┌lfar og arflei­.


BenjamÝn Bokarkapur

äBrˇ­ir Hrˇlfs, sem fˇr til ═slands, ■egar Hrˇlfur fˇr Ý NormandÝ, ...stofna­i Ý ■vÝ vindbar­a landi ■jˇ­fÚlag frŠ­imanna og afbur­argarpa".á äŮessir menn ur­u, ■egar stundir li­u, h÷fundar eins hins merkilegasta ■jˇ­veldis, sem nokkurn tÝma til hefur veri­, me­ einstŠ­ri h÷f­ingjastjˇrn, og ■ar ■rˇu­ust ß e­lilegan hßtt bˇkmenntir slÝkar, a­ a­rar hafa aldrei ßgŠtari veri­. ═ ■vÝ landi, ■ar sem engar voru erlendar venjur e­a ßhrif til a­ hindra ■a­, blˇmga­ist norrŠnt e­li og andi til fullkomnunar".

Ůetta mß lesa Ý bˇk Adams Rutherford, Hin mikla arflei­ ═slands, sem ˙t kom Ý Englandi ßri­ 1937. Ůarna er veri­ a­ skÝrskota til sona R÷gnvaldar MŠrajarls. Annars vegar til G÷ngu Hrˇlfs forf÷­ur NormandÝ Normanna sem unnu orrustuna um Bretland vi­ Hastings ßri­ 1066 og enska konungsŠttin er rakin til, hins vegar til landnßmsmannsins Hrollaugs sem nam Hornafj÷r­ og Su­ursveit. Adam Rutherford vildi meina a­ ■essir brŠ­ur og allflestir landnßmsmenn ═slands hef­u ekki veri­ dŠmiger­rar norskrar Šttar heldur hef­i ■eirra Šttbßlkur veri­ a­fluttur Ý Noregi. A­ stofni til veri­ ein af 12 ŠttkvÝslum ═sraels, hvÝsl BenjamÝns.

═ ljˇsi ■essa uppruna vŠru ═slendingar, vegna einangrunar Ý gegnum aldirnar, ekki Norskastir Nor­manna eins og Štla mŠtti af Landnßmu, heldur hreinasta afbrig­i­ sem fyrir finnist ß j÷r­inni af ŠtthvÝsl BenjamÝns. Ůessu til stu­nings benti hann m.a. ß a­ řmsir sagnaritarar telji a­ ■egar Normannar rÚ­ust inn Ý England ßri­ 1066, ■ß hafi ˙lfur veri­ Ý skjaldarmerki Vilhjßlms bastar­ar. ┌lfur var merki BenjamÝns og algengt Ý mannan÷fnum ■eirrar ŠttkvÝslar. Rutherford vill meina a­ nafngift sem ber ˙lfsnafni­ Ý sÚr hafi veri­ algeng hjß landnßmsfˇlki ═slands, s.s. Ingˇlfur sem sag­ur er fyrsti landnßmsma­urinn, Kveld˙lfur, ١rˇlfur, Herjˇlfur, Brynjˇlfur, Hrˇlfur, Snjˇlfur osfv., enda megi ˙lfs ÷rnefni vÝ­a finna ß ═slandi ■ˇ svo aldrei hafi ■ar veri­ ˙lfar.

Vissuna um uppruna ═slendinga taldi Adam Rutherford sig hafa ˙r pÝramÝdanum mikla Ý GÝza, en hann var einn ■eirra sem var ■ar vi­ fornleifauppgr÷ft og rannsˇknir ßri­ 1925, ■egar ß­ur ˇfundinn veggur kom Ý ljˇs sem talinn er hafa a­ geima skřringar hinna Ýmsu spßdˇma s÷gunnar ■.m.t. spßdˇm um fŠ­ingu frelsarans, sem og um eyjarnar Ý vestri me­ eldlandinu sem mß finna Ý enskri ■ř­ingu BiblÝunnar Ý spßdˇmum Jesaja.

Me­ ˙treikningum komst hann auk ■ess a­ ■vÝ ═sland er Ý geisla nor­vestur hli­ar pÝramÝdans, liggur ■ar Ý honum mi­jum ßsamt Su­ureyjum Skotlands. ═sland ß samkvŠmt spßdˇmnum a­ komast Ý brennidepil mankyns÷gunnar me­ ■vÝ a­ vera ß ßsnum ■ar sem geislinn er brei­astur, äver­a ■jˇ­unum ljˇsberi og fyrirrennari nřrrar aldar". Langt mßl er a­ fara Ý gegnum ■essa ˙treikninga Rutherford og ■a­ sem hann uppg÷tva­i um ═sland Ý GÝza pÝramÝdanum enda gaf hann ˙t bˇkina "Hin mikla arflei­ ═slands" um ■essar rannsˇknir sÝnar auk margra annarra rita.

BenjamÝn 1á

En hverjir voru BenjamÝnÝtar? SamkvŠmt hinni helgu bˇk var BenjamÝn yngsti sonur ═sraels (Jakobs sonar ═saks áAbrahamssonar) sem bar beinin Ý Egyptalandi. ĂtthvÝsl BenjamÝns var s˙ minnsta af ═srael. ═ Dˇmarabˇkinni 19-21 segir frß refsidˇmi BenjamÝns ŠttkvÝslarinnar sem kve­inn var upp ß ■eim tÝma ■egar allar ŠttkvÝslar ═sraels bjuggu Ý fyrirheitna landinu. BenjamÝn skildi eytt ˙r ═srael vegna nÝ­ingsverksins Ý GÝbeu, m÷nnum, konum og b÷rnum.

═sraelsmenn hˇfu ˙trřminguna og sßu ekki a­ sÚr fyrr en ■eir h÷f­u eitt svo til ÷llum kynstofni BenjamÝns. En ■ß tˇk ■ß a­ i­rast og s÷g­u äN˙ er ein ŠtthvÝsl upph÷ggvin ˙r ═srael! Hvernig eigum vi­ a­ fara a­ ■vÝ a­ ˙tvega ■eim konur, sem eftir eru, ■ar a­ vÚr h÷fum unni­ Drottni ei­ a­ ■vÝ a­ gifta ■eim eigi neina af dŠtrum vorum". Ůa­ ur­u ■vÝ ÷rl÷g BenjamÝns a­ fara me­ vopnum ß a­rar ■jˇ­ir og rŠna sÚr kvonfangi. SÝ­ar fÚkk BenjamÝn uppreisn Šru Ý ═sraelsrÝki og var Sßl fyrsti konungur ═srael af Štt BenjamÝns, DavÝ­ konungur sem ß eftir kom ger­i Jer˙salem a­ h÷fu­borg, sonur hans Salˇmon lÚt reisa musteri­ ■ar sem hin mikla viska ß a­ hafa veri­ geymd.

Ůegar ═sraelsmenn voru herleiddir af AssřrÝum÷nnum voru ■a­ a­eins tvŠr ŠttkvÝslar sem snÚru aftur til fyrirheitna landsins, Juda og BenjamÝn. BenjamÝn haf­i ß­ur b˙i­ Ý Jer˙salem en ■egar aftur var sn˙i­ var­ GalÝlea heimkynni BenjamÝns, Jer˙salem tilheyr­i ■ß Juda. LŠrisveinar Jes˙ eru allir taldir hafa veri­ af ŠtthvÝsl BenjamÝns, nema J˙das sem var af Štt Juda lÝkt og Jes˙.á Um ■a­ bil 100 ßrum eftir Krist, Ý kj÷lfar ofsˇkna Rˇmverja, flyst ŠttkvÝsl BenjamÝns til Litlu AsÝu og dreifist ■a­an til annarra landi m.a. til Svartahafslanda. Tali­ er a­ ■eir hafi svo aftur lent ß flakk ß tÝmum Atla H˙nakonungs sk÷mmu fyrir fall Rˇmarveldis u.■.b. ßri­ 400.

á

Fleiri hafa feta­ svipa­ar slˇ­ir og Rutherford var­andi uppruna ■eirra Nor­manna sem nßmu ═sland. Ůar mß nefna Bar­a Gu­mundsson (1900-1957) sagnfrŠ­ing, ■jˇ­skjalav÷r­ og um tÝma Al■ingismann. ┴ri­ 1959 kom ˙t ritger­asafn hans um uppruna ═slendinga. Ůar lei­ir Bar­i lÝkum a­ ■vÝ a­ ═slendingar sÚu ekki komnir ˙t af dŠmiger­um Nor­m÷nnum heldur fˇlki sem var a­flutt, einkum ß vesturstr÷nd Noregs.

Ůessu til stu­nings bendir hann ß a­ ˙tfararsi­ir Ýslendinga hafi veri­ allt a­rir en tÝ­ku­ust ß me­al norrŠnna manna. SamkvŠmt fornleifarannsˇknum ß nor­url÷ndunum hafi bßlfarargrafir veri­ algengastar, ß ═slandi finnist engin bßlfarargr÷f frß ■essum tÝma nÚ sÚ um ■ann ˙tfararsi­ geti­ Ý Ýslenskum bˇkmenntum. ŮvÝ sÚ ljˇst af ■essum mikla mun ß ˙tfararsi­um Nor­manna og ═slendinga Ý hei­ni a­ megin■orri ■eirra sem fluttu til ═slands frß Noregi hafi ■ar veri­ af Šttum a­komumanna.

Bar­i bendir einnig ß barßttuna sem var gegn Ë­ni Ý Noregi, gu­i sei­s og skßldskapar. Hann telur hamremmi, Ë­insdřrkun og skßldskap hafa haldist Ý hendur, sbr. Egils-s÷gu SkallagrÝmssonar. Sei­mennska var Ý litlu uppßhaldi hjß Haraldi hßrfagra og lÚt hann m.a. EirÝk blˇ­÷xi gera fer­ til Upplanda ■ar sem hann brenndi inni R÷gnvald brˇ­ur sinn ßsamt ßtta tugum sei­manna.

Einnig vitnar Bar­i Gu­mundsson Ýá Snorra Sturluson ■ar sem hann segir a­ Ăsir hafiá komi­ til Nor­urlanda frß Svartahafsl÷ndum, undir forystu tˇlf hofgo­a, er rÚ­u äfyrir blˇtum og dˇmum manna ß milli." Ë­inn er ■eirra Š­stur. Ůykir Bar­a einkum merkilegt, a­ Snorri skuli gera rß­ fyrir norrŠnni sÚrmenningu, sem uppt÷k eigi Ý hinum fjarlŠgu Svartahafsl÷ndum vi­ áDonˇsa, en njˇti lÝtilla vinsŠlda sem a­flutt Ý Noregi.

Einn af ■eim sem ekki hefur hika­ vi­ a­ umturna hef­bundnum kenningum s÷gunnar er Thor Hayerdhal. Hann hefur leita­ uppruna Ë­ins ß svipu­um slˇ­um og bent ß a­ vi­ KasbÝhaf, nßnar tilteki­ Ý Qobustan hÚra­i Ý Azjerbaijan sÚu hellar sem hafi a­ geima myndir greyptar Ý stein af bßtum sem minni ß vÝkingaskip. Einnig taldi hann a­ nafngiftina Ăsir ß gu­um norrŠnnar go­afrŠ­i mŠtti rekja til lands sem bŠri ■a­ Ý nafninuás.s. Azer Ý Azerbaijan.

Vi­ ■etta mß bŠta a­ r˙naletur var nota­ ß nor­url÷ndum ßrhundru­um eftir a­ latnesk letur nß­i yfirh÷ndinni Ý hinu evrˇpska Rˇmarveldi.á R˙nir hafa, af řmsum frŠ­im÷nnum, l÷ngum veri­ kenndar vi­ ■Šr launhelgar sem stunda­ar hafa veri­ vi­ a­ var­veita viskuna ˙r musteri Salˇmons sem Šttu­ var ˙r Egypsku pÝramÝdunum. A­ ÷llu ■essu athugu­u ■ß er alls ekki svo ˇlÝklegt a­ fˇtur sÚ fyrir kenningum um a­ uppruni ═slendinga eigi sÚr dřpri rŠtur en Ý fljˇtu brag­i vir­ist mega Štla.

Ůa­ er Ý Ýslenskum bˇkmenntum sem heimildir um go­afrŠ­ina var­veitast og mß ■vÝ segja a­ fornbˇkmenntirnar sÚu hin mikla arflei­. En eins lÝklegt er a­ sß spßdˇmur sem Adam Rutherford telur sig hafa fundi­ Ý pÝramÝdanum GÝza og vi­rar Ý bˇkinni äHin mikla arflei­ ═slands", ■ar sem hann gerir rß­ fyrir ■vÝ a­ landi­ muni äver­a ■jˇ­unum ljˇsberi og fyrirrennari nřrrar aldar" hafi komi­ fram fyrir ■˙sund ßrum ■egar landnßmsmenn opinberu­u siglingalei­ ß milli Evrˇpu og AmerÝku.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband