Frsluflokkur: Gamla tmatali

Einmnuur.

IMG_4166

Einmnuur er sjtti mnuur vetrar gamla norrna tmatalinu. Hann hefst rijudegi 22. viku vetrar, ea 20. til 26. mars. Elstu heimildir um einmnu eru r Bkarbt fr 12. ld og Skldskaparmlum Snorra Eddu fr 13. ld. Hann samt gormnui, orra og gu eru einu mnaarnfnin gamla norrna tmatalinu sem koma fyrir fleiri en einni heimild. Lklega er nafni dregi a v a hann var sasti mnuur vetrar lkt og ori eindagi sem ir sasti dagur.

Fyrsti dagur einmnaar er helgaur piltum eins og harpa stlkum og orri og ga hsbndum og hsfrm og kallaur yngismannadagur. ttu stlkur a fara fyrstar ftur til a taka mti einmnui og veita piltum glaning.

Sra Bjrn Halldrsson Saulauksdal (f. 1724 d. 1794) skrifai riti snu Atli sem kom fyrst t Hrappsey 1780, um vorverk Einmnui a ef vorgott vri vri hentugur tmi a stfla vatn, sem veitast skal yfir land svo vatni standi ar mean vorleysing er mest. a tti a vera vegna ess a a grugg, sem setur sig undir leysingavatni mean a stendur yfir landinu vri betra en nokkur burur.

Eins a s sem vill n grjti upp r jr, v sem upp r stendur, hann geria egar jr er hlfa alin ofan til ea nokku minna. vri a bi lausast og ylti lka klakanum svo erfii yri minna.

Einmnuur er auk ess a vera sasti mnuur vetrar, s riji af tmnuum en svo voru rr sustumnuir vetrar kallair, au orri, ga og einmnuur. Sagt er a votur einmnuur boi gott vor. gamla daga gat essi sasti mnuur vetrar veri flki erfiur. Ef til vill var matur af skornum skammti og lti hey handa bfnai. Eftirfarandi vsa um tmnuier r Rangrvallasslu og er eignu lfkonu:

Langi orri leiist mr

lata Ga eftir fer.

Einmnuur yngstur er,

hann mun vera yngstur r.

jsgum austfiringsins Sigfsar Sigfssonar er etta haft eftir lfkonu; urr skyldi orri, eysinnga, votur einmnuur og mun vel vora.

Heimildir: http://is.wikipedia.org/wiki/Einm%C3%A1nu%C3%B0ur


Ga.

IMG_3945

Ga er fimmti mnuur vetrar gamla norrna tmatalsins og hefst sunnudegi tjndu viku vetrar, ea 18. til 24. febrar. Fyrsti dagur gu er konudagur og var dagur hsfreyjunnar eins og fyrsti dagur orra var dagur hsbndans. Konudagur er ekktur fr miri 19. ld. S siur a eiginmenn gefi konum snum blm konudaginn hfst um mija20. ld. Sasti dagur gu nefnist gurll en tekur einmnuur vi.

Ormyndin ga virist ekki notu fyrr en lok 17. aldar. ur var notu kvenkynsmyndin gi (beygist eins og elli) allt fr v fornu mli. Gmul saga, sem lesa m um fyrsta kafla Orkneyingasgu, segir fr Fornjti konungi landi v er kalla er Finnland og Kvenland. Hann tti soninn orra sem aftur tti dtturina Gi og tvo syni, Nr og Gr. orri var mikill bltmaur og hlt mijum vetri r hvert blt sem kallaist orrablt. a bar til tinda einu slku blti a Gi hvarf og fannst ekki tt va vri leita.

remur vetrum sar, egar Gi var enn fundin, strengdu brur hennar ess heit a leita hennar, Nr um lndin en Gr um tsker og eyjar. Leituu eir va og lengi um a land sem n heitir Noregur. Loks komast eir a v a Hrlfur nokkur r Bjargi Heimrk, sonur Svaa jtuns noran r Dofrum, hafi numi Gi brott og heldur Nr til fundar vi hann. egar Hrlfur frttir af Nr fer hann til mts vi hann og Nr bur honum til einvgis. eir brust lengi og hafi hvorugur betur. eir sttust , Nr fkk systur Hrlfs en Hrlfur Gi og hafi Nr leitinni a systur sinni lagt undir sig Noreg.

Orin ga og gi finnast einnig Norurlandamlum. freysku er myndin g, nnorsku gj, go, snskum mllskum gja, gya og forndnsku gue, gj. sgeir Blndal Magnsson telur ori lklega skylt nnorsku gj merkingunni 'snjfl' og fornslenska veurheitinu g ( ulum).

Hsfreyjur ttu a fagna gu sama htt og bndur fgnuu fyrsta degi orra. r ttu a fara fyrstar allra ftur, ganga fklddar t fyrsta morgun gu og bja hana velkomname essari vsu:

Velkomin srtu, ga mn,

og gakktu binn;

vertu ekki ti vindinum

vorlangan daginn.

orrinn og gan ttu erfiastir vetrarmnaanna ar sem oft var fari a ganga matarbirgir. sfnum Orabkar Hsklans er essi oratiltki meal annars a finna um guna: Hgt er a reyja orrann og guna. Kerling kva a vri s. ,,v a ekki er ll ga ti enn."Gunnar er oft geti ulum og vsum.

Vi skulum reyja orrann

og hana gu

og fram mijan einmnu;

ber hn Grna.

Heimildir;

http://is.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3a

http://www.visindavefur.is/svar.php?id=55529


orri og dagatal

5034eb82ab9de

dag er bndadagur fyrsti dagur orra sem er fjri vetrarmnuurinn og s fyrsti af tmnuum samkvmt gamla slenska tmatalinu. orri hefst fstudegi bilinu 19.25. janar og lkur orrarl sem er laugardagurinn ur en ga tekur vi sunnudegi. Um bndadag hefur m.a. veri sagt a ur fyrr hafi s hef veri meal almennings a hsmirin fri t kvldi ur til a bja orrann velkomin binn eins og um tignann gest vri a ra. Meir a segja hefur s saga komist kreik a bndinn eigi a fara t fyrir b a morgni fyrsta dags orra, kla sig ara buxnasklmina og hoppa rum fti kringum hsi, um bndadag m v kannski segja a hann s rum dgum fremur dagur karlmennsku.

Tilgta er um a orri dragi nafn sitt af v a verra; minnka, skerast. Ori ekkist einnig freysku sem torri og nnorsku sem torre. Eldri heimildir gefa til kynna uppruna orrans. Fornaldarsgur norurlanda segja fr manni sem ht Fornjtur, hann tti son sem ht Kri. Sonur Kra var Snr konungur, brn Sns voru orri, Fnn, Drfa og Mjll. orri tti svo rj brn, tvo syni eir voru Nr og Gr og dtturina Gi.

svo a flestir hr landi viti af orranum er mr a til efa a a s svo hj ngrannajunum. a kom fyrir a g tti samrur vi norska vinnuflaga mna um gamla tmatali, eir knnuust ekki vi a og tldu jafnvel a a vri fleipur a kenna a vi norurlnd. Svo merkilegt sem a n var knnuust vinnuflagr mnir sem voru innflytjendur Noregi frekar vi svipa tmatal.

kringum Valentnusardag kom eitt sinn til umru milli okkar flagana hvort heimalndin hldu upp ann dag. g sagi fr konudeginum sem vru mnaarmtum orra og gu sem hlistum. kom fram hj Yasin sem er fr Afganistan a ar voru ramt sama tma og orri og ga mttust slandi. sumardaginn fyrsta datt mr svo hug a spyrja Yasin a v hvort vru mnaarmt Afganistan, hann gluggai smanum snum og sagi ja det gjr.

Vinnuflagi fr Sdan sagi okkur a hans landi vri ekkt, auk hins hefbundna almanaks, gamalt tmatal sem vri svipa og a Afganska enda bar beggja landa a mestu mslimar. S hefur mrg nfn, en a nafn sem hann notar er Juma, dregi af fingardegi hans sem er fstudagurinn, ea El Juma arabsku. heimahrai hans Darfur er a til sis a eitt af nfnunum sem hverjum er gefi s dregi af vikudegi fingar v s dagur hafi merkingu lfi vikomandi.

a er sama hvar heiminum er hafa flest samflg ramba a a hafa vikudagana sj talsins. Kanski er a svo enn merkilegra a eir eiga sr svipaan uppruna. Eins er a merkilegt a far jir hafa gengi lengra a afm gosgur vikudagana og slendingar me v a breyta nfnum eirra til veraldlegri merkingar, enn s haldi daga aftan r r grrri fornesku vi bndadaginn.

Hr landi var nfnum vikudagana breytt aallega fyrir tilverkna Jns gmundssonar biskups. 12. ld hlutu flestir vikudagarnir au nfn sem notu eru dag. ur voru eir me svipuum nfnum og ngrannalndunum ea; Sunnudagur, Mnadagur, Tsdagur, insdagur, rsdagur, Freyjudagur, Lokadagur. Meir a segja var reynt a breyta hr landi sunnudegi drottinsdag og mnadegi annadag.

norurlnunum eru nfn dagana Sndag, Mandag, Tirsdag, Onsdag, Torsdag, Fredag og Lrdag, enn ann dag dag kenndir vi nfn hinna fornu goa nema Sunnudagur og Mnudagur sem kenndir eru vi himintungl. ensku eru dagarnir kenndir vi smu himintungl, smu go, smu r, nema lokadagurinn Saturday sem kenndur er vi stjrnuna Satrnus ea rmverska goi Saturn. Mivikudagur sem er Wedensday ensku var ur skrifa Wodensday sem insdagur.

Uppruni vikudagana um va verld er talinn eiga meira sammerkt en a vera sj talsins og gosguleg nfn, v goin eru talin hafa haft sna skrskotun til himintunglana. a segir sig sjlft a sunnudagur er slardagur og mnudagur er mnadagur. a er kannski ekki skrti a menn hafi komist a smu niurstu um va verld hva dagana varar, me sama himinhvolf til a styjast vi, kennt rijudaginn vi mars, mivikudaginn vi merkr, fimmtudaginn vi jupiter, fstudaginn vi venus og laugardaginn vi saturnus.

7 days with symbols 2 web

Einkenni dagana gtu hafa veri eitthva ennan veg gegnum tina:

Sunnudagur til sigurs, er fyrsti dagur vikunar / Sl, gull = Sunnudagur; uppljmun hin sknandi gyja uppljmunar, kvaranir, leiandi, afl. Slin hefur veri tilbein um allan heim og go henni tengd. Ra var t.d. slgu fornegypskri goafri sem r yfir himni og jr. Ra var gu hdegisslarinnar, um tma hfugu trarbraga egypta.

Mnudagur til mu, er annar dagur vikunar og fyrsti vinnudagur / Mni, silfur = Mnadagur; hugur, tilfinningar, hjartnmi, samhyg. Mninn hefur ekki veri talinn litlegur til tilbeislu gegnum tina. Ori Luna er mninn grsku og rt enska orsins lunatic sem gti tlagst hugsjkur, slensku tunglsjkur. Hann er tunglsjkur og illa haldinn. Oft fellur hann eld og oft vatn"(Matth 17:15)

rijudagur til rautar, er eins og nafni gefur til kynna riji dagur vikunar / Mars, jrn = Tsdagur; hamingja, velfer, rttlti, lg, trleik,hreysti (hin gulegu alheimslg)lgml nttru. Tr er gu hernaar, en einnig go himins og ings. Tr er sonur ins. Hann var hugprastur og djarfastur allra sa. Strsmenn ristu galdrastaf hans skefti svera sinna.Meira um T ...

Mivikudagur til moldar, hefur a nafninu a bera upp mija viku / Merkr, kvikasilfur = insdagur; vitund skilningur rkhugsun. inn er stur goa norrnni goafri, gu visku, herknsku, strs, galdra, sigurs og skldskapar. inn birtist mnnum sem gamall eineygur frumaur skikkju og me barabreian hatt og gengur undir mrgum nfnum, jafnvel m tla a eitt eirra hafi veri Bhdda.Meira um inn ...

Fimmtudagur til frama, er fimmti dagur vikunar / Jpter, tin = rsdagur; kraftur, ekking, viska. r er rumugu norrnni goafri. Hann er sterkastur allra sa og er mest drkaur a fornu og nju. Himnarnir skulfu er hann rei yfir himinhvolfi og klettar og fjll brustu vi rumur og eldingar sem fylgdu honum, hamar hans Mjlnir er tkn rumu og eldinga.Meira um r ...

Fstudagur til fjr, er dagur sem skal nota til fstu samkvmt kalskum si / Venus, kopar = Freyjudagur; st, skpun, laar a flk. Freyja er gyja star og frjsemi norrnni goafri. Freyja var valdamikil gyja og miki drku af konum en einnig af konungum og hetjum. Hn jk frjsemd lands og sjvar, veitti hjlp hjnabandi og vi fingar. Verandi stargyja er hn sg hafa tt marga stmenn bi go og konunga sem hn studdi svo valdat eirra.Meira um Freyju ...

Laugardagur til lukku, er til hreingerninga og var um tma nefndur vottadagur / Saturnus, bl = Lokadagur; efnishyggja, vld, veraldarhygga. Loki er brgttastur allra goa, ekki hafa fundist merki ess a Loki hafi nokkurstaar veri tilbeinn ea drkaur opinberlega sem go, enda tkn efnishyggjunnar og undirferlisins heiminum. Hntturinn Saturnus er stundum kallaur hringa drottinn tkngervingur braga, valds og grgi, er nafni Satan lklega af honum dregi.Meira um Loka ...

svo vikudagarnir slensku hafi tnt snum gosgulega uppruna og aeins tveir eirra eigi enn sna stjarnfrilegu merkingu, heldur bndadagurinn lfi slenska dagatalinu rtt fyrir veraldarhyggju ntmans. Umborinn enn dag, jafnvel me blmum til a hafa einhverja meiningu, lkt og konudagurinn hafi sem fyrsti dagur gu, sem ori verulegri vk a verjast fyrir deginum hans Valentnusar.

Heimildir:

http://www.visindavefur.is/svar.php?id=58509

http://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/6828/24gudin-dagar-planetur-mannsheili.pdf?sequence=1

http://www.visindavefur.is/svar.php?id=48074

http://www.factsbehindfaith.com/Satan-astrology.html

http://infinity-codes.net/raah/_archive(infinity-codes)/earth-codes/7-day-week.html

www.wikipedia.org


mbl.is Syngja um slenskan heimilismat
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Fyrsti vetrardagur.

IMG 2060

Fyrsti vetrardagurer laugardagurinna lokinni 26. viku sumars. Hann er fyrsti dagur fyrsta vetrarmnaarins Gormnuar, gamla norrna tmatalinu. Fyrsta vetrardag ber upp 21.-27. oktber, nema rmspillisrum, 28. oktber.Rmspillisrekkist v a afarardagur rsins er laugardagur og nsta r eftir er hlaupr (hefur afarardagana sunnudag og mnudag).

Gormnuurer fyrsti mnuur vetrarog virist ekki hafa tt nnur nfn a fornu, nafni vsar til slturtar. Veturnttaboa er oft geti fornsgum, sem eiga a gerast fyrir ea um kristnitku. Raunar m segja, a engin rstabundin bo ea blt su nefnd eins oft nema um jlaleyti.

etta sr lklega r nttrulegu skringu a haustin var mest til af nju slturkjti, og var a nnast nausyn a neyta ess nmetis sem rkustu mli vegna eirra vandkva, sem voru geymslu ess, egar ekki voru til frystihs og salt. Kornuppskera var einnig loki, hafi hn veri einhver.

Veturnttbo er aftur mti ekki geti samtarsgum fr 12. og 13. ld, tt t.a.m. jlaveislur haldi fram og sst minni snium. essi munur gti tt sr elilega skringu a llum veislum af essu tagi fylgja nokkrir helgisiir, og heinum si virist hafa veri blta til rs og friar mti vetri og drukkinn heill heiinna goa og vtta. En rauninni var ltil sta til a fagna komu Veturs konungs, sem sst hefur tt neinn aufsugestur. Svo mjg hafa menn ttast essa rst, a gamalli vsu fr 17. ld stendur:

llu verri er veturinn en Tyrkinn.

Og er ar vsa til hrslu manna vi sjrningja sem kenndir voru vi Tyrki. v er lklegt a veturnttaboum hafi heinar vttir veri bltaar eim tilgangi a f r til a milda veturinn, lkt og lklega hafi veri me orrablt.

Norrna tmatalier a tmatal sem nota var af norurlandabumar tiljlianska tmatalitk vi sem almennt tmatal, og raunar lengur. Tmatali og mnaaheitin miast vi rstir sveitasamflagsins og skiptast sex vetrarmnui og sex sumarmnui. a miast annars vegar vi vikur, fremur en daga, og hins vegar vi mnui, sem hver um sig taldi 30 ntur. Me essum htti hefjast mnuirnir annig kvenum vikudegi, fremur en fstum degi rsins.

(heimild wikipedia)

slensku mnaaheitin

  • Vetur: gormnuur, lir, mrsugur, orri, ga, einmnuur.
  • Sumar: harpa, skerpla, slmnuur, heyannir, tvmnuur, haustmnuur.


Fyrri sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband