Aumasti prestur slandi

etta sagibiskup um sra Jn, og lt hann einnig hafa a eftir sr a ekki gti hann mynda sr a til vri veslli og ftkari prestur verldinni. brfi biskups kemur fram a sra Jn hafi flosna upp, flakka um verganginn, en brn og kona gengi betlandi b af b. Sra Jn tapai oftar en einu sinni aleigunni, meir a seigja snginni sinni. En hann tapaialdrei fjlskyldunni.

Einu sinni var a svo a ttfri ttu mikil aluvsindi. Eftir a slendingabk var llum agengileg hefur fari minna fyrir essum frum enda getur hver sem er flett sjlfum sr upp einrmi og komist a v til hvaa hfingja rtur liggja. svo gagnagrunnur slendingabkar s ekki tmandi og stundumtnist rurinn er hpi a hgt s a bta vi vitneskju me frekari eftirgrennslan.

Fyrir rmum 30 rum san var g heilan vetur hj afa mnum og nafna. sndi hann mr ttartlu sna sem honum hafi nlega veri fr og tti okkur etta athyglisvert plagg. a sem mr fannst merkilegast essari ttartlu var hva miki af Jnum var tt afa mns, ekki ng me a hann hafi veri Jnsson ht mir hans Jnbjrg Jnsdttir. ttleggur Jnbjargar fr fljtlega t um van vll eintmum Jnum v a var ekki ng me eir vru mann fram af manni heldur voru systkinahpar stundum me tveimur og a mig minnir remur Jnum, ef einhver Jninn hafi falli fr sku. a var samt svo me Jn fur Magnsar afa a hann var Sigvaldason og san var hfilega miki af Jnum eim legg, annig a halda m ri langt aftur aldir.

ennan vetur stum vi nafnarnir vi eldhsbori, sem Jn Sigvaldasonhafi sma, kvld eftir kvld og rddum horfna t og sagi hann mr oft hva a hefi veri bagalegt hva hann hefi haft ltinn huga ttum snum yngri rum v egar hann mundi fyrst eftir sr hefu gmlu konurnar haft a alveg hreinu hver var hvaa Jn.

jsgurnar hans Sigfsar Sigfssonar voru svo eitt hugamli sem kom til umru vi eldhsbori, svona nokkurn veginn um lei og g las r. ar mtti finna mikla jasagnapersnu sem var Jnsdttir r ttartlunni, sem ekki verur ger skil a essu sinni. En einn var s Jn sem vi afi minn stoppuum srstaklega vi, hann var Brynjlfsson, s sem Hannes biskup Finnssonkallai aumasta prest slandi. N dgum er v sem nst hgt er a kalla fram hvaa Jn sem er r fortinni alheimsnetinu, svo ekki s tala um sra Jn, ar sem m nnast f visguna alla.

egar forvitnast er um sra Jn Brynjlfsson kemur ljs a hann var ekki eins aumur og or biskups gefa til kinna, ef mia er vi runarkenninguna, v hann mun n vera einn af helstu ttferum austfiringa. svo 225 r su milli mn og sra Jns, er tiltlulega fljtlegt a fletta honum upp netinu annig a heillegt vigrip fist og ekki er verra a frimaurinn rmann Halldrsson hafi gefi t bkina Mvabrk fyrir daga netsins ar sem hann hefur teki saman efni vikomandi vi Jns Brynjlfssonar.

a er yfirleitt meira vita um presta en aluflk fyrr t, af eirri einfldu stu a eir urftu a fylla t kirkjubkur og skrifuu talsvert um sjlfa sig v mlavafstri sem brflega fr milli eirra og yfirvalda. etta efni skkti rmann Halldrsson sr ellinni og sagist hafa gert a a.m.k. tveimur orskum. Sra Jn Brynjlfsson og kona hans Ingibjrg Sigurardttir, eru einhverjir mestu ttarforeldrar Austurlandi. nnur er s a vi hans er sguleg, v a lklega er um a ra takanlegustu ftkrasgu nokkurs manns prestasttt. Eins sver rmann ekki fyrir, a hugi hans essum rsnauu presthjnum hafi me a a gera a hann tt til eirra a rekja.

slendingabk hefur etta vigripa geyma; Jn Brynjlfsson Fddur um 1735, ltinn Ormsstum Eiaskn, S-Ml. 15. febrar 1800. Djkn Skriuklaustri 1758-1760. Prestur Hjaltasta tmannasveit 1760-68, Skeggjastum Langanesstrnd 1768-76, mun hafa flosna upp aan 1775. Kom brnum snum og konu sinni fyrir Austurlandi en fr sjlfur suur land strax. jnai Landingum veturinn 1776-77 og settur prestur Holtaingum Landsveit mestallt ri 1779. Fkk Fjararskn Mjafiri, S-Ml. 1780 og var ar Firi 1780-83, kom anga sunnan r Holtum Rang. Var Hesteyri Mjafiri 1783-84 og Krossi Mjafiri 1784-85 er hann fr a Eium. Prestur Eium Eiaingh fr 1785 til dnardags 1800.

Kona hans var Ingibjrg Sigurardttir fdd Eyvindarmla Fljtshl 1744, ltin Dlum Hjaltastaaingh 4. september 1834. Prestfr Eium. Vinnukona Krossavk, Refsstaarskn, Ml. 1801. Barnfstra Hofi, Hofsskn Vopnafiri, N-Ml. 1816. Fair Jns var kallaur Brynjlfur allstaarMarksson ea Tuttugubla Brynki.

Eiavinir hafa teki etta saman vefinn sinn um Jn Brynjlfsson (1735-1800) var prestur Eium 1785. Kona hana var Ingibjrg, systurdttir Hans Wium(Bel). Jn var Sunnlendingur, og hafi gegnt prestjnustu msum stum, m.a. Austurlandi, en hafi lengst af bi vi sra ftkt og meg, svo mjg a Hannes biskup kallar hann aumasta prest slandi brfi 1792, enda hafi hann oftar en einu sinni komist vonarvl. Hans Wiumaumkar sig yfir ennan, tengdamann sinn, og byggir honum Eia 1785, og ar kallast hann bndi nstu rin.

Nokkru ur en Hans lst (1788) hafi hann selt ri rnasyni mgi snum Eiastl. Flutti rur Eia 1789 og hrkklaist sra Jn Gilsrteig og san Ormsstai, sem voru eyi, bj ar til viloka ri 1800, og virist hafa bnast smilega. au hjn ttu fjlda barna; af eim komust 10 legg og 9 eignuust afkomendur. Er mikill ttbogi af eim kominn. ar meal eru nokkrir helstu frimenn og rithfundar Austurlands, svo sem Jn Sigursson Njarvk, Halldr Ptursson fr Geirastum, Sigurur skar Plsson og rmann Halldrsson, en hann ritai tt um forfur sinn og birti bk sinni Mvabrk (1992).

a m kannski segja a litlu vri vi etta a bta ef ekki kmi til Mvabrk rmanns Halldrssonar. En ar kemur fram rtt eins og hj Eiavinum a Ingibjrg Sigurardttir kona Jns var dttir Belar, dttur Jens Wiumsslumanns, sem var systir HansWiumsslumanns Skriuklaustri Fljtsdal. Jn var sunnlenskura tt og ekki gott a sj hvort hann var fddur Rangrvalla ea rnessslu v eins og kemur fram viurnefnum fur hans, tuttugubla Brynka ea Brynjlfur allstaar, bj hann va.

a er Skriuklaustri undir verndarvng Hans Wium sslumanns sem Jn Brynjlfsson hefur sinn starfsferil, sem djkni v svo a hann hafi veri bin lra til prests hafi hann ekki aldur til vgslu. Ingibjrg sem tti eftir a vera kona hans er fdd Suurlandi en hefur sennilega alist upp Austurlandi og au kynnst ar. Sigurur fair hennar var sunnlenskur og hafi hann fari me klausturumbo Suurlandi, en drukknai Lagarfljti og hefur sennilegast bi Surtsstum Jkulsrhl v Bel kona hans var yfirleitt kennd vi Surtsstai.

Jn hafi tskrifast fr Sklholtsskla 1755 og var djkni Skriuklaustri 1758-1760, egar hann vgist Sklholti sem prestur Hjaltasta. Eldklerkurinn Jn Steingrmsson var vgslubrir hans og ttu mestu harindi slandssgunnar eftir a marka lf eirra beggja. Jn og Ingibjrg giftast 1765 en ri ur fist elsta barn eirra. Ingibjrg hefur sennilega talist vera a sem kalla var ttgfug manneskja v hn var af Wiumtt sem stri sig af tengslum vi dnsku konungsfjlskylduna. Afi hennar Jens Wiumvar danskur og hafi komi til slands sem undirkaupmaur vi Reyarfjr og var sar sslumaur Mlaingi me asetur Skriuklaustri.

au Ingibjrg og Jn eru Hjaltasta til rsins 1769 og hfu au eignast rj brn, au Sigurveigu, Elsabetu og Brynjlf. taka au sig upp og flytjast Skeggjastai Langanesstrnd, ekki er vita hva var til ess. ar er Jn prestur til 1775 en flosnar hann upp. a a flosna upp ir essum tma a vera matarlaus, heylaus og jafnvel eldiviarlaus. hfu bst vi barnahpinnSigurur, Bel, Nels og Kristn. bkinni rferi slandi sund r, eftir orvald Thoroddsen, segir a 1774 hafi strharindi veri Mlasslum og flk di r hungri, 60 manns Norur-Mlasslu og presturinn Skeggjastum flosna upp og yfirgefi braui.

Til eru heimildir um hvernig brotthvarfi sra Jns var htta, m.a. vegna ess a hann var sakaur um a hafa selt pott sem hann hafi vesett. Biskup segir brfi vegna ess mls a ekki s rtt a sakfella Jn vegna pottslunnar ar sem hann hefi selt hann ney og kaupandanum hafi veri fullkunnugt um vebndinsem pottinum hvldu. Eins kemur fram ferabk Olaviusar, sem kemur Skeggjastai nokkrum rum eftir brottfr Jns, a Skeggjastair su eitt llegasta brau llu landinu.

Sagt er slendingabk a Jn hafi komi fjlskyldunnifyrir bjum Hrai eftir brottfrina fr Skeggjastumog sjlfur fari suur land og haldi ar til nstu rin. rmann Halldrsson telur a fjlskyldan hafi veri me honum Suurlandi ann tma, nema Sigurur sem hafi veri hj Bel mmu sinni Surtsstum. a merkir hann m.a. v a lafur sonur eirra hjna fist fyrir sunnan og sennilega Gurn. Eins a a Bel dttir eirra giftist og stafestist sar Suurlandi. Bendir a til ess a annahvort hafi hn tt ar tengingu fr skurum ea ori ar eftir egar fjlskyldan flutti aftur austur.

rin 1776-1780 Suurlandi voru Jni erfi en ar er hann sagur hafa jna Land- og Holtaingum tmabundi og afleysingu, ess milli er hann talin hafa hokra ea jafnvel veri vergangi vi a framfleytasr og snum. a biskup hafi veri honum innanhandar me hlaupaverkefni hafi hest og klleysi stundum komi veg fyrir a hann gti ntt sr a. Jn hafi haft von um a komast a sem prestur Einholti Mrum Hornafiri egar hann fr fr Skeggjastum, en af v var ekki.

a var ekki fyrr en 1780 a Jn var aftur settur sem sknarprestur og Firi Mjafir, en ar var bndakirkja annig a jrin var ll bndaeign en kirkjan hafi hana hlfa fyrir prestinn. egar Jn kom me fjlskylduna Mjafjr var fyrrverandi prestfr Firi, anniga fjlskylda Jns hafi ekki nnur hs a venda en kirkjuna fyrst um sinn. Skmmu eftir a au komu Fjr keypti Hermann Jnsson Fjr af gmlu prestfrnni,sem var tengdamur hans, og flutti r Sandvk Mjafjr. Samdist eim sra Jni um a Hermann hefi Fjr allangegn v a hann greiddi kvena upph til Jns fyrir a lta eftir afnot af kirkjuhluta jararinnar.

Jn flutti sig san t Hesteyri ar sem kirkjan hafi tk henni hlfri og var ar me ltilshttar bskap auk ess a drgjapreststekjur snar me smi. Hermann greiddi honum ekki alla umsmdu upph fyrir a vkja af Firi, taldi a eiga a ganga upp viger kirkjunni, sem hefi lti sj Jns t Firi. Fjlskyldan flytur san t Kross sem er yst Mjafiri og hefur veri lng lei fyrir sra Jn a fara til a messa Fjararkirkju inn fjararbotni. a virist vera a Hermann hafi fengi Mjfiringa sveif me sr a hrekja Jn og fjlskyldu r Mjafiri.

Hausti 1784 kom Hermann a Krossi, ar sem sra Jn var . Sagi hann vi konu prestsins a hann tlai a lta taka brnin fr eim og flytja au upp Hra, en hn spuri hvort honum tti a tiltkilegt, ar sem au lgju rmunum kllaus og grindhoru, en sagi Hermann a fyrst hn vildi ekki ganga a essu, geti hn hkt yfir eim og naga um holdlausarhnturnar eim, en hn svarai , a hann talai sem rlmenni eins og hann vri maur til. En daginn eftir hreppamti har bannai Hermann llum sknarmnnum og lagi reii sna, ef nokkur dirfist a rtta brnum sra Jns hjlparhnd ea honum sjlfum. Hlst Jn vi Krossi anga til um mijan vetur 1785, a heimili leystist upp. Voru Mjfiringar tregir a hjlpa honum vegna banns Hermanns, en geru a sumir. (Hannes orsteinsson, jskjalavrur-Prestasgur.)

au voru tv str fllin sem dundu sra Jni og fjlskyldu Mjafiri. Anna var koma Hermanns Fjr og hin voru muharindin sem gengu yfir landi 1783-1785. Sumari 1784 reikuu um sveitir landsins uppflosna flk mttvana af hor og hungri. v auk eiturmunnar hafi veturinn undan veri hemju harur, firi hafi lagt t til ystu annesjaog va ni frosti htt metra ofan jru. Hrmungarnarlku bsmalann jafnvel enn verr en mannflki, sem strfll r hor og hungri.

ann 10. jn sumari 1784 skrifai, Jn Sveinsson sslumaur S.Mla sslu, sem hafi asetur Eskifiri, brf sem fr me vorskipinu fr Djpavogi til Kaupmannhafnar ar sem m.a. mtti lesa etta; ... Engin ingh allri sslunni virist svo vel sett, a hungursney veri ar umflin jafnvel n sumar. flestum sknum eru fleiri ea frri mist flnir af jrum ea fallnir r sulti,,, vera v allir a deyja n undantekningar, slir sem ftkir. Nema yar Konunglega Htign allra mildilegast af landsfurlegri umhyggju lta vildi n til essara yar rautpndu ftku undirsta .... a var vi essar astur sem Hermann Firi tti samtali vi prestfrna Krossi.

a fr svo a sra Jn hrkklaist r Mjafiri, en fram vor dvelur hann samt Firi undir verndarvng Hermanns, eftir a fjlskylda hans hafi veri leyst upp og send burt r firinum. Hermann hafi af manngsku teki a sr framfrslu prestsins gegn 16 rkisdala megjf, sem ekki kemur fram hver tti a greia. egar Jn yfirgefur Mjafjr hirir Hermann af honum smaverkfrin og sngina upp skuld. Innheimtuagerir Hermanns hendur Jni stu lengiyfir. Rmum sex rum seinna, ri 1791, krir Hermann hann fyrir kirkjustjrnarri, stiftamtmanniog biskupi, a v ervirist vegna vangoldins uppihalds og skuldar vi kirkjuna Firi. eru Jn og fjlskylda bina ba bi Eium, Gilsrteigi og komin Ormsstai.

Eiavinir segja hr a ofan,a svo virist sem Jni hafi bnast smilega sustu rin Ormsstum. a svo a brinn hafi veri eyi rin undanog jafnvel talin barhfur egar fjlskyldan kom Ormsstai. lyktanir um gan bskap telur rmann Halldrsson vera dregnar af gerabk hreppstjra Eiahrepps um tundarskrslu. ar koma fram gjld fr Ormsstum og a eitt ri hafi einungis tveir bir hreppnumverihrri gjaldendur. En ber til ess a lta a brn hjnanna voru uppkominn og eir Brynjlfur og Nelsvinnumenn heima Ormsstum.

Sra Jn jnai Eium 15 r eftir a hann kom upp Hra r Mjafiri, en hafi stt um lausn snemma rs 1800, stiftamtmaursynjaihonum vistulaustum lausnina fyrr en fardgum 1801. a brf barst Jni aldrei v egar brfi kom Ormsstai " hafi sra Jn fengi lausn fyrir fullt og allt eftir armusamt lf og takanlega vihagi". Ingibjrg tti langt lf fyrir hndum ar sem ekki er alltaf kunnugt um hvar hn dvaldi, en hn lst 91 rs a aldri Dlum Hjaltastaingh hj lafi syni snum.

Brn eirra hjna eru talin hafa ori alls 13 og 10 eirra komust til fullorinsra, Sigurveig eirra elst fdd Hjaltasta og Magns eirra yngstur fddur Mjafiri. Er ekki varlegt a tla a einhver barnanna riggja sem ekki komust til fullorins ra, hafi lti lfi muharindunum. Um au er lti vita anna en a ein stlka mun hafa heiti Bolette. slenskum viskrm segir: Mikill kynblkur er af sra Jn Brynjlfssyni og Ingibjrgu Sigurardttir, margt myndarflk. ttum Austfiringa segir: Margt var efnalti af afkvmi hans, en margt vel greint og gsemdarflk og rvant.

N egar g hef raki slendingabk ttartlu til "aumasta prests slandi" og rifja upp a sem vi afi minn rddum vi eldhsbor Jns Sigvaldasonar um ri, hef g m.a. komist a v a Jn Sigvaldason fair afa mns tti bir ttir a rekja til sra Jns og Ingibjargar. Mir hans Gurn Jnstttir var komin af Nels sem var bndi Hrollaugsstum Hjaltastaaingh. Og fair hans Sigvaldi Einarsson var komin af Sigurveigu elsta barns eirra presthjnanna, hn var hsfreyja Jrvk Hjaltastaaingh. au Gurn og Sigvaldi voru remenningar.

a er ekki laust vi a g finni fyrir stolti yfir v a eiga ttir a rekja til svorautseigra og samheldinna hjna, sem ltu ekki erfileika sundra fjlskyldunni. Eins fyrrverag mig ekki fyrir a a eiga jafnlangt genin a skja til annars austfirsks ttarhfingja, sem var Hermann Jnsson Firi. En um Hermanner sagt slendingabk; Hr vexti og smilega gildur. "Heldur tti hann eigingjarn en ekki nskur, rrkur og gengur nokku". Og slenskum viskrm: "Var hrashfingi sveit sinni, augaist mjg a jrum og lausaf, bmaur gur og mikill atorkumaur til sjsknar, rausnsamur og strgjfull vi ftklinga". etta flk var fyrir eirri gfu a leiir lgu saman Mjafiri, egar yfir gengu mestu hrmunga r slandssgunnar.

Ps. Ofanritabirti g hr sunnu 14. aprl 2017. Via vri litlu a bta ef ekki kmu til jsgur Sigfsar Sigfssonar. ar segir VIII bindi, tti um Hermanni Jnsson Firi, af viskiptum eirra Hermanns og presthjnanna Mjafiri. Flest er a me bl jsgunnar. En a auki er haft eftir r rbk Esplnum sra Jn Brynjlfsson: "Hann hafi ola hrakningar fyrri af Hermanni Jnssyni Firi Mjafiri er ar var hreppstjri og brokkur mikill." Mlaferli mynduust milli prests og Hermanns af urgreindum skum og fleirum.

Sigfs Sigfsson segir san af fer sem Hermann fr gangandi upp Hra um vetrartma.

ar me iraist hann breytni sinnar vi Jn prest og Ingibjrgu og vildi n sttum af eim. Vkur n sgu upp a Eium. a var einn dag a prestur kom t og s mann koma lengdar. Hann gengur inn og segir vi Ingibjrgu: -"N kemur Hermann hrna a framan, g ekki hann af blu hosunum hans. Mun hann n vilja n sttum ef mig grunar rtt. Helduru a getir fyrirgefi honum?" -"Nei", segir hn, "a er alveg mgulegt a fyrirgefa honum, ef g gti skyldi g gera a." -"Gu styrki ig, barn". Segir prestur; "g fyrirgef honum af hjarta" segir hann og gengur kirkju. ttist hn vita a hann bast fyrir. En svo undarlega br vi a egar Hermann kom var henni runnin ll reii vi hann og akkai hn bn prests a san. Eftir a rippai Hermann sakir eirra og ba aumjklega ess a au sttust vi sig. Gekk a fyrir sr auveldlega. bar Hermann fram strgjafir er hann skenkti eim. Fr allt vel me eim og skildust au vinir og hldu a vel.


Penigana ea lfi

Var vinsll frasi bfaleiknum denn. Auvita vildi maur halda lfi, og ef maur afhentiekki peningana var maur r leik hvort e var. Stundum var formli frasans "upp me hendur niur me brkur" og svo "peningana ea lfi". vandaist mli vsjlfsviringin leyfi ekki a maur tki nirum sig ur en maur afhenti peningana fyrir a eitt a f a halda lfi ykjustuleik. a m segja a frasinn hafi me eim formla veri svipuu kalberi fyrir heilabi og spurningin um a hva vri lkt me krkdl.

En egar til alvru lfsins kemur, hvort verur fyrir valinu peningarnir ea lfi? Svari vill oft vera nokku sni, en tti auvita a vera ni. Rtt eins og maur vildi ekki rfa niur um sig brkurnar ykjustuleik. a er bara ninu sem maur hefur lfi og ef maur tlar a geyma sjlfsviringunaanga til morgunn gti maur allt eins hafa tapa bi lfinu og peningunum egar s dagurbirtist, me allt nirum sig.

Hva ef maur bara rfur niur um sig brkurnar og afhendir peningana? a er n reyndar einmitt a semmargir gera me v a vanda t.d. val menntun burt s fr hvar hugamli liggur. Telja sig gera a skiptum fyrir fjrhagslegt ryggi framtinni, hyggjulaust vikvld og allan ann pakka. Eru jafnvel vilngum harahlaupum eftir framtar gulrtinni. Koma sr upp bkhaldslegu talnaverki banka til sari nota, ea a sem ekki er sur ma koma upp kretid bkhaldi sem kemur peningum framtarlg.

a s erfitt a skulda peninga hafa margir bent aa s enn erfiar a eiga . Heimsspekingurinn Gunnar Dal sagi vitalsbk a hann ekkti engan sem tti peninga. Hann ekkti einungis rfa menn sem ttu einhverjar milljnir um stund, yfirleitt fri a svo a egar r stoppuu vi hj einhverjum ttu milljnirnar manninn. Dmi vru um a svo rammt kvi a eignarhaldinu, eftir v sem vina lii, a flk sem tali var forrktdr hungriaf v a a hlt a a gtieignast rltimeiri pening rtt ur en a lenti grfina.

Einn nefndur nafni minn, sem var bndi upp sveit, var talinn eiga aura. egar hann fkk slumann landbnaarvla heimskn hafi hann unni hrum hndum langa vi og vildi slumaurinn ltta honum erfii ellinni me v a selja honum sktadreifara. Nafni taldi a s fjrfesting borgai sig ekki r v sem komi vri. Slumaurinn benti honum gfslega a ekki fri hann me peningana me sr yfir um, "og hva sktadreifarann"ansai gamli maurinn.

a er v spurning hvort a formlinn upp me hendur niur me brkurauveldar ekki kvaranatkuna um peningana ea lfi egar ll kurl koma til grafar. Og varandi a, hva s lkt me krkdl erfrilega svari, a hann getur hvorki hjla.


Fjrborgir

Fjrborg

a er oft svo a landslaginu mefram veginum leynastmannvirki sem eftirtektin missir af, og svoteki s eftir eim veit maurekki hverrar gerar au eru og telur etta stundum fljtu bragi vera nttrusm ea jafnvel eitthva dularfyllra.

annig var v eitt sinn htta egar g var fer skammt austan vi Lnd vi Stvarfjr; veursntt myrkri, regni og roki. Skyndilegakeyri g inn heim annars tma, milli hlainna grjtgara og torfveggja. g hafi fari arna um oft san, tkst mr ekki a stasetja hvar essi mannvirki hefuveri fyrr en nlega.

a gerist egar g frtti hvar Bjarstair hefu veri. En fram a v hafi skringin essari sn minni, veursnttina fyrir meira en 30 rum san, veri fyrir mr nnast yfirnttruleg. En etta helgaist af v a vegager st yfir, egar g var arna fer og hafi vegsti jvegarins veri frt annig a a liggur genum hlai Bjarstum sem lngu voru komnir eyi. Nst egar g fr essa lei var bi a jafna vi jru eim ummerkjunumum Bjarstai, sem voru enn vi vegkantana mean vegagerin st yfir.

IMG_2393

v er ekki annig fari me fjrborgina a si Breidal, en hn stendur vegkantinum jvegi eitt og er greinileg sem hringur landslaginu. Samt var a ekki fyrr en nlega sem g s hana, svo a g hafi keyrt fram hj henni fleiri hundru sinnum. a var frsgn bk sem fkk mig til a finna a t hvar fjrborginer og egar g fann hana undraist g sjnleysi mitt fram a eirri stundu.

bkinni um Kntsbyl sem geisai7.janar 1886, og Halldr Plsson skri frsagnir af, er rstutt lsing hf eftir Siguri Jnssyni um a hvernig fjrborgin si Breidal var notu. "Fair minn Jn Einarsson tti lka heima si, egar etta skei, og var a gta fullorna fjrins, sem var ti me sjnum, um klukkustundar gangs fr bnum. Fair minn hafi veri me allt f utan vi sta ann er Kleifarrtt heitir. a er ekki fjrrtt heldur klettahlein, er nr langt til fr fjalli niur a sj. Hann kom fnu gott skjl utan vi Kleifarrtt niur vi sjinn og st yfir v til kvlds og a lengi ntur, a hann treysti v, a a fri ekki r essum sta, mean bylnum sti. yfirgaf hann a og hlt ttina heim til fjrborgarinnar er var hf stuttu innar en Kleifarrttin er. Fjrborgin var nturstaur sfjrins framan af vetri, mean svo hagltt var, a fullornu f var ekki gefi hey. ar var meira skjl en hj fnu ar ti vi Kleifarrtt."

IMG_0435

nnur fjrborg sem er miki mannvirki er Skgum Mjafiri og ar httar annig til a beygja hefur veri ger jveginn annig a keyra arf v sem nst hlfhring kringum hana. a er v erfitt a lta r manngeru grjthleslurfara fram hj athyglinni. Fjrborgin Mjafiri er jminjaskr, eftir a hafa veri friu t Kristjns Eldjrns.

Fjrborgir eru va slandi eru r helst sagar Suur- og Austurlandi. vefnumferlir.is hefur fjrborgum grenndvi hfuborgarsvi veri ger g skil, eins ergreinBirnu Lrusdttir rbk fornleifaflagsins 2010, heill hafsjr af frleik um essar steinahrgur.

ri 1778 kom t slandi rit, eftir Magns Ketilson, um fjrborgir og gagnsemi eirra. essu riti vardreift um landi bndum til halds og trausts vi ger slkra mannvirkja, en au taldi Magns a kmu a gu gagni. Hannsagivera mun fjrborg og fjrbyrgi, samkvmt skilgreiningu Magnsar gti mrg borgin flokkast sem byrgi. Sama hvort var voru bar byggingarnar notaar til a veita saukindinni skjl. Tali var a Austurlandi einu vru til eiginlegar fjrborgir samkvmt skilgreininguMagnsar, og arhlt hann a ekkingar mtti afla um byggingu eirra.

Fjrborg a hafa veri hringlaga grjthlesla, samkvmt riti Magnsar, sem mjkkai egar ofar dr og myndai ak toppinn, esslags bygging var v nokkurskonar fjrhs. Fjrbyrgi var aftur mti hlainn hringur r grjti og torfi sem hafi lrttan mannhar han vegg r grjti a innanveru, en var tyrfur a utan me aflandi halla og me lgri lrttri torf hleslu ofan veggnum, etta lag geri a a verkum a egar skf snj lyftist skafrenningurinn yfir byrgi og ffennti ekki, auk ess a hafa fullkomi skjl. Bi byrginog borgirnar hfu hur sem var stasett ar sem minnst var veurs.

egar Daniel Bruun feraist um landi runum 1890-1910 vi a skoa og skrsetja slenskt jlf og mannvirki, tk hann eftir essum hringlaga borgum. Hann tk fjrborgir Reykjanesskaga til srstakrar athugunnar, sem voru bi hlanar opnar, ea saman toppinn. Bruun taldi a rtur essa byggingarlags mtti rekja til Hjaltlandseyja ea rlands.

IMG_2122

Sumari 2017 var g fer Freyjum, nnar tilteki Sandey. b eirri eyju, sem heitir Hsavk rak g strax augun grjthrgldsem mr tti lklegt a vru fjrborgir. egar g fr a essum hrgum kom ljs a svo var og a sem meira er a arna eru r fullri notkun, a jarmai innan r einni borginni. Hsavk er miki af fornum steinbyggingum og hef g einhversstaar s a s hsager eigi a sanna keltnesk hrif Freyjum fyrir tma vkinga.

Hva telst til fjrborga er oftast skilgreint sem svo a um s a ra loka mannvirki, jafnvel me aki, sem s einungisbyggt rgrjti, ekkert timbur n annanota burarvirki ea ak, nema torf. Orabk Mls og menningar hefuressaskringu orinu fjrborg; grjtbyrgi fyrir f t vavangi, veggirnir ltnir dragast saman a ofan, ea reft yfir, me engri jtu.Sumir hafa vilja meina a margar hringlagaborgir, sem teljast til fjrborga, hafi upphaflega ekki veri byggar sem slkar,heldur dmhringir, virki ea nokkurskonar helgistair,jafnvel komnir r keltneskum si. Sar hafi a komi til a essi mannvirkivoru notu sem skjl fyrir sauf.

IMG_0836

bnum Bragavllum Hamarsfiri eru miklar og listilega vel gerar grjthleslur tninu. Ef ekki vri eins stutt san og raun ber vitni a r voru hlanar, mynduessar hleslur vekja spurningar sem erfitt vri a svara,vru sennilega dularfull rgta. En hausti 1906 komu skriur miklum rigningum r giljum ofan vi tni og runnu trlega langar leiir v sem nst jafnslttu.

egar Bragavalla menn hreinsuu aurinn og grjti r tninu, hlu tveir daufdumbir brur grjtinu upp tvfaldan vegg, til a setja aurinn og smrri steina milli, svo skrian tki sem minnst plss tninu. essi hlesla er miki augnayndi og ef menn vissu ekki tilur essa mannvirkis er nsta vst a a tti dularfyllra en svo a ar hefi tilgangurinn einungis veri ahreinsa grjti r tninu.

IMG_2481

a er ftt sem minnir lengur Bjarstai, ar sem jvegur eitt liggur n um hlai, anna en tftarbrot stangli, og svo grjtgarurinn ofan vi tn

IMG_4160

Fjrborgin a Skgum Mjafiri er farin a lta sj, rtt fyrir a vera jminjaskr. sumarfrtti g a fengist hefi fjrveiting til lagfringa

IMG_2038

Fjrborgayrping Sandey Freyjum, ar er eim haldi vi enda enn fullri notkun

IMG_2060

Freysk fjrborg Hsavk

IMG_0838

Meira ern 100 rum seinnaber steinhleslan tninu Bragavllum daufdumbumbrrum veglegt vitni, sem listilega vel gerur minnisvari um aurskriu


Myrkri ljsinu

dageru jafndgur a hausti. Nsta rsfjrunginn mun v dimma me hverjum deginum. svo slkkt yri ru hverju ljsi slandi mun birtan fr eim sem eftir loga samt sem ur nga til ess a flestir sjubetur myrkrinu, eftir en ur. Er a v ekki undarlegt hvernig rndr raflsing er notu til a ba til myrkur?

N mun sjlfsag einhver hugsa sem svo a etta s n meira endemis bulli, suhfundur hljti a vera eitthva ruglaur. A srviska sem setur sig mti raflsingunni skammdeginu s undarleg bilun. En stareyndin er engua sur s, a egar raflsing er orin eins fyrirferamikil og raun ber vitni getur hn ori til a framleia rndrt myrkur sem kemur veg fyrir a umhverfi sjist. Eins og dminsanna.

Undanfarin r hef g tami mr a ganga ea hjla til og fr vinnu, allan rsins hring. etta geri g ekki af srviskunni einni saman, heldur lka samkvmt lknisri. Eftir v sem srfringar segja er essi afer nausynleg til ess a gfi ngjanlegtsrefni. a vst a vera betra a vera passlega mur og gapa t lofti. a sleppur vst ekki lengur, eins og yngri rum, a draga djpt andann um lei og maur fkk sr smk.

essum eyimerkurgngum mnum, dimmum morgnum, hef g oft teki eftir v a ljsi myrkvar umhverfi, nema a sem er rtt fyrir framan trnar. leiinni er sm spotti sem hrifa rafljsannagtir minna. Einmitt ar s g best fr mr, en ekki bara svartan vegg egar ljsinu sleppir. Mr hefur meir a segja stundum snstgrilla hulduverur munum lengrafr vegkantinum.

Reyndar var g bin a taka eftir v ur, egar g var tlagi Noregi, araflsingin br til myrkur og kemur veg fyrir aflest sjist anna en leiin inn nstu sjoppu. Best tk g eftir essu, egar g af tmri heimr kkti vefmyndavlar yr.no, vi a taka veri morgnana mnum heima slum. Vegna tmamismunar voru veurathuganir mnar morgnanna Noregi seinni hluta ntur slandi, og v s g hvers kynsvar.

131012_1134238_1

essar myndir sna vel hversu myrkvandi raflsinggetur veri tunglskins bjartri nttu. Bar eru r fr v fimm mntur fimm ann 28.11.2012.a eru einungisrfir klmetrar milli Fjararheiar, ar sem engin raflsing er, og fllstragatna Seyisfiri. Skr raflsing hefur svipu hrif sjaldur augna og ljsop myndavla

lfar virast t.d., rtt eins og sjnin, hverfa vi raflsingu. Gott ef vitifer ekki lka s eitthva a marka kostnainn, sem upplst var vikunni a sjlftkulii vi Austurvll hafi stofnai til, egar a tlai a lsa upp dagsbirtuna um hsumar, svo jingreindi betur merkisbera fullveldisins. essu ljsasjivar vst kveikt eftir a lii hafi girt sig af ti mum fyrr um aftkusta jarinnar. J, eir eru ornir fir stairnir sem er lausir vi ljsi og alls ekki allir sem ola dagsbirtuna.

etta er eina skipti sem g hef vita til a hgt vri a upplsa lfa me rafmagni, en a a skyldigerast egar reynt var a yfirgnfa dagsljsi um hbjartan dag gat nttrulega ekki nokkrum heilvita manni dotti hug fyrirfram. a vri vel ess viri a nta essi rndruuppgtvun og halda vi giringunni utan um fullveldis lfana svo hafa megi til snis fyrir trista arna lengst t mumsamt norurljsunum. En yrftilka a bta stlum og kmrum vi kostnainn.

dimmri nttu s.l. vetur vorum vi Matthildur mn fer vi Streitishvarf,alveg grunlaus um hve stutt vri ann tmamta vibur a dagurinn yri raflstur. Vi eibli, Streiti, er sm kafli jveginum sem ekkert rafmagnsljs nemur. Allt einu slkkti g blljsin, steindrap blnum og snarstoppai. Matthildur leit andartak upp fr prjnunum og spuri hva n vri gangi. g sagi henni a vi skildum koma okkur t r blnum einum grnum hvelli. arna stum vi svo eins og agndofa vitar t mijum jveginum froststilltri nttinni og gptum upp himininn n ess a hafa hugmynd um hva til brags skildi taka.

arna virtust vera einungis vi og stjrnurnar. himninum voru r einsog endalaus hundru sundir ljsa, semliu fram af fjllunum kringtil a lsa leiina t hafsauga. Og ef maur horfi ekki beint ljs stjarnanna, heldur upp myrkri milli eirra, s maur varaanveginn a hinum endanlega mguleika. a nrliggjandi mar, klettaborgir og fjallshlar sisteins og bjrtum degi vri, tkum vi ekki eftir nokkrum lifandi lfi, svo hgt vri a leita leisagnar um hvort rtt vri afagna augnablikinu.

Vi bium ekki eftir v asj stjrnsslulf essa stjrnubjrtu ntt Streiti, svo umhverfi gfi til kynna a argti veri a finna.Og sta ess a sogast inn ljsum prddu verld,sem er orin okkurvenjulegu flki svo framandi, settumst vi upp blinn ogskrngluumstfram jveginn mebi ljsin logandi, hlustandi Hjlminn sngla.; En gti g anda n og me augunm skru rlitla mu og stundarkorn leiki mr. Og gluggi og hur herbergisveggjunum vru. Og 700 sund stlar, g settist hj r.


Bndastair komnir undir grna torfu

Sandfell  rfum

Skldsaganrfi, eftir feig Sigursson,hefur a geima grtbroslega frsgn af v egar bndur rfasveit ltu jartu jafna binn a Sandfelli vi jru. En a a hafa gerst ri 1974, vikunni ur en hringvegurinn var opnaur. a tti ekki bolegt a lta forseta lveldisinssj heim a Sandfelli ar sem moldarkofar fyrri alda stu enn uppi. En forsetin var a koma sveitina til a klippa bora brnni yfir Skeiar tilefni hinna miklu tmamta samgngumlumjarinnar og ekki sst rfinga. a grtbroslega var a forseti lveldisins var daga Kristjn Eldjrn, fyrr um jminjavrur. Ef frsgn bkarinnarer sannleikanum samkvm var sur en svo um einstakan atbur a ra, jartan var ltin varveita torbina um land allt samhlia vegager.

a var lngu ur en komst tsku a tala um umhverfisvernd,sem slendingar byggu umhverfisvn hs n ess svo miki sem vita af v. ldum ur, ngrannalndum, voru torfhs fyrir sem ekki hfu efni ru. En slandi voru au notu gegnum aldirnar af allra sttta flki. svo a a hafi ori mins seinni t a tala niur torbinn me mltkjum vi "a skra aftur moldarkofana" er torbrinn vitnisburur um slenska byggingarlist sem hefur vaki verskuldaa athygli og er talin eiga erindi heimsminjaskr. Sumir myndu sjlfsagt lykta sem svo a vilka tki og jartamyndiekki vera notu n til dags egar esslegarmenningarminjar eru annars vegar. En er a svo?

IMG_1830

Snautasel, heiarbli Jkuldalsheii, svo kallaur kotbr. tihs s.s. fjs, hlaa og hesths er sambyggt bahsi. essum torfb vilja margir meina a Halldr Laxnes hafi fullkomna hugmynd sna af sgunni Sjlfsttt flk. Brinn er vinsll ningastaur eirra sem vilja kinnasr sgusvi Bjarts Sumarhsum

Einhvern veginn er a rtgri jarslina a lta fram hj eigin byggingarhef egar kemur a varveislu hsa. slendingum er tamt a fyrirvera sig fyrir eigin byggingar, srstaklega r sem byggar eru r innlendu hrefni. eir eru t.d. fir sem upphefja liin tma hsager, ef marka m slenska orru. Eitt af v sem notahefur veri til a stytta lei rkrum er; "vilji i kannski aftur moldarkofana". nnur stytting sem tengist hsum og er notu egar lsa arf skapnai er ori steinkumbaldi". N, egar lur 21. ldina, virist vera komi a v a steinkumbaldinn, sem tk vi af torfbnum, veri jartunni a br va sveitum landsins, lkt og torfbrinn eirri 20..

Margtsem minnir hversdagslega notkun aluflks innlendu byggingarefni sustu ld er um a hverfa ofan svrinn. vikunni frtti g af v a Bndastair hefu veri jafnair vi jru. essi br var Hjaltastaaingh, eins og svo margt sem mr ykir merkilegt. a hefur vaki srstaka athygli mna, sem steypukalls, hversu bltt fram steinkumbaldinn kom til Hjaltastaainghnni framhaldi af moldarkofanum. Bndastum mtti sj hvernig n hsager tk vi af torbnum, en hafi samt sem ur svipaa hsaskipan og hann, .e. barhs og tihs sambygg annig a innangengt var r barhsi tihseins og gmlu torfbjunum. Bndastair var v athygliveur steinsteyptur br sem byggur var runum 1916-1947.

IMG_2635

Bndastair ttu a sammerkt me Snautaseli, a innangengt var tihs s.s. fjs og hlu, sem voru sambygg barhsinu.

a sem helst tti a steinsteyptu hsunum, sem tk vi af torfbjunum sveitum landsins, var hversu kld au voru, og hversu miki vihaldurfti. En eitt af v sem essi hs ttu sammerkt var a au voru a mestu bygg r v byggingarefni sem til var stanum. Torfi og grjti var fengi r tnjarinum torfbinn, og steypumlin r nsta mel steinhsi. Vitanlega var etta byggingarefni misjafnt a gum eftir v hvar var, en hafi ann kost a flutningskostnaur var hverfandi og auveldlega mtti nlgast drt efni til vihalds.

IMG_2633

svo a torfbirog steinhs til sveita hafi ekki veri bygg sem minnisvarar vri allt lagi a varveita eitthva af eirri byggingahef eftir a hsin hafa loki hlutverki snu. Oftar en ekki fkk hugmyndaaugi eirra sem byggu og notuust vi byggingarnar a ra. a m segja a margar eirra rlausna sem notast var vi hafi teki sklari verkfri fram

a m leia a v lkum a ef slendingum hefi lnast a sameina strstu kosti torfsins og steypunnar hefu fengist einhver umhverfisvnstuog endingarbestu hs sem vl er , hl og dr rekstri hvavihald varar auk ess sem au hefu veri laus vi slaga og myglu. annig hsageralist ern kominn tsku va um heim og eru kllu earthhouse. a arf v ekki lengur a finna upp hjli v sambandi, einungis a koma steinkumbaldanum undir grna torfu nsta moldarbari ea melshorni.

IMG_2621

Bndastaablin verurseintsm n bjarins

IMG 2930

Lti fer fyrir strum steinsteyptum beitarhsum landi sgrmstaa Hjaltastaaingh, byggum 1949. Hsin eru me heyhlum fyrir enda og miju. Torf brujrnsklddu timburaki flest anna steinsteypt s.s. jtur. essi hs eiga ekkert annaeftir en vera jartunni a br

IMG 2867

Ntnin hefur veri hf hvegum vi hlubyggingu beitarhsanna, ur en brujrni fr aki hefur a veri ntt steypumtin

IMG 2509

Fjrhsin me heyhlunni a baki, sem bygg voru flestum sveitum landsins um og eftir mija sustu ld eru n um a vera tmanum a br. Va hafa au gengi endurnjun lfdaga sem ferajnustu hsni. Vi essi hs Hjaltastaainghnni stendur steypuhrrivlin enn tnftinum og melurinn me steypumlinni er nsta leiti.Hsin eruhtt 60 ra gmul og veggi eirra hefur aldrei fari mlningarstroka n nnur veurvrn


Eru lfar kannski menn?

jsgum Jns rnasonar er saga af stlku Mvatnsveit sem virist hafa veri komin samflagsmila lngu ur en tknin var til. Hn vissi atburi rum landshlutum svo til um lei og eir gerust. Lsingin atferli stlkunnar var samt ekkert srstaklega gesleg, sem segir svo sem ekki miki anna en tarandinn hefur breyst. ar segir m.a.;

En egar hn roskaist meira vitkaist hn sem arir menn a ru leyti en v a hn var alltaf hjrnuleg og jafnan glavr. Fr a bera v a hn si mannafylgjur rum framar svo hn gat sagt fyrir gestkomur; en er fram liu stundir uru svo mikil brg a undursjnum hennar a svo virtist sem hn si gegnum holt og hir sem sar mun snt vera. Til vinnu var hn nsta nt og prjnaskapur var nstum eina verki hennar. Hn tti vanda til a sitja heilum tmum saman eins og agndofa og hvessa augu msar ttir innan hss tt arir sju ekkert er tinda tti vert.

a m spyrja sig hvort essi stlka hafi strax haft wi-fi tengingu og snjallsma auk sjnvarps, sem flkvissi hreinlega ekki af, tkni semflestum ykirsjlfsg dag. annig hafi hn vita mislegt sem rum var huli.

ldum ur morai allt lfum, ef eitthva er a marka jsgurnar. v hva um var hefur engin haldbr skring fengist. Hugsanlega hafa eir horfi me raflsingunni, rtt eins ogmrg skyggnigfa mannflksins, eftir a verldina fr a fara fram gegnumupplstan skj. a er t.d. mjg sjaldgfta lfur nist mynd, segja sumir a a s meiri mguleiki eftir a digital ljsmyndatknin hlt innrei sna, sem flestir eru me vi hndina smanum.

Sjlfur er g svo srvitur a g hef ekki enn tileinka mr margt af essari undra tkni og ver v a nokkru leiti a notast vi smu samflagsmila og flki sem umgekkst stlkuna Mvatnssveit. Svo forneskjulegur er g a hvorki er sjnvarp n tvarp minni nrveru og hefur ekki veri htt ratug, hva a ghafi eignast snjallsma. g rjskast samt enn vi a halda mig raunheimum me v a hafa internettengingu og gamla fartlvusvo g geti fylgst me v sem allir vita.

essi verska mn varandi framfarir hefur ntmanum gert mig lka hjrnulegan og stlkuna Mvatnssveit um ri, svofugsni sem a n er. kaffitmum mnum vinnusta g a t.d. til a rausa vi sjlfan mig um bi forna og framandi atburi, mean allir arir horfa upplstir gaupnir sr og urfa mesta lagi vsa lfanum andliti nsta manni og segja sju, til a gera sig skiljanlega.

Hjrnulegastur hef g samt ori heima hj mr. Eftir a hafa gefist upp v a gera rausi mr skiljanlegt innan fjlskyldunnar, satg egjandi sfanum lkt og lfur t r hl. Fjlskyldumelimir stu saman vi borstofubori og glugguu smunum snum, mean g stari bara t blinn, borandi nefi. Allt einu klingdi hverjum sma og bjarmai af hverjum skj upp andaktug andlitin, allir horfu kankvsir sinn sma, n ess a urfa a segja svo miki sem sju. Sonur minn hafi n mynd af sfa-lfi og sent hinum vi bori hana snapchat.


Mannanafnanefnd - nfn og rnefni

a hefur sitt snst hverjumum tilverurtt mannanafnanefndar. Undir lok sasta rs fkkyngstifjlskyldumelimurinn nafn sem urfti a bera undir nefndina. Nafni gat samtekki veri slenskara, enda var a samykkt. vi, dttur dttirmn var skr me essu fallega nafni, stuttu stfum enmeiru merkingu. Sumum br egar nafni var uppvst, einhverjir hldu jafnvel a avri skrifa Ivy og bori fram v, samkvmtengilsaxneskum tarandans toga.

Dttir mn heitir Snjfrur Kristn, eftir mmum snum, og hefur notast vi Snjfrar nafni. Eftir v sem g best veit, er hn ein um a bera nafni og hefur svo veri fr v hn var skr. a mtti kannski tla ahn hafi ekki veri ng me nafni sitt r v a hn gefur dttur sinni nafn sem ekki er stt til formranna. En v er til a svara a a var ekki hn sem fkk hugmyndina af essu nja nafni. a var fairinn og eiginmaur, en hann kemur fr rmnsku Amerku og hafi ekki anna huga en slensku merkinguna vi, en hans spnska murmli merkir ori "vida" a sama.

Sjlfur er g a jsgulega sinnaur a finnast a beggja blands a leggja mannanafnanefndniur, svo a stundum ikji smmunasemin mikil. Enanna slagi vill svo einkennilega til a a arf nja nlgun til a upplsa a sem liggur augum uppi en viristsamt sem ur framandi. Fyrir nokkrum rum san samykkti nefndin nafni Krekur, sem er lkt nfnum bor vi Snjfrur og vi, a v leiti a merking og uppruni liggur alls ekki augum uppi.

Krekurhefursamt veri til slenskri tungu fr fyrstu t slandsbyggar, rtt fyrir a urfasamykkimannanafnanefndar. Til er t.d. bjarnafni Kreksstair Hjaltastaaingh. etta bjarnafn hafi vaki furu mna strax unga aldri egar g heyri tvo bekkjarbrur mna barnaskla hafa a ori, ar sem rum tti rttara a bera a fram me skrollandi gormlsku, var a ekki fyrr ena kom fyrir mannanafnanefnd a g fr a grennslast fyrir um hvaan nafni gti veri komi. Vi essa eftirgrennslan mna hef g lesi sveitarlsingu, jsgur, austfiringasgur auk ess a senda Vsindavef Hskla slands rangurslausa fyrirspurn. Eins hefur gggl veri rspurur t og suur.

jsgu Jns rnasonar er greint svo fr: "Krekur bj Krekstum tmannasveit. Eftir fundinn Njarvk, ar sem eir Ketill rymur og irandi fllu, stti Krekur karl syni sna vga Njarvk Fyrir utan binn Kreksstum splkorn er stakur klettur me stulabergi umhverfis, a er kalla Kreksstaavgi. Kletturinn er hr og sagt er a ekki hafi ori komizt upp hann nema a sunnanveru. essu vgi er sagt a Krekur hafi varizt vinum snum, en falli ar a lokum og ar s hann heygur. Merki sjst til ess enn a einhver hefur veri heygur uppi klettinum, og hefur veri girt um hauginn. minni sgumannsins hefur veri grafi hauginn og ekkert fundizt nema ryfrakki af vopni, en svo var a ryga a ekki sst hvernig a hafi veri laga." Frekar snubbt en gefur vsbendingu.

var a leita nir austfiringasagna, en eim er greint fr Njarvkingum og atburum tengdum sbirni vegghamri, miklum garahleslumanni sunnan r Fla. Reyndar teygjaatburir essir sig vert yfir landi inn allt ara sgu v eirra er a nokkru geti Laxdlasgu, egar Dalamenn taka mti Gunnari irandabana. En austfiringasgum m etta m.a.finna um Kreks nafni atburarsinni um bana iranda: "orbjrn ht maur. Hann var kallaur krekur. Hann bj eim b Fljtsdalshrai er heitir Kreksstum fyrir austan Lagarfljt. a er tmannasveit vi hin eystri fjll. orbjrn tti sr konu. Hn var skyld eim Njarvkingum. Hann tti tvo sonu. Ht annar Gunnsteinn en orkell hinn yngri. orkell var tjn vetra en Gunnsteinn hafi tvo vetur um tvtugt. eir voru bir miklir menn og sterkir og allvasklegir. En orbjrn var n gamlaur mjg."

rhallur Vilmundarson prfessor slenskum frum og forstumaur rnefnastofnunar fr stofnun hennar ri 1969 til rsins 1988, telur a Kreks nafni megi rekja til stulabergsbsa klettunum vi Kreksstai sem hafa vissa lkingu vi kra kirkjum, og telur rhallur a nafn bjarins s af eim dregi, etta m finna Grmni 1983. a verur a teljast sennilegt a Kreksstaa nafni s dregi af klettum sem hafa lkindi vi kra kirkjum ef nafni var egar ori til heinum si landnmsld, nema a kirkjunnar menn hafi egar veri bsettir tmannasveit. v bendir tilgta prfessorsins fljtu bragi til ess a hann hafi ekki tali Austfiringasgur reianlegar heimildir. eim er Krekur sagt auknefni orbjrns bnda sem bj Kreksstum, hvort brinn hefur teki nafn eftir auknefninu ea orbjrn auknefni eftir bnum er ekki gott a ra, en lti fer fyrir sgnum af kirkjukrum essa tma.

Hvorki virist vera a finna tangur n tetur af Kreks nafninu hr landi fyrir utan a sem tengist essum sgualdarb tmannasveit. Kreksstair gti v allt eins veri rnefni af erlendumuppruna, en samt nskyltkirkjukrakenningu prfessors rhalls Vilmundarsonar. a m jafnvel hugsa sr a nafni s tta fr sta sem vkingald gekk undir nafninu Corcaighe ea "Corcach Mr na Mumhan",sem tlagist eitthva essa lei "hi mikla mrarkirkjuveldi" og ekki skemmir a tilgtuna a staurinn er mrlendi rtt eins og blin vi Kreksstai. etta er staur ar sem klausturheiags Finnbarr tti sitt blmaskei og er n ekktur sem borgin Cork rlandi.

snum tma var pistillinn um Krektarlegri, einnig um blklddu konuna, Beinageitina ofl. ann pistil m sj hr.


Gildur limur og jarvegsjappa

a getur veri gaman a bera saman mismunandi merkingu oranskyldratungumla, s.s. freysku og slensku. mnum unglingsrumttifyndia hgt vri a vera gildur limur rimannaflagi Freyja. Seinna eignaist g skrteinisem stafesti a gvrigildur limur handverkara flagi Trshavanar, sem mrari, n ess a finnast averasrstaklega fyndi. En g var ekki a lengi Freyjum a mr hugkvmdist eignast hest og skja um a f a veragildur limur rimannaflagi.

a er ekki ng me aspaugilegt geti veri a bera saman mismunandi merkingu ora skyldramla, einnigm me v leia a v lkum hversvegna sumt ber skiljanlegar nafngiftir murmlinu. Og arf ekki skyld mltil, sem dmi um a get g nefnt fjalli Beinageit, sem ggist upp yfir Fjaraheiarendann egar g lt t um eldhsgluggann, og er einn af systu tindum Dyrfjalla Hjaltastaaingh. gelska teljist seint skyldslensku eru mrg or slenskunnar sg r henni ttu, s.s. strkur og stelpa.

Freysteinn heitinn Sigursson jarfringur taldi sig hafa fundi t hvernigBeinageitar nafngiftin vri til kominn. Upphaflega hefu allur Dyrfjalla fjallgarurinn heiti Bhein-na-geit upp forn gelsku, sem gti tlagst fjalli me dyrunum, ea Dyrfjll. Sar egar norrnir menn fru a setjamark sitt landi hefi legi beinast vi a kalla fjllin Dyrfjll, en nafni Beinageit hefi lifa fram systa tindinum. Landnm Hajaltastaainghrinnar hefur lengi tt dularfull. Hvorki dregur Beinageitin, n Landnma r eirridul me sinni hrakningasgu af Una "danska" Svavarssyni.

En a erekki annig or sem g vildi gera skil nna, heldur or sem er illa s slensku. etta or hefur valdi mr heilabrotum, vlengihafi g ekki fundi trverugan uppruna ess. svo a ori megi finna orabk hef g hvergisa mlfringar hafi lagt sig niur vi a tskra af hverju a er dregi. svo a a vri einsog orabkin tilgreinir, er a hvorki nota daglegu tali um skju n skinnpokahva lasleika, - og a sem alls ekki m nefna, - nema vera tlka a dnalegri merkingu a enginn vill lta hafa a eftir sr opinberlega. Ef menn voga sr t.d. anotaori smu setningu ogkvenmann er nokku vst a eir sem a gera flokkast ekki sem femnistarog varla a eir fengju inngngu feraveldi,helst a eir lentumetoo myllunni.

etta er semsagt or sem maur vihefur ekki ef maur vill vera partur af simenntuu samflagi. g man samt afyrir ratugum san vorum vi a vinna saman nokkrir vinnuflagar vi a undirba blaplanundir steypu, egarfram hj gekk kvenmaur yngri kantinumog vildi einn vinnuflaginn meina a hn myndi ntast vel sem jarvegsjappa. Vihafi v sambandi etta forbona slenska or. Vi hinir urum vandralegir anga til s elstiokkar tk af skari og sagi me jsti "etta eru n meiru helvtis brandararnir". Sem leiir aftur hugann a v hvaan ori brandari er komi. En sta ess a fara me essa speklasjnir t umfur tla g a halda mig fram vi ljta ori.

a sem mig grunai ekki , var hva essi vinnuflagi, fyrir margt lngu san, fr hugsanlega nrri upprunaorsins. A hj frndum okkar lengra austrien Freyjar vri hvorki um brandara n dnaskap a ra a hafa etta or uppi vi au strf sem vi vorum a vinna, a vsu samsett, en a var n reyndar akkrat a sem vinnuflaginn geri denn.

a var ekki fyrr en mrgum ratugum seinna egar g bj Noregi a g fr a brjta etta or raunverulega til mergjar, og a eftir a hafa varla heyrt nokkurn lifandi mann hafa haft a ori ratugi. a var egar vi Matthildur mn vorum heimskn hj vinaflki. ar s hn bt vi smbtahfnina, en btar fara ekki framhj sjmannsdtrum, en etta skipti var a nafni fleyinu, - Hav tussa. r kmdu yfir btsnafninusjmannsdturnar, meanokkur vinunum tti vissar a ykjastekki taka eftir v, enda sjlfsagt bir brenndiraf brndurum forboinna ora fr v bernsku.

a var semsagt hj frndum okkar Noregi sem upprunan gti veri a finna. egar vi Matthildur keyrum seinna niur Lofoten, gleymdum vi a taka me okkur landakort, hva a vi hefum GPS, enda eru flestar okkar ferir skyndikvaranirsem helgast af v hvort slinsjist lofti og hn stendur hst hsuur, v auvelt a rata. En etta feralag var venjulegt a v leiti a vi urftum a yfirntta eins og frndur okkar komast a ori. ess vegna urfti a fylgjast me vegvsum egar lei a kveldi. sum vi vegvsi, sem vsai sta, anga sem ferinni var ekki heiti. En hva um a, etta staarnafn gaf mr tkifri til afra etta dnalega or tal, n ess a vera dnalegur.

a var semsagt Tussan Lofoten sem gaf mr tkifri a ra etta or vi norska vinnuflaga mna. g gtti ess a sjlfsgu vandlega a lta ekki vita af tilvist orsins slensku, en spuri hva a ddi norsku. Fyrst knnuust eirekkivi a ori merkti nokkurn skapaan hlut, svo a staur Lofoten hti essu nafni. En g benti eim a til vri norskur btur sembri nafni Haf tussa. eim elsta rmai etta ori, og sagi a a tengdist frekarfjllum en sj, reyndar kvenveru, sem byggi fjllum, ekki nkvmlega norskri trllkonu. Til er ljablkur eftir normanninnArne Garborg sem nefnist Haugtussa og er ar kvei um st meinum, trll og hulduflk fjllum.

a sem mr datt helst hug eftir essa eftirgrennslan var a tussa hefi upphaflega veri or yfir skessu ea skass. Seinna uppgtvai g a a verkfri sem vi norsku vinnuflagarnir vorum vanir a vinna me egar jarvegur erjappaur undirsteypu, jarvegsjappa slensku, er kllu hopputussa norsku, ea hoppetusse en egar e-i er aftan vi a vi hvort kynisem er af essumhuldu verum. Hann var kannski ekki eins dnalegur og fyrstu virtist brandarinn sem vinnuflagi minn sagi um ri.

N m segja a essi pistills orinn tilbinn undir steypu, ef ekki algjr steypa.a er samt mn von a hann fori eim, sem hafa n a lesaetta langt, fr v a urfa a liggja andvaka yfir essu forbona ori. a er ekki vst a mlvsindamenn leggist rannsknir uppruna ess nnustu framt, frekar en fram til essa.

Tussefolk_(13625489553)


Oft m satt kyrrt liggja, en stundum arf a tala slensku

a er sagt a s sem tekur til sn annarrapeninga frjlsri hendi s jfur. En anna gegnir um annsem augast annarra kostna me reikningsknstum. Allt snst etta um a fara eftir bkhaldsreglunum enda eru peningar ekkert anna en digital talnaverk bkhaldsformi. Svo er stundum sagt a s sem kaupir a sem honum vantar ekki rni sjlfan sig. En hva s a gera sem meira af peningum en hann arf? -gefa eftir til eirra sem urfa? - rna sjlfan sig me v a kaupa a sem hann ekki vantar? - ea kannski safna meira talnaverki bkhaldi? Sumirhafa jafnvel veri stanir a v a koma snu bkhaldi skattaparads.

a vri svo sem ekki vanrf a skrifa pistil um veruleikafirringuefstu laga samflagsinsen g nenni v ekki, rtt fyrir a ofurlaun forstjra, bnus greislna til bankamanna bygga annarra ney, sjlftku stjrnmlamanna skjli laga sem eir setja sjlfir. llum svium virast etta flk ekki skilja, a a geti ekki tryggt sjlfum sr margra tuga prsenta launahkkun sem eykur muninn samflaginumilli eirra sem ng hafa og hinna minna hafaegar prsentunum hefur veri umbreitt peninga (v flk lifir ekki prsentunum einum saman). Jafnhlia sagt eim sem a grundvellinum standa, a ef eir fari fram smu prsentutlu launahkkun(taki eftir ekki einu sinni smu krnutlu) a fari allt hvolf.

stainn fyrir a eya orku og orum brjstumkennanlegu vesalinga, sem spa til sn margfalt meiru en eir urfa, tla g a segja sgu af skuflaga. essi skuflagiminn er um margt merkilegur maur. a er ekki ng me a hann hafi htt skla vi fyrsta tkifri,einnig heldur hann v blkalt fram a a hann hafi losna vi a vera fjrglframaur vegna ess a hann var frur upp um bekk eftir a hafa me einhverju mti komist undan v a hefja nm tilsettu ri sklaskyldu barnaskla. En eir sem voru bekknum sem hann var frur r lru mengi og eim rgangi segir hann a megi finnaflesta helstu gfumenn landsins. essi flagi minn hefur, rtt fyrir menntunarleysi og alleg strf, ori sr t um flest a sem hugur fjrplgsmanna upphafi girnist, s.s. einblishs, einkaflugvl og ga bla.

essi flagi hefuralltaf veri hreinskiptinnjafnt orisem bori og eftirsttur rtt fyrir a stundum megi tla a svii gti undan hreinskilninni. Um daginn hringdi hann mig og ba mig a koma hi snarasta anga sem hann var a vinna og sagi a ar yrftia bjarga mlum fflulaust. a urfti a gera rampupp tidyr fyrir sem notast vi gngugrind hjlum, ekki vri bolegt a lta naga rskuldinnhj opinberu jnustufyrirtki. a hafi vafist fyrir eim sem ttu a taka kvrunina hvernig rampurinn skildi r gari gerur vegna ryggisreglna, en n urfti skjthandtk vherlegheitin tti a taka notkundaginn eftir. Engin hafi veri tilbinn til a taka kvrun um a gera ramp sem ekki hlyti stfustu ryggisreglum, en agengi samkvmt reglugerinni var ekki vikomi nema skipta bi um dyr og umhverfi hssins, sem krafistmeiri tma og undirbnings en boi var.

Hann hafi ori egar g kom, a a vri alltaf um smu helvtis kvrunarflnina a ra ef ekki vri allt sama sentmetranumeftir bkinni, svo a kvrunin sem yrfti a taka blasti vi llum. a hefi aldrei vafist fyrir honum a taka kvrun, svo a hann fengiekkertborga fyrir a, og auvita tbj g rampinn v a var augljst a flk sem erfitt um gang arf a komast psths svo a htt s upp dyr me sjlfvirkum opnunarbnai, sem er tlaur fleirum en handlama viskiptavinum og losar annig starfsflk undan v a hlaupa til dyra og opna fyrir eim sem eru me fullt fangi af bgglum.

egar breytingarnar essu hsni hfust urfti a fjarlga glfefni, sem var einstaklega fast ogseinlegt a fjarlga. Helstu annmarkar vi a fjarlga efni var mikill hvai sem myndi vara dgum saman. Mnnum datt fljtlega hug afljtlegastvri a nota beltagrfu me srtbinni stlskfu skflunni til a skrapa a upp. Morguninn sem agerinhfst var g staddur bensnst ngeninuegar upphfust skerandi hlj. Seinna um daginn hitti g mann sem hafi veri sofandi nrliggjandi barhverfi sem sagist hafa hrokki upp og haldi a hann vristaddur Jurassic Park.

Eftir a hafa dlt bensni blinn gerig mr fer til a kanna hversuvel gengi a n glfefninu af, ekki hafi g mig inn hvaann, heldur st t sttt og horfi inn um gluggann. kom til mn forstumaur Vinnueftirlitsins en a er einmitt me starfst hinni fyrir ofan. Hann spuri mig barfullur milli risaelu skranna hvalangan tma etta tki. Mr var ftt um svr en muldrai eitthva einu skrinu sem hann heyri ekki. vkoma til okkar flagi minn samt einum eigenda fyrirtkisinssem vi vinnum hj, og g notai tkifritil a laumast burtu.

Stuttu seinna hitt g ann sem var me flaga mnu og spuri hvernig etta hefi fari. Hann sagi a forstumaur eftirlitsins hefi fljtlega snauta burtu. Flagi minn hefi sagt honum a a ef au gtu ekki unni vegna hvaa hinni fyrir ofan skildu au bara koma sr heim, a vri hvorte er engin a ba eftir v sem au vru a gera.


mbl.is Katrn svarar athugasemdum AS
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Blindfullur berjam

a var eitt sinn a verslunareigandi setti mia gluggann binni sinni sem st "loka dag - farinn berjam". etta gerist fyrir mrgum ratugum san egar g var barnsaldri mnum heimab.Sumir vildu meina a verslunareigandinn vri alls ekki berjam heldur vri hann blindfullur. Hvort sem hann var fullur ea ekki egar hann lokai sjoppunni snir tilkynningin glugganumanda essa tmavel. svo hvorki n n s auvelt a vera fullur vi a tna ber, tti t g berjaspretta elileg afskun fyrir v a loka sjoppu.

N tmum sjst hvorki n heyrast svona tilkynningar, en oftverur vart vi tilkynningar um a "sjoppunni" hafi veri loka vegna rshtarfera starfsflks. Enda kannski eins gott a flk taki ekki upp v a vera sr t um keypis blber n dgum kjarars. Rtt betra a sna egnskyldu, og vinna til sinna launa fyrir skatt og fara san me tborgunina sjoppuna til a kaupa berin me virisaukaskatti. Auk ess gtu hlaupabretti rktinni og slakandi slarlandaferin veri uppnmi ef flktki upp v a fara frtt berjam,og hagvxturinn ar me fari norur og niur.

Fyrir nokkru geri g grein fyrir tilraun um a hvort eitthva vri til sem gti kallastkeypis hdegisverur, um hana m lesa hr. essi tilrauntti a standa sumarlangt og stendur v enn. g hafi jafnframt ori a vel gti veri a seinna sumar yri greint nnar fr essari tilraun. ess er skemmst a geta a illgresi s.s. ffla, hundasrur og njla mtti ta eins og hvern annan herramanns mat fram undir mijan jn, en eim matseli hfst tilraunin, eftir a fr etta grnmeti a vera fullgrft undir tnn og beisktfyrir tungu og njlinn ar a auki farin a trna.

IMG_0249

slenskt ggti - rabbabaragrautur me aalblberjum, skyrslettu og rjma

San hefur rabbabari veri einn aalrtturinn matselinum egar kemur a gus grnni nttrunni, enda rabbabari orin v sem nst villt illgresi, v va m finna rabbabara akra rkt ar sem ur voru mannabstair.ar a aukiprfai g arfa salat en esskonar salat hafi g fengi sem barn og minnti a vri gott, en fannst n of miki grasbrag.

Eins reyndi g vi beiskaog bragsterka hvnnina aftur me v a gera r henni pesto sta salats, en a reyndist verulega bragsterkt annig a best fr a notapesti kryddlg fyrir lambakjt. Lerkisveppi hirti g fyrir nokkru san, a tekur ekki nema nokkra mntur a vera sr t um mrg kl, steikti g smjri og helti svo t hrrum eggjumog borai sem aalrtt tvgang, fannst eir betri seinna skipti. Anna hefur veri prfa mflugumynd s.s. a stinga upp sig fjruarfa og skarfakli frnum vegi.

a sem kerlingabkurnar segja um nringargildi og lkningarmtt slensks illgresisstenstfullkomlega vntingar, enda fst hlf hollustan vi a eitt a hndla stffi t Gus grnni nttrunni. Og a skipti ekki hfu mli, m komast nlgt v a vera sr t um "fran hdegisver", sem er herramanns matur, en maur skildi samt ekki sleppa v alveg a nota hugarflugi, rsnur og bnustrixtil a bragbta herlegheitin. Nna errst berjanna hmarki og sprettuna hef g aldrei s meiri. Hgt var a tna fullrosku aalblber upp r 20. jl. Blberin eru sg full af andoxunarefnum og geta v veri gt vrn vi msummeinum t.d. til avinna slmri blfitu og halda mnnum allsgum v au vera ekki tnd fylleri.

a er af sem ur var a "sjoppunni" s loka vegna grar berjauppskeru, maur verur jafnvel var vi frri berjam en var fyrirrfum rum san. N eru margirsennilega uppteknari vi lfsins gastundir, me ljfum vnum erlendum slarstrndum ea vi a n niur gistanttakostnanum af skuldahalanum. Entil a njtaberjamsins arf a gefa sr tma, v ekki er hgt a kaupa tma augnabliksins egar sl skn heii og berin eru bl. Sennilega ers tmi sem er keypturoft kallaur glgafrestur, einmitt ess vegna.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband