/

http://magnuss.blog.is/blog/magnuss/entry/1268712/ 

http://magnuss.blog.is/blog/magnuss/entry/1269627/

 


Meistari Megas.

Tķminn flżgur įfram og hann teymir mig į eftir sér
og ekki fę ég miklu rįšiš um žaš hvert hann fer.
En ég vona bara aš hann hugsi svolķtiš hlżlega til mķn
og leiši mig į endanum aftur til žķn.

Ég gaf žér foršum kešju śr gulli um hįlsinn žinn,
svo gleymdir žś mér ekki ķ dagsins amstri nokkurt sinn.
Ķ augunum žķnum svörtu horfši ég į sjįlfan mig um hrķš
og ég vonaši aš ég fengi bara aš vera žar alla tķš.

Žaš er margt sem angrar en ekki er žaš žó bišin
Žvķ ég sé žaš fyrst į rykinu, hve langur tķmi er lišin.
Og ég skrifa žar eitthvaš meš fingrinum sem skiptir öllu mįli.
Žvķ aš nóttin mķn er dimm og ein og dagurinn į bįli.

Jį, og andlitiš žitt mįlaš. Hve ég man žaš alltaf skżrt,
auglķnur og bleikar varir, brosiš svo hżrt.
Jś ég veit vel, aš ókeypis er allt žaš sem er best,
En svo žarf ég aš greiša dżru verši žaš sem er verst.

Ég sakna žķn ķ birtingu aš hafa žig ekki viš hliš mér
og ég sakna žķn į daginn žegar sólin brosir viš mér.
Og ég sakna žķn į kvöldin žegar dimman dettur į.
En ég sakna žķn mest į nóttinni er svipirnir fara į stjį.

Svo lķt ég upp og sé viš erum saman žarna tvęr
stjörnur į blįrri festinguni sem fęrast nęr og nęr.
Ég man žig žegar augu mķn eru opin, hverja stund.
En žegar ég nś legg žau aftur, fer ég į žinn fund.

Lag: Megas
Texti: Megas

http://www.youtube.com/watch?v=LITcFDEP4a8&feature=related


Noršurhjarinn.

IMG 0707

Žau hafa veriš žrįlįt noršurhjara élin hérna į 69°N undanfarna daga jafnvel alveg frį žvķ ķ janśar. Žetta žarf ekki aš vera svo slęmt vešur fyrir žį sem hafa skżjaskošun aš įhugamįli žvķ žó snjórinn sé hvķtur og élin grį, žį mį ķ dekksta lagi greina ķ gegnum sortann aš tilveran er blį.

Ķ dag ętla ég aš reyna aš drepa tķmann į žessum lengsta föstudegi įrsins meš žvķ aš góna ķ éljabakkann mér til andagiftar, jafnframt žvķ aš gefa innsżn ķ žęr furšumyndir sem ég hef greint ķ gegnum élin hérna į 69°N og gert tilraun til aš klķna į striga.  Til samanburšar eru tvęr myndir frį žvķ ķ fyrra sumar sem gefa til kynna muninn į vetri og sumri noršurhjarans.

Setjiš bendilinn yfir mynd og smelliš til aš fį möguleika į aš stękka.

     

Kilbotn               Evenskjer               Mųrketid (skammdegi)

Vintersol (vetrarsól)               Snebyger (snjóél)               Hagl

Vogsfjorden               Stangnes               Trondenes

Óvęnt barst mér gśru andans į youtube sem į vel viš žessa pįska sem eru žeir fyrstu sem ég dvel algerlega einn og sér meš sjįlfum mér ķ mķnum blues.  Hann ętlar aš setja nokkur pśsl ķ heildarmyndina meš nokkrum vel völdum oršum.


Salthśsiš, Stöšvarfirši.

scan0247

 

Undanfarin tvö sumur hefur rekinn markašur, ķ aflögšu fiskvinnsluhśsi (Salthśsinu) į Stöšvarfirši, meš handverki og heimafengnu hrįefni undir heitinu Salthśsmarkašurinn. Til aš auka ašdrįttarafl markašarins var sumariš 2009 bošiš upp į myndasżningu, video verki gjörningaklśbbsins ILC var varpaš į veggi kęlis auk videos sem sżndu ķslenskan sjįvarśtveg. Ašsóknin 2009 fór fram śr björtustu vonum og žvķ var įkvešiš aš halda įfram. Sumariš 2010 komu 24 ungir listamenn frį Reykjavķk auk Belgķu og Skotlandi dvöldu ķ Salthśsinu ķ 10 daga og settu upp sżninguna Ęringur 2010. Salthśsmarkašurinn veršur žrišja sumariš ķ röš 2011, meiningin er aš reina aš koma į vķsi af fiskmarkaši, enda viš hęfi hśssins. Opiš er fyrir hugmyndir af listvišburšum og allar hugmyndir vel žegnar.

Žaš hefur veriš gefandi aš  taka žįtt ķ žessum verkefnum įsamt hug- og handverksfólki. Upphaflega kviknaši sś hugmynd sumrin 2007 og 2008, žegar sįst til feršamanna hvaš eftir annaš į vappi ķ kringum žessi aflögšu fiskvinnsluhśs, jafnvel reynandi aš sjį inn um gluggana, aš gaman vęri aš opna žau yfir sumartķmann og sżna hvaš fór fram ķ žeim įšur.

Viš félagi minn settum okkur svo ķ samband viš feršamįlanefnd Fjaršabyggšar og skapandi fólk į Stöšvarfirši og bušum žeim afnot af hśsin žar sem žaš stęši hvort žvķ sem er tómt yfir sumartķmann, en į veturna er žaš notaš sem geymsla fyrir hśsbķla og hjólhżsi. Verkefniš hefur tekist vel ķ alla staši, lašaš aš feršamenn og mętt mikilli velvild hjį handverksfólki, listamönnum og hinum żmsu styrktarašilum. Ķ upphafi hefši mašur ekki žoraš aš vona aš svona vel myndi ganga, en nś hyllir ķ aš Salthśsiš verši aš veruleika žrišja sumariš ķ röš.

Stöšvarfjöršur er einn af žeim stöšum sem margir eiga eftir aš uppgötva. Žaš vita žaš ekki allir aš į Stöšvarfirši er eitt stęrsta steinasafn ķ heiminum ķ einkaeigu. Safniš er heimsótt af 20 - 30 žśsund feršamönnum įrlega og eru erlendir feršamenn žar ķ meirihluta. Petra Sveinsdóttir sem hefur varši ęvinni ķ aš safna steinum į heišurinn aš žessu safni. Ķ safninu, sem er į heimili Petru er merkilegri ęvi hennar gerš skil auk žess sem risastór garšurinn sem nęr langt upp fyrir hśsiš er meš fegurri lystigöršum. Žaš fer ekki mikiš fyrir Stöšvarfirši sem feršamannabę. Žangaš koma samt tugžśsundir feršamanna į hverju sumri, ašallega til aš heimsękja steinsafniš.

 


Fryrstihśs veršur aš sköpunarmišstöš.

IMG 0760

 

Sķšan ķ fyrra sumar hafa ungir listamenn, žau Rósa Valtengojer og Zdenek Patak unniš aš hugmyndum um aš gera yfirgefiš frystihśs į Stöšvarfirši aš sköpunar og menningarmišstöš žar sem įętlaš er aš bjóša upp į ašstöšu fyrir hina żmsu višburši.  Zdenek kemur frį Prag ķ Tékklandi en Rósa er Stöšfiršingur, hugmyndir žeirra hjóna ganga śt į aš gera frystihśsiš af žeim mišpunkti Stöšvarfjaršar sem žaš var įšur fyrr auk ašdrįttarafls fyrir menningar og listvišburši alstašar aš śr heiminum.  Til stendur aš stofna samvinnufélag um verkefniš svo allir žeir sem įhuga hafa į geti lagt verkefninu liš.

Ķ október tókst žessum ungu hjónum hiš ómögulega, žaš er aš fį alla žingmenn N-austurskjördęmis ž.m.t. fjįrmįlarįšherra til aš koma į Stöšvarfjörš til aš vera višstadda kynningarfund um verkefniš ķ trošfullri Brekkunni veitingahśsi į Stöšvarfirši.  Eins hafa žau Zdenek og Rósa aflaš fjölda samstarfsašila, meš žvķ aš kynna verkefniš į listarįšstefnu ķ Stokkhólmi sl. haust og ķ hinum žekkta Central Saint Martins College of Art and Designķ London.  Nś į vormįnušum mun Zdenek kynna verkefniš ķ Zagreb ķ Serbķu.  Sannfęringarkraftur žeirra og hversu vel žeim tekst aš leiša kosti verkefnisins öšrum fyrir sjónir er ótrślegur.  Ķ mišjum nišurskurši fjįrlaga s.l. sį fjįrveitingarnefnd Alžingis sér fęrt aš setja smį upphęš ķ verkefniš sem nęgir til aš żta žvķ śr vör.

Ķ gegnum tķšina hefur hęfileikafólk į Stöšvarfirši nżtt ķslensk hrįefni til markašssetningar, mį žar t.d. nefna ullarhandverk auk matvęlaframleišslu beint śr nįnasta umhverfi, s.s. fjallgrös, ber og pabbabara sem notaš hefur veriš ķ brauš, sultur og sęlgęti. Auk žess sem varla žarf aš minnast į žaš augljósa, aš įratuga hefš er fyrir haršfiskverkun og žvķ sem sjórinn gefur.

Undanfarin tvö sumur hefur heimafólk rekiš markaš fyrir handverki og heimafengiš hrįefni undir heitinu Salthśsmarkašurinn. Til aš auka ašdrįttarafl markašarins var sumariš 2009 bošiš upp į myndasżningu og video verk sem sżndu ķslenskan sjįvarśtveg. Almenn įnęgja var meš śtkomu Salthśsmarkašsins og framhald įkvešiš. Sumariš 2010 komu 24 ungir listamenn frį Reykjavķk auk Belgķu og Skotlandi dvöldu ķ Salthśsinu ķ 10 daga og settu upp sżninguna Ęringur 2010.

Hugmyndin meš Frystihśsinu er aš skapa varanlegan grundvöll fyrir stašbundiš framtaki af žessu tagi auk ašstöšu fyrir hina żmsu listamenn til aš stunda list sķna s.s. ljósmyndastudio, hljóšver ofl. ofl..  Meš žvķ aš bjóša upp į ašstöšu į einum staš žar sem żmsir žęttir menningar og listar kęmu saman myndi žaš virkja gagnkvęmt ašdrįttarafl og aušvelda frekari vöxt.


Žaš er ekki matur.

 

Ķ bók Michael Pollan, Mataręši, sem kom śt fyrir jólin mį finna 64 holl rįš til aš velja rétt fęši.  Ķ žessari stuttu og hnitmišušu bók rašar Pollan saman einföldum  persónulegum markmišum sem eiga aš hjįlpa fólki aš borša alvöru mat ķ hóflegu magni og foršast meš žvķ vestręna mataręšiš.  En almenn skilgreining į žvķ er sś aš žaš aš žaš byggist aš miklu leiti į unnum matvęlum og kjöti, višbęttri fitu og sykri, miklu af unnu mjöli.  Oft mikiš unnar blöndur framleiddar af matarvķsindamönnum śr hrįefnum sem venjulegt fólk į ekki heima hjį sér og aukaefnum sem mannslķkaminn er ekki vanur.  

Ķ bókinni mį t.d. finna aušskilin rįš sem aušvelt er aš setja sér sem reglu; t.d.  "Boršašu ekkert sem amma hefši ekki kannast viš sem mat.  Ķmyndašu žér aš amma žķn fari meš žér ķ stórmarkaš.  Žiš standiš saman fyrir framan mjólkurkęlinn.  Hśn tekur upp ķlįt meš litrķkri mjólkurafurš og hefur ekki hugmynd um hvaš plasthólkurinn meš litaša og bragšbętta hlaupinu gęti innihaldiš.  Er žetta matur eša tannkrem?" 

Auk žess "Žaš er ekki matur ef žaš heitir žaš sama į öllum tungumįlu t.d. Big Mac eša Pringles."  "Neyttu ekki matar sem er framleiddur žar sem allir bera skuršstofuhśfur." svo dęmi séu tekin.   Žaš sem er óvenjulegt viš žessa bók um mataręši er aš hśn er stórskemmtileg lesning.

 


mbl.is Skyndifęši verši ekki selt ķ skólum
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Djśpavogspeningarnir.

 

Ég hef veriš aš lesa undanfarna daga bókina "Fólkiš ķ plįssinu" eftir Mį vin minn į Djśpavogi.  Žessi bók segir frį lķfi fólksins į Djśpavogi į 20. öldinni ķ 26 smįsögum.  Žetta eru stórskemmtilegar frįsagnir af atburšum og fólki.  Saga alžżšu fólks sem aš öllu jöfnu eru ekki skrįš į prenti.   Eins er sögu nokkurra hśsa gerš skemmtileg skil meš žvķ aš flétta inn ķ frįsagnir af fólkinu sem ķ žeim hefur bśiš.  Sögu Bślandtinds hf og Kaupfélags Berufjaršar, stęrstu atvinnurekenda stašarins, eru gerš skil įsamt hinum einstöku "Djśpavogs peningum" sem var sjįlfstęšur gjaldmišill į Djśpavogi įriš 1968.

Djśpavogs peningarnir vöktu frį upphafi įhuga minn, žvķ žegar ég heyrši af žeim fyrst, sjö įra polli į Egilsstöšum, varš ég višžolslaus aš komast į Djśpavog.  Į Egilsstöšum var talaš um aš žeir vęru farnir aš versla fyrir Mattador peninga į Djśpavogi og af žeim įtti ég nóg.  Žó svo aš ég kęmist ekki į Djśpavog į mešan sjįlfstęšur gjaldmišill var žar ķ gildi žį bjó ég žar ķ 17 af mķnum bestu įrum.  Žar kynntist ég Mį og hans stór skemmtilegu sögum og mér žótti stórmerkilegt aš fį frį fyrstu hendi aš heyra sögu Djśpavogspeninganna.  žaš mį segja aš Mįr hafi veriš Sešlabankastjóri Djśpavogs, sem gjaldkeri Kaupfélagsins.  Rétt fyrir hruniš 2008 žegar gengiš féll hvaš mest komu Djśpavogspeningarnir upp ķ hugann og bloggaši ég um žį hér į sķšunni.  Žaš er ómetanlegt aš saga žessa gjaldmišils skuli vera komin śt į prenti frį fyrstu hendi.

Annars er žaš sem mest hefur rifjast upp viš lestur "Fólksins ķ plįssinu" hvaš Djśpivogur hefur įtt skemmtilegt fólk ķ gegnum tķšina, meš merkilega sögu.  Um žaš bera gleggst merki allar žęr bękur sem  žetta  litla plįss hefur veriš kveikjan af.  Žar eru t.d. bękur eins og "Undir Bślandstindi" eftir Eirķk Siguršsson, "400 įr viš voginn" og "Siglt og róiš" eftir Ingimar Sveinsson.  Eins mį finna skemmtilegar frįsagnir af mannlķfinu į Djśpavogi ķ bókinni "Eysteinn ķ barįttu stjórnmįlanna" ritaša af Vilhjįlmi Hjįmarsyni f.v. menntamįlarįšherra, sem lżsir žvķ vel hvaš mannlķfiš og nįttśran į Djśpavogi hefur veriš Eysteini, žessum mikla įhrifa manni žjóšarinnar kęr.   Einnig eru metsölubękurnar "Aš breyta fjalli" og "Gaddaskata" eftir Stefįn Jónsson sem byggja į ęskuminningum höfundar frį žessum andrķka staš.

Nśna hefur bókin "Fólkiš ķ plįssinu" bęst ķ safn bóka um mannlķfiš į Djśpavogi og er nįlgun höfundar į višfangsefninu sérlega skemmtileg og einstök višbót viš žaš sem įšur hefur veriš ritaš um mannlķfiš į žessum fallega staš.


mbl.is Rętt um Icesave ķ Parķsarklśbbnum
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband